Qazaqstandyq medısınalyq qyzmet sapasy joǵary talaptar deńgeıinen kórine almaı kele jatqany belgili. Sondyqtan Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Ult Josparyn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan «100 naqty qadamnyń» 82-qadamynda «Medısınalyq qyzmet sapasy boıynsha birlesken komısıa qurý» mindetin qoıǵan bolatyn. Búgin biz osy komısıanyń jumys qorytyndylary negizinde medısınalyq qyzmet kórsetýdiń tıimdi standarttaryn engizý jáne onyń sapasyn arttyrý maqsatynda atqarylyp jatqan sharalar tóńireginde Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrliginiń Medısınalyq qyzmetti standarttaý departamentiniń dırektory Tımýr Sultanǵazıevti áńgimege tartqan edik.

– Tımýr Slamjanuly, medı­sı­na­lyq qyzmet sapasy boıynsha bir­les­ken komısıanyń jumysy jáne medısınalyq qyzmet kórsetýdiń standarttary týraly qysqasha aıtyp ótseńiz?

– Memleket basshysynyń naq­ty tapsyrmasyna baılanysty medısı­nalyq qyzmet kórsetýdiń úzdik stan­dart­taryn engizý maqsatynda Medı­sı­nalyq qyzmetterdiń sapasy jónindegi birikken komısıa jumys isteıdi (bu­dan ári – SJBK). SJBK-nyń negizgi min­detteri – klınıkalyq hattamalardy; medısınalyq bilim berý standarttaryn; dári-dármekpen qamtamasyz etý, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy sapa men qoljetimdilikti baqylaý júıesin jetildirý boıynsha usynystardy daıyndaý bolyp tabylady.

2016 jyldyń 9 aıy boıynsha SJBK 11 otyrys ótkizdi. Osy otyrystardyń bar­lyǵynda medısınalyq qyzmet kór­setý sapasyn artyrý máselesi jan-jaq­ty talqylanyp, naqty sharalar bel­gi­lendi. Densaýlyq saqtaý salasy maman­darynyń tapshylyǵyn anyqtaý ádi­steri, klınıkalyq hattamalardy da­my­tý men jetildirýdiń Jol kartasy jáne bas­qa keshendi máseleler qaralyp, maquldandy.

– Osy oraıda halyqqa medısı­na­lyq qyzmet kórsetýdiń sapasyn arttyrý máselesi boıynsha ne isteldi?

– Medısınalyq qyzmet kórsetý sapasyn basqarý júıesin jetildirý maq­satynda jáne emdelýshiniń quqyqtaryn qorǵaýdy qamtamasyz etý úshin barlyq medısınalyq uıymdarda Emdelýshi­ni qoldaý jáne ishki aýdıt qyzmet­teri, sondaı-aq, 16 óńirlik Call-ortalyq qurylǵan. Olar shaǵymdardy dereý tek­serý jáne kemshilikterdiń aldyn alý ustanymy boıynsha jumys isteıdi. Óńir­lik Call-ortalyqtardyń qyzmeti týra­ly aqparat Densaýlyq saqtaý bas­qar­malarynyń, medısınalyq uıym­dardyń saıttarynda, oblystyq gazetterde, jergilikti telearnalarda turaqty jarıalanady.

Medısınalyq qyzmet naryǵynda básekelestikke qabilettilikti qamtama­syz etý – medısınalyq kómek­tiń sapa­­­syn joǵarylatýdyń taǵy da bir qura­ly. Osy rette akredıtteý báse­ke­les­­tikti damytý úshin tegin med­ı­sı­­­na­­lyq kómektiń kepildik beril­gen kó­le­min kórsetýge jeke­menshik qyz­met kór­­setýshini tartý­ǵa, sapany, qol­­jetim­­dilikti arttyrýǵa jáne mem­le­ket­­tiń qara­jatyn tıim­di paı­dalaný­ǵa er­­kin­­­dik beredi. Me­dı­­sı­nalyq uıym­dar­dy (budan ári – MU) ak­kredı­t­teý 2015 jyly uıym­­dardyń da­ıyn­dyq deńgeıiniń joǵary­laǵan­dyǵyn kórsetti.

Táýelsiz sarapshylar derekteri­niń ban­kin keńeıtý boıynsha jumys jal­ǵasýda, búgingi kúni bankte 800-ge jýyq akkredıttelgen sarapshy bar. Akkredıttelgen táýelsiz sarapshylar­ týraly aqparat mınıstrliktiń saı­tyn­da Qazaqstan Respýblıkasynyń bar­lyq azamattary úshin qoljetimdi. Emdelýshilerdiń habardar bolýyn arttyrý, transparenttilik ustanymdaryn jáne medısınalyq uıymdardy er­kin tańdaýdy damytý maqsatynda mı­nıst­rlik syrtqy, ishki baqylaý jáne em­delýshilerdiń pikirleriniń nátı­jeleri negizinde respýblıkanyń medısı­nalyq uıymdaryn reıtıńilik baǵalaý júıesin engizdi. Saralaý nátıjeleri mınıstrliktiń saıtynda ornalastyrylady.

– Búginde memlekettik emhanalar men jekemenshik emhanalar halyqqa aqyly qyzmet kórsetý jarysyna túskendeı. Al qarapaıym halyq memleket tarapynan kepildik berilgen tegin medısınalyq kómek­tiń kólemin bile bermeıdi. Son­dyq­tan tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi jáne oǵan qoljetimdilik jaıy týraly keńinen aıtyp ótseńiz.

– Tegin medısınalyq kómektiń ke­pil­­dik berilgen kólemi – bul Qazaq­stan Res­pýblıkasynyń azamattaryna jáne oralmandarǵa usynylatyn medı­sına­lyq qyzmetter tizbesi boıynsha biryńǵaı medısınalyq kómektiń kólemi. «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Kodeksiniń 34-babyna sáıkes­ tegin medısınalyq kómektiń kepil­dik berilgen kólemi (budan ári – TMKKK) búdjet qarajaty esebinen Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattary men oralmandarǵa usynylady jáne profılaktıkalyq, dıagnostıka jáne emdik medısınalyq qyzmetter­di qam­tıdy. «Tegin medısınalyq kómek­tiń kepildik berilgen kóleminiń tiz­be­­sin bekitý týraly» Qazaqstan Res­pýb­lı­kasy Úkimetiniń 2009 jylǵy 15 jeltoqsandaǵy №2136 qaýlysyna sáıkes tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi bekitilgen.

TMKKK sheńberindegi ambýlatorıa­lyq-emhanalyq kómek – medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómekti (MSAK), keńestik-dıagnostıkalyq kómekti (KDK) qamtıdy. MSAK sheńberinde qyzmet­terdiń mynadaı túrleri kórsetiledi: profılaktıkalyq, dıagnostıkalyq, emdik, ýaqytsha eńbekke jaramsyzdyq saraptamasy. Onyń ishinde emdik qyzmet týraly bóle-jara aıtatyn bolsaq, emdik qyzmetter: jedel jáne kezek kúttirmeıtin medısınalyq kómek kór­setýdi, densaýlyq saqtaý salasyn­daǵy standarttarǵa sáıkes emdeý sharalaryn qoldaný belgili bir syrqaty bar azamat­tardyń jekelegen sanattaryn tegin jáne jeńildikti dárilik zattarmen jáne ambýlatorıalyq deńgeıde arnaıy emdik ónimdermen qamtamasyz etýdi qamtıdy.

Ambýlatorıalyq deńgeıde naýqas­tardy dári-dármekpen qamtama­syz etý arnaıy buıryqpen bekitilgen tegin medısınalyq kómektiń kepildik beril­gen kóleminiń sheńberinde dári-dár­mekpen jáne medısınalyq maqsat­taǵy zattarmen, onyń ishinde belgili bir aýrýlary (jaı-kúıleri) bar aza­mat­­tar­dyń jekelegen sanattaryna ambý­lato­rıalyq deńgeıde tegin nemese jeńildikpen beriletin dári-dármekterdi jáne mamandandyrylǵan emdik ónim­­derdiń tizbesin bekitý arqyly júze­ge asyrylady. 2012 jyldan beri halyq­tyń áleýmettik az qamtamasyz etil­gen toptaryna qoldaý kórsetý maq­satynda (zeınetkerler, múgedekter, az qam­tyl­ǵan otbasylar) buryn 50 paıyz jeńil­dikpen berilgen dárilik zattar tegin beriletin boldy.

Respýblıkalyq búdjet qarajaty esebi­nen aýyr gematologıalyq, onko­logıalyq, aýtoımmýndyq aýrýlarmen, qant dıabetimen, týberkýlezben, sozyl­maly vırýstyq gepatıtpen, sırek kez­desetin týa bitken patologıasy bar, týberkýlezben, AITV-ınfek­sıa­sy­men, jaıylma berishpen aýyratyn naý­­qastar dári-dármekpen tolyq tegin qam­tamasyz etiledi. Bul rette, TMKKK sheń­­berinde aǵymdaǵy kezeńde shamamen dıs­panserlik esepte turǵan 2 mıllıon adam 48 nozologıa boıynsha jáne dári­lik zattardyń 400 túrleri boıynsha ambýlatorıalyq deńgeıde tegin dári-dármektermen qamtamasyz etiledi.

– Baıqap otyrsaq, memleket tara­py­nan qazaqstandyqtardy tegin medısınalyq qyzmetpen, dári-dár­mekpen qamtamasyz etýde aıtar­lyqtaı jeńildikter jasalǵan eken. Osyny turǵyndarymyz bile bermeıdi. Tegin medısınalyq qyz­mettiń qoljetimdiligi qıyn ba?

– Qarapaıym halyqtyń óz quqyǵyn jete paıdalanbaıtyndyǵy jasy­­ryn emes. Kóp rette bul turǵyndar­dyń eli­miz­diń zańdary men erejelerin bil­­­­­meı­­­tindiginiń saldarynan bolady. Den­­saý­lyq saqtaý salasynyń baǵ­dar­la­ma­­lary men erejelerin kópshiliktiń bile ber­meıtindigin paıdalanyp, keıbir emdeý oryndary tegin medısına­lyq kómek túrleriniń qoljetimdiligin qıyn­­datyp jibergeni ókinishti-aq.

Degenmen, Biryńǵaı ulttyq densaý­lyq saqtaý júıesi engizilgennen keıin  medısınalyq kómektiń qoljetimdiligi jaqsardy. Osylaısha, Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń barlyq azamattary «sta­sıonardy erkin tańdaý» prınsıpi boıynsha basqa aımaqtarǵa emdelýge, sonyń ishinde ǵylymı-zertteý ınstıtýttary men ǵylymı ortalyqtarǵa barýǵa, joǵary mamandandyrylǵan kómek alýǵa, onyń ishinde mamandandyrylǵan medısınalyq kómek alýǵa múmkindik aldy.

Qazaqstan Respýblıkasy Densaý­lyq saqtaý mınıstriniń 2010 jylǵy 3 shil­dedegi №492 buıryǵymen beki­til­gen Emdelýge jatqyzý búrosy portaly arqyly tegin medısınalyq kómek­tiń kepildik berilgen kólemi sheń­­­berinde azamattardy stasıonar­ǵa jos­­­parly emdeýge jatqyzý MSAK mamany­­nyń nemese kásibı mamannyń jol­­da­masymen júzege asyrylady. Stasıonarlyq emdeý sharalary barysynda emdelýshilerdi dári-dár­mek­pen qamtamasyz etý TMKKK sheń­berin­de tegin jáne respýblıkalyq dári­lik formýlár (budan ári – RDF) negi­zinde júzege asyrylady. Aǵymdaǵy kezeń­degi ahýal boıynsha RDF-qa 25 far­ma­ko­logıalyq-terapıalyq toptar men 800-ge jýyq halyqaralyq dárilik zat­tar­dyń patenttelmegen ataýy kiredi.

Sonymen birge, mınıstrlik halyq­tyń densaýlyǵyn odan ári nyǵaıtý maq­satynda otbasylyq densaýlyq ortalyqtaryn, profılaktıka jáne áleýmettik-psıhologıalyq kómek kórsetý bólimshelerin qurý arqyly MSAK-tyń áleýmettik baǵdarlanǵan modelin engizýge, MSAK-tyń shtat nor­matıvterine áleýmettik qyzmet­ker­lerdi, psıhologtardy qosýǵa erekshe kóńil bólýde. Qazir elimizdegi alǵash­qy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetetin 1849 medısınalyq uıym­da, 19390 dáriger, 49984 orta medısına­ qyz­met­keri, 2188 áleýmettik qyz­met­­­ker men 813 psıholog jumys isteı­di.

Taǵy bir erekshe atap ótetin másele, Qazaqstan Respýblıkasynyń densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq» mem­lekettik baǵdarlamasynyń negizgi baǵyt­­tarynyń biri – sozylmaly ın­fek­­sıalyq emes aýrýlardyń asqynýyn bold­yrmaý, onyń shyǵyndaryn azaıtý jáne aýrýdy basqarý úderisine adam­nyń ózin tikeleı tartý arqyly aza­mat­tardyń óz densaýlyǵyna jaýap­ker­shil­ik­pen qaraý daǵdysyn qalyp­tas­tyrý ar­qy­ly syrqattyń aldyn alýǵa múm­kindik beretin MSAK mamany jáne naýqastyń arasyndaǵy serik­testik­ke quryl­ǵan Aýrýdy basqarý baǵdar­la­ma­syn (ABB) engizý bolyp tabylady.

– Tımýr Slamjanuly, osy mem­lekettik jáne jekemenshik emha­na­lardyń aıyrmashylyǵy nede?

– Medısınalyq kómek kórsetý­de memlekettik jáne jekemenshik em­hana­lardyń aıyrmashylyǵy joq. Halyq­qa medısınalyq kómek kórsetý emdeý mekemeleriniń menshik túrine qara­mastan, klınıkalyq hattamalarmen, standarttarmen jáne taǵy basqa elimizde qabyldanǵan normatıv­tik quqyqtyq aktilerimen júzege asyrylady. Jekemenshik emhanalardyń aıyrmashylyǵy qosymsha servıstik qyzmet kórsetý ǵana bolyp tabylady. Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesin (BUDJ) engizýmen densaýlyq saqtaý júıesiniń memlekettik emes sektorynyń aldynda jańa perspektıvalar ashyldy, olarǵa memlekettik medısınalyq qyzmet kórsetýshiler­men birdeı jaǵdaı jasaldy, sondaı-aq tarıfterdiń tartymdylyǵy qam­ta­masyz etildi. Osyǵan baılanys­ty sońǵy ýaqytta BUDJ júzege asyrý maq­­satynda tegin medısınalyq kómek­­­tiń kepildik berilgen kólemin qam­ta­masyz etýde jekemenshik emha­na­lardyń sany artyp keledi.

– Kadr biliktiligi qalaı sheshi­lý­de?

– Kadrlardy qaıta daıarlaý jáne olardyń biliktiligin arttyrý maq­satyn­da jyl saıyn mınıstrlik naqty is júzinde densaýlyq saqtaý salasyn­daǵy qajettilikke sáıkes memlekettik bilim berý tapsyrysyn ornalastyrady. Medısınalyq kadrlardyń jyl saıynǵy biliktiligin arttyrýdaǵy eń tómen qajettilik 46,7 myń mamandy quraıdy, onyń ishinde 13,9 myń dáriger jáne 32,8 myń orta medısına kadrlary (eń az degende 5 jylda 1 ret) jyl saıyn kásibı biliktiligin jetildirip otyrýy kerek.

Qazaqstanda biliktilikti arttyrý jáne qaıta daıarlaý respýblıka­lyq búd­jettik baǵdarlamalar, jergilikti búd­jet jáne uıymdardyń qarajaty esebinen júzege asyrylady. Osylaı­sha, biliktilikti arttyrýdaǵy jalpy qajet­tilik tolyq kólemde qamtamasyz etile­di. Máselen, 2015 jyly Densaý­lyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstr­ligi júzege asyratyn respýblıkalyq búd­jet sheńberinde densaýlyq saq­taý uıymdary kadrlarynyń bilik­tili­gin arttyrý jáne qaıta daıarlaý baǵ­dar­lamalary boıynsha 14,6 myń maman oqytyldy. Aǵymdaǵy jyly 14,4 myń mamandy oqytý josparlanyp otyr.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken

Jylqybaı JAǴYPARULY,

«Egemen Qazaqstan»