Tolyq aty jóni Abdýlazız ıbn Abdýllah ıbn Abdýrrahman ıbn Baz 1912 jyldyń sońynda dúnıege kelgen. 1927 jyly kóz janary nasharlap 1931 jyly tolyq kórmeı qalǵan. Ol ýahabılerdiń arasynda «Uly Sheıh» dep ulyqtalǵan Abdýl Ýahabtyń urpaqtarynan tálim alǵan. Islam ádebi boıynsha Paıǵambarymyz s.a.ý qurmetine olardyń otbasy men urpaqtary «Ál» ataýymen birge atalady. Ýahabılerde osyǵan uqsatyp Ibn Abdýl Ýahabtyń otbasy men urpaqtaryna «Ál Sheıh» dep qurmet kórsetedi. Ibn Baz osyndaı «Ál Sheıh» dep madaqttalǵan ýahabılerdiń qurmetti ǵulamalarynan bilim alǵan dep habarlaıdy islam.kz
Ibn Baz 1938-1952 jyldary Qazy laýazymyn atqarǵan, 1952-1960 jyl aralyǵynda Er-Rıad qalasynda joǵary laýazymdy qyzmette, 1961-1970 jyldary Madına Islam Ýnıversıtetinde prorektor, 1970-1975 jyly rektor, 1975 jyldan bastap ómir sońyna deıin Saýd Arabıasynyń mýftıliginde qyzmet etken. 1999 jyly dúnıeden ótken.
Esterińizge sala ketetin bir jaıt ıslamnyń tórt mazhabynyń barlyǵyda bir aýyzdan kelisken pikiri boıynsha kózi kórmeıtin adamnyń qazylyq, mýftılik, ımamdyq qyzmetin atqarýy mákrýh bolyp sanalady.
Ibn Bazdyń 20-dan artyq iri eńbekteri bar. Eńbekteri birneshe jyl boıy baspadan basylyp keledi. Ásirese aqıdaǵa qatysty kózqarastary óziniń kózi tirisinde 5-tom bolyp baspadan shyǵarylǵan. Atalǵan eńbeginde onyń dástúrli ıslam aqıdasy men ıslam quqyqyna jasaǵan ıjmaǵy ahlı sýnna ýál jamaǵaǵa qarsy keletin pikirleri men kózarastary kóptep kezdesedi. Sony nazarlaryńyzǵa usynamyz.
Abdýlazız ıbn Abdýllah ıbn Abdýrrahman ıbn Baz
«MAJMÝ FÁTÁÝÁ ÝÁ MAQÁLÁT MÝTANÁÝÝIA. AT TAÝHID ÝÁ MÁ IaLHAQÝ BIHI»
5 tom. Er-Rıad.
Maktabat ál maǵrıf.
1992j
1) Ýahabılerdiń qurmetti ustazy Muhammed ıbn Abdýl Ýahabty maqtap rısala (traktat) jazady (1 tom, 358-377 bet) Bul rısalada ony synap-dattaǵan ahlı sýnna ǵalymdaryn bıdǵatshyǵa shyǵaryp teristegen.
2) Tumar taǵý shırk. Tumarda Quran kárimniń aıattary men jalpylaı qurannan alynǵan duǵalar bolsada taǵý jaız emes degen. (1 tom, 51 bet; 2 tom 383-384 bet) Negizinde aıat-karımalar men sharıǵı duǵalar jazylǵan tumarlardy taǵý jaız
3) Iqamat ál Barohın rısalasynda (traktat) Paıǵambarymyz s.a.ý-ǵa « Ýa Rassýlalla» dep aıtý shırk degen. Sondaı-aq ótinish, duǵa, tilek pen kómek suraýdyń (táýásýl) barlyq túrin shırk dep baǵalaǵan. (1 tom, 154-162 bet)
4) Tarıhı jádigerler, mádenı mańyzy bar qundy zattar men kesenelerdi qorǵaýǵa alyp, olarǵa zıarat jasaýdy, kútip baptap, tarıhı sabaqtastyqpen keleshek urpaqqa jetkizýge qarsy shyǵady. Buny Parıj, London sıaqty qalalardaǵa tarıhı eskertkishterdi saqtaıtyn ózge din ókilderine uqsaý dep baǵalaǵan. (1 tom, 395-414 bet, 3tom, 334-340 bet)
5) Memleket basshylary sondaı-aq elge tanymal kisilerdiń ólimi, qandaıda bir apattar men jalpy ulttyq ataýly kúnderdi belgilep oǵan amal etkenderdi sharıǵatqa qaıshy, din dushpandaryna uqsaý dep baǵalaǵan. (1 tom, 415-416 bet)
6) «Muhammed Rasýllah» fılmine qarsy shyǵady. Bul fılm musylmandarǵa zıan keltiredi, Paıǵambarymyz s.a.ý-dy masqaralaý, sahabalardyń rólin oınaý haram dep aıtyp ótken.(1 tom 417-421 bet)
7) «Azan aıtylǵannan soń duǵa etý bıdǵat» degen (1 tom. 444 bet)
8) «Ia Rasýllalah!» dep shýmaq (óleń) arnaýdyń barlyq túri haram, bul úlen serik qosý degen (2 tom, 108-109 bet) «Ia Rasýllalah!» dep duǵa etý haram jáne shırk degen. (2 tom, 388-389 bet)
9) Quran aıattaryn jazyp, bul aıattar haıyrly jáne bereke ákeledi, saýdany júrgizedi dep sengenderdi bıdǵat dep baǵalaǵan. (2 tom, 136 bet) Jalpy Ýahabıler berekeli bolýdyń, saýda isiniń júrýin, baılyǵyn kóbeıtýin, kedeılikten saqtaný sıaqty nıette quran nemese duǵa oqýdy shırk dep ataıdy. Alaıda aıat men duǵalardy mundaı nárselerde oqý úmmetiń ıdjmasy shırk sanamaıdy.
10)Memlekettiń konstıtýsıasyn, zańdaryn oqyp úırený haram, Ony úırenýshinińde úıretýshiniń de artynda turyp namaz oqylmaıdy dep úkim shyǵarǵan. (2 tom, 325-331 bet)
11)Tórt mazhabtyń bireýimen júrý ýájip emes dep mazhabsyzdyqty engizgen. Mýjdahıtterdiń ishindegi eń daryndy ǵulamasy Ibn Táımıa dep madaqtaǵan. (3 tom, 52 bet)
12)Ahlı Sýnna jamaǵatynyń ishindegi Ashǵarılerdi Allanyń kitaby men Paıǵambarymyzdyń s.a.ý súnnetine qarsy kelip adasqandar dep málimdegen. Islamnyń eń úlken ımamdarynyń biri Abýl Hasan al Ashǵarıdi (r.a) uly ǵalym emes, Ashǵarıler súnnetke erýshilerden emes dep úkim shyǵarǵan. (3 tom, 53 bet, 73-74 bet)
13)Ashǵarı men Matrýdı mazhabynyń mýtashabıq aıattardy túsinýde jasaǵan táýılin (túsindirýin) joqqa shyǵarady. (3 tom 60 bet) Haláf (9-10 ǵ bastap búginge deıingi kezeń) kezeńinde qalyptasqan táýıl jasaý ádisterin teristep, táýıl jasaý jáız emes degen. (4 tom, 131-133 bet, 5 tom 372-373 bet)
14)Aıelderdiń kólikti (mashına) júrgizýi jáne oǵan minýi haram dep baǵalaǵan. (3 tom, 351-353 bet) Árıne onyń óliminen keıin mundaı aqylǵa qonymsyz pátýáni Saýdıalyqtar joqqa shyǵaryp, áıelderge kólikke minýge ruqsat berdi.
15)Mýzykanyń barlyq túrin tyńdaýǵa, tartýǵa, oınaýǵa bolmaıdy, buny haram dep baǵalaǵan. (3 tom, 391-436 bet)
16)Qol shapalaqtaýdy erkekterge tahrımı mákrýh sanap, muny kápirlerge elikteý degen. (4 tom, 151 bet)
17)Musylman memleketinen basqa memleketterge barýdy, ol jerlerde qalyp qoıýýdy haram sanaǵan. (4 tom, 192-196 bet, 5 tom 390 bet) Alaıda Ibn Bazdy uly mýftı sanap, onyń pátýálarymen júrýdi ýájip dep biletin ýahabıler, Amerıka, Ańglıa, Norvegıa, Chehıa, Shvesıa sekildi memleketterden birneshe baspananyń ıesi ne aınalǵanyn qalaı túsinýge bolady?
18)Sýretke túsýge, úıde estelik retinde ilip qoıýýǵa jáne osy sekildi nárselerdiń barlyq túrin haramǵa shyǵarǵan. (4 tom, 210-225 bet)
19)Máýlit merekesin bıdǵat, tipti haramǵa shyǵarǵan.(1 tom, 183 bet) Máýlitti toılaǵandardy ıahýdı men nasaralarǵa uqsaý degen. (1 tom 185 bet) Paıǵambarymyz s.a.ý máýlitin ótkizý, jáne uly ǵalymdardyń týylǵan kúnin, ıýbıleıin ótkizýdi bıdǵat, haramǵa shyǵarǵan.(4 tom, 280-289 bet) Máýlitti barynsha qaralaǵan. (5 tom, 56, 176-177 bet) Negizinde Ibn Bazdyń ózi Ýahabılerdiń negizin salǵan Abdýl Ýahabtyń máýlitin (týylǵan kúnin) ótkizýdi jón sanaǵan, jáne ótkizip turǵan, al ózi ómirden ótkennen keıin onyń artynan erýshiler búgingi kúnde onyń (Ibn Bazdyń) máýlitin ótkizip keledi.
20)Paıǵambarymyzdyń qurmetine táýásýl qylýdy bıdǵat dep baǵalaǵan. (4 tom, 315-319 bet. 5 tom 322-323 bet) Shyn máninde tórt mazhab ıeleri bul máseleni jáız sanaıdy
21)Quran kárimde muǵjıza joq dep sanaǵan. (4 tom, 382-383 bet) Rasynda Quran (aıattary) muǵjıza sanalady.
22)Islam áleminiń úlken ǵalymy Shafıǵı mazhabynyń uly hadıstanýshylarynyń biri Imam án-Naýaýııdiń (r.a.) «bıdǵat» bes túrli bolady: ýájip, mustahab, mýbah, haram jáne mákrýh» dep bólgen baıandamasyna qarsy shyqqan jáne bıdǵattyń barlyq túrin haram, adasý dep aıtqan. (5 tom, 178-180 bet)
23)«Analar kúni», «áıelder meıramy» sekildi meıramdardy bıdǵat adasý dep baǵalaǵan. (5 tom, 189-192 bet)
24)Áıelderdiń qabirlerdi zıarat etýin haram, zıarat qylýshy áıelderge laǵnet degen. (5 tom, 332-335 bet)
25)Shalbardyń balaǵyn tobyqtan tómen túsirý haram, jáne tozaqy adamnyń isi dep aıtyp ótken. (5 tom, 380-381 bet) Árıne bul istiń nıetke baılanysty ekendigi anyq, eger tákápparlyq, menmendik nıetinde solaı jasaǵan bolsa áhlı sýnna ǵulamalaryda qoldamaıdy, (tákápparlyq bolmasa onda basqa)
26)Spırt qosylǵan átirlerdiń qoldanylýyn haram dep baǵalaǵan. (5 tom, 382 bet) Áhli sýnna ǵalymdary bul másele tóńireginde zertteı kele spırttiń aýadan jeńil bolǵandyqtan, tez ushyp ketetinin eskerip quramynda spırti bar átirlerdi qoldanýyn jáız dep esepteıdi.
27)Ýahabılerdiń ǵulamalary Ibn Baz, Ibn ál-Ýsaımın jáne ál Jıbrıı shyǵarǵan «Rýza pátýálary» eńbeginde ramazan aıynda oraza tutyp júrgen biraq namaz oqı almaǵandar, eki ret oraza (eki jyl oaraza tuta almaǵan) tuta almaǵandar, sondaı-aq tek ramazan aıynda ǵana namaz oqyp oraza tutqan adamdar kápir bolady dep pátýá bergen. Atalǵan keıipte (kápir áıel men musylman erkektiń, nemese kersinshe) júrgen er men áıeldiń bir birinen ajyrasqandary durys dep eseptegen.
Ibn Bazdyń joǵaryda keltirilgen pikirleri men pátýálary búginge deıin ómir súrip ketken dańqty ıslam ǵulamalary (faqıqshy) men zamanymyzda ómir súrip jatqan musylman álemi ǵalymdarynyń pikirlerine qarsy keledi. Búgingi kezde dástúrli ıslam dininen alshaqtap qalǵan qoǵam úshin osyndaı adastyrýshy toptar aılaly áreketterge kóshken tárizdi. Búgingi kúnde ıslam dinin týra túsinip áhli sýnna jamaǵatynyń qataryn tolyqtyrǵymyz kelse musylman álemi moıyndaǵan dástúrli tórt mazhabtyń jáne, sol mazhab sheńberindegi ǵulamalardyń kórsetken týra jolymen júrýimiz qajet. Bizdiń ata-babamyz jáne búkil túrki jurty musylman bolǵaly senim máselesinde Imam Matrýdıdiń ıjdıhatymen, amalda Ábý Hanıfa mazhabymen týra jolyn taýyp qulshylyqtan qol úzgen emes.
"OQIMLARGA RADDIA" kitaby
Tárjimalaǵan: Marat Qaıratuly
