Osydan biraz ýaqyt buryn zeınetaqy qory Ázirbaıjan bankine 71 mlrd. 300 mln. ınvestıtsıa quıyp, qyrýar qarjyny qaıtara almaýy múmkin ekeni aıtylǵan. Ázirbaıjan banki bankrot bolyp, qaryzdy qaıtara almaý týraly pikirler aıtyldy. Bul habar qoǵamda qyzý talqylanyp, BAQ ókilderi ony jarysa jazǵan edi.
Sodan beri biraz ýaqyt ótti. Bankrotqa usharyda degen Ázirbaıjan banki qarjyny qashan qaıtarady? Qazaqstan jumsalǵan qarajatty qandaı jolmen almaq? Osyǵan baılanysty ótken jaǵdaıǵa kóz júgirtip atalmysh máseleniń shyǵý tegine úńilip, sheshimi qandaı bolýy múmkin ekenine Qamshy aqparattyq agenttigi boljam jasap kórdik.
Zeınetaqy qory tóńiregindegi máseleni sheshý úshin QR Premer-mınıstri Baqytjan Saǵyntaev Ázirbaıjannyń Úkimet basshysymen kezdesti. İs barysynda Ázirbaıjan bankiniń Qazaqstanǵa ǵana emes basqa da elderge qaryz ekeni anyqtaldy.
Ázirbaıjan banki qaryz elderdiń ókilderi Londonda kezdesken bolatyn. Oǵan QR Ulttyq bank tóraǵasy Danıar Aqyshev te qatysty. Londondaǵy bas qosýdan keıin Ázirbaıjan tarapy Qazaqstanǵa qaryzyn qaıtaratynyn aıtyp, úsh túrli jolyn usynǵanyn jetkizdi.
Atap aıtsaq, Ázirbaıjan banki 250 mıllıon dollardy, quny 200 mıllon dollar bolatyn Ázirbaıjannyń memlekettik qundy qaǵazdaryna aıyrbastaýdy usynǵan. Bastapqy ýaqytta 10 jylda qaıtaramyz degen Ázirbaıjan banki ókilderi, endi 12 jylda ótep beremiz dep otyr. Bul qaǵazdardyń jyldyq stavkasy 5% shamasynda. Ekinshi nusqa da týra osyndaı. Aıyrmashylyǵy memlekettik qundy qaǵazdardyń baǵasy 250 mıllıon dollarǵa teń. Alaıda ony qaıtarý merzimi 15 jyl jáne jyldyq stavkasy bar bolǵany 3,5% deıin azaıady.
Qaryzdy qaıtarýdyń 3-shi joly - 250 mıllıon dollardy, Ázirbaıjan halyqaralyq bankiniń quny 250 mıllıon dollar bolatyn jańa oblıgasıalaryna aıyrbastaý. Kórshiles el jyldyq stavkasy 3,5 % bolatyn bul bereshekterin 7 jylda ótep beremiz dep ýáde etken bolatyn.
QR Ulttyq bank tóraǵasy Danıar Aqyshev usynylǵan úsh joldyń da Qazaqstan úshin tıimsiz ekenin aıtyp, qarjyny qaıtaryp alýdyń ońaı bolmaıtynyn da aıtyp otyr.
Tıimdi ári senimdi jolyn tańdaý barysynda QR Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov úsh usynystyń Qazaqstan sarapshylary arasynda talqylanyp jatqanyn habarlady.
Sarapshylar Qazaqstan úshin eń tıimdi jol retinde Ázirbaıjannyń Halyqaralyq banki usynǵan 3-shi joldy tańdap otyr. Naqtylaı tússek, 250 mıllıon dollardy, Ázirbaıjan halyqaralyq bankiniń quny 250 mıllıon dollar bolatyn jańa oblıgasıalaryna aıyrbastaý. Kórshiles el jyldyq stavkasy 3 jarym paıyz bolatyn bul beresheketerin 7 jylda óteıdi.
Ázirbaıjan banki usynyp otyrǵan úsh joldyń qaıysysy memleket úshin tıimdi degen saýalmen "Pro gente" ekonomıkalyq zertteý ortalyǵynyń jetekshisi, ekonomıs Maqsat Halyqtyń sarapshy retinde pikirin bilgen edik. Maqsat Halyqtyń aıtýynsha, 250 mıllıon dollardy, Ázirbaıjan halyqaralyq bankiniń quny 250 mıllıon dollar bolatyn jańa oblıgasıalaryna aıyrbastaý 3,5%-ben 7 jylda qaıtarylýy tıimdi. Halyqtyń qarjysy qanshalyqty tez qaıtarylsa, soǵurlym jaqsy.
QR Ulttyq bank tóraǵasy Danıar Aqyshev Ázirbaıjan bankine 71 mıllıard teńge ınvestısıa 2014 jyly salynǵanyn aıtyp, ol tusta Ulttyq bankti Qaırat Kelimbetov basqaryp turǵanyn jetkizdi. Qyrýar aqshany Zeınetaqy qorynan ınvestısıalaý sol kezdegi basshylardyń sheshimi ekenin aıtyp ótken. Bir sózinde Danıar Aqyshev: «Meniń Ázirbaıjan bankimen bolǵan kelisimge qatysym bolýy múmkin emes» dep at tonyn ala qashqan.
Bir derekterde Ázirbaıjan tarapy qaryzdy mezgilinen buryn qaıtarýǵa kelispegeni týraly aıtylsa, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń basshysy Qaırat Kelimbetov Ázirbaıjan banki BJZQ aqshasyn túgel qaıtaratynyn jáne bul másele halyqtyń buǵan alańdamaı-aq qoısa da bolatynyn aıtty.
Qaırat Kelimbetovtyń aıtýy boıynsha, shilde aıynyń sońynda Ázirbaıjan banki usynǵan úsh varıanttyń birin tańdaý úshin júrgizilgen saılaý aıaqtalyp, barlyq qarjy Zeınetaqy qoryna qaıtarylady.
Sonymen qatar, Qaırat Kelimbetov damýshy naryqqa ınvestısıalanǵan Zeınetaqy qorynyń qarjysyna toqtalyp ótti. Olardyń qatarynda Ázirbaıjanmen qatar Reseı men Túrkıa da bar. Damýshy naryqqa qor qarjysyn ınvestısıalaý tabysty joǵarylatady dep josparlanǵan. Aktıvterdiń 80 paıyzy Memlekettik qysqa merzimdi oblıgasıalarǵa, bank oblıgasıalaryna teńge esebinde ınvestısıalanǵan bolatyn. 2015 jyly ınvestısıalaý negizinde 15 % paıda kirgen. Ázirbaıjan bankine ınvestısıalanǵan 45 mlrd. teńgeniń (dollar 180 teńgege teń) 17 mıllıardy qaıtaryldy.
«Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory» AQ Basqarma tóraǵasynyń orynbasary Sáýle Egeýbaevayń málimdeýinshe, 2016 jyldyń 1 maýsymynda problemalyq salymdardyń úlesi nomınaldyq quny boıynsha 45 mlrd teńge bolǵan.
Al 2017 jyldyń 1 maýsymynan bastap jalpy zeınetaqy qorynyń ólshemi 6,99 trln teńgege jetken. Jyldyń basyndaǵy esepke qaraǵanda 309,6 mlrd teńgege (4.6%) kóterilgen. Aılyq orta tólem bir adamǵa 11 264 teńgeni qurap otyr.
Aıgerim TAÝBAI
