Dıas Ázimjan esimdi jas rejıser «Bolashaq» baǵdarlamasymen Nú-Iork akademıasynda kıno jáne rejıssýra mamandyǵy boıynsha bilim alyp jatyr. Onyń qysqametrajdy «ULTIO» fılmi 70-shi Kann kınofestıvaliniń Short Corner seksıasynda Qazaqstan atynan usynyldy. Sonymen qatar, «Moments of Enlightenment» fılmi Hollywood International Moving Pictures Film Festival-de jeńiske jetti. Qysqa ýaqyttyń ishinde jetistikterge jetip úlgergen jas rejıserdi sózge tartqan edik.
Dıas, osy kúzde oqýyńyz aıaqtalady. AQSH-ta alǵan bilimińiz ben tájirıbeńizdi Qazaqstanda qalaı júzege asyrmaqsyz?
Elge kelgennen keıin kıno salasynda jumys isteımin dep talpynyp júrgen jastarymyzdy Batystyń, ıaǵnı Gollıvýdtaǵy kıno túsirý prosesimen tanystyrǵym keledi.
Al bolashaqta aıaǵyma nyq turǵannan keıin ózimniń kıno mektebimdi ashýdy qalaımyn. Onda rejıssýra, senarı jazý óneri jáne akterlik sheberlikti úıretemin dep josparlap otyrmyn.
Ózińizge belgili Qazaqstanda kóptegen kıno janrlar endi ǵana boı túzep keledi. Siz Qazaqstan kınematografıasynda qandaı janrlardy damytqyńyz keledi?
Qazirgi tańda maǵan mıstıka, trıller, fentezı janrlary jaqyn. Keleshekte solardy damytýǵa tyrysamyn.
«San bar jerde báseke týyndaıdy. Al báseke bar jerde sapa bolady» degen sóz bar. Qazir komersıalyq maqsatta túsirilip jatqan fılmder kóp, alaıda synshylar olardyń kórkemdik tusy syn kótermeıtinin aıtady. Mundaı fılmderdiń kóptep kórermenge jol tartýy Qazaqstan kınematografıasyn damytýyna úles qosa alady ma?
Árıne báseke bar jerde sapa bolady. Desek te, Qazaqstannyń kınematografıa salasynda básekelestik endi paıda boldy. Sonymen qatar, komersıalyq kınoǵa suranys bar ekenin eskerýimiz kerek. Iaǵnı kórermenniń ózi atalmysh fılmdi tańdap otyr. Komersıalyq kınonyń áseri qandaı bolsa da bizdiń kınematografıada ol bolǵan, bar jáne bolady.
Al qazir túsirilip jatqan komersıalyq kınonyń basym kópshiliginiń sapasy tómen. Kıno kórermendi tárbıelep, belgili dárejede bilim beretinin eskersek, deńgeıi syn kótermeıtin ónim jasaı otyra kórermenniń ıntellektýaldyq dárejesin túsirip otyrmyz.
Qazaqstandyq kıno ónimderdi, onyń ishinde maǵynasy taıaz komedıalardy kórgende sony túsirgen adamnyń óz kórermenin syılamaǵany dep bilemin. Árıne men qatelesýim múmkin. Sebebi kıno sýbektıvti óner túri. Iaǵnı, ár adam óziniń sújetin ártúrli qabyldaýy múmkin. Degenmen kıno salasynda júrgennen keıin komersıalyq nemese komersıalyq emes kıno túsirsekte óz kórermenimizdi syılaýymyz kerek.
Qazaqtandyq kıno ónimderdi sheteldik naryqqa engizý úshin qandaı ister atqarylýy tıis?
Ol úshin birneshe baspaldaqtan ótýimiz kerek. Eń aldymen fılmderimizdiń sapasyn kóterý qajet.
Odan keıin halyqaralyq dıstrıbýsıalyq kompanıamen tyǵyz qarym-qatynas ornatýymyz kerek.
Kıno prodúserlerimizdiń kásibı degeıin kóterip, birneshe jyl boıy talqylanyp kele jatqan kıno zańyn qabyldaýymyz kerek.
Kelesi baspaldaq - kıno ınfraqurylymdy qurý. Ol tek Almaty men Astanada ǵana emes elimizdiń barlyq óńirlerinde júzege asýy tıis.
Eń sońǵy kezeń – barlyq salany júıelendirý.
Qazaqstanda jas rejıserlerge memleket tarapynan qandaı qoldaý berilý kerek dep esepteısiz?
Elimizde jas rejıserlerge jáne senarısterge ózderiniń oılaryn jáne jobalaryn tanystaryn alańdar kóptep qurylý qajet. Qazaqstanda mundaı eki, úsh alań bar. Olardy atap óter bolsam, biri Eýrazıa kınofestıvaliniń quramynda, ekinshisi Astana qorynda. Desek te, bul azdyq etedi. Qazaqstanda talantty jastar óte kóp. Olarǵa múmkindik berý qajet.
Ekinshiden, tek Almaty men Astanada ǵana emes Qazaqstannyń barlyq óńirlerindegi mektep, ınstıtýt, ýnıversıtetterde kıno klýbtar ashylsa jastarymyzǵa kóp kómegin tıgizedi.
Úshinshiden, halyqaralyq deńgeıde tájirıbe almasý máselesin myqtap qolǵa alý kerek. Jas mamandarymyzdy shetelge jiberý - strategıalyq turǵyda durys sheshim.
Otandyq BAQ-tyń birine bergen suhbatyńyzda kıno ındýstrıasyn bir júıege keltirý kerek ekenin jáne elge oralǵannan keıin sony qolǵa alǵyńyz kelgenin aıtqan edińiz. Bul maqsatyńyzdy qalaı júzege asyrmaqsyz?
Júıelendirý meniń ǵana emes, otandyq kıno mamandarynyń barlyǵynyń maqsaty bolý kerek dep oılaımyn. Sebebi ol kıno jáne televıdenıe mamandarynyń quqyǵyn qorǵaý úshin kerek.
Ony júzege asyrý úshin kıno týraly zań qabyldaý qajet. Zań shyqqanda árıne onyń ishinde aqaýlar bolady. Sondyqtan zań jobasyn jetildirip, kıno mamandary bas qosyp bir konsensýsqa kelýimiz kerek.
Kelesi qadam - ınfraqurylym. Jetilgen zańnyń negizinde otandyq kıno ındýstrıada ınfraqurylym paıda bolady.
Osy qadamdar jasalǵannan keıin ǵana sapaly kıno ónim týraly aıtýǵa bolady.
«Bolashaq» baǵdarlamasy 1993 jyldan beri qazaqstandyq stýdentterdi álemdegi aldyńǵy qatarly JOO bilim alýyna múmkindik berip otyr. Jyl saıyn kóptegen qazaqstandyq rejıser mamandyǵy boıynsha bilimin jetildirip júr. Shetelde oqyp kelgen qazaqstandyq rejıserler otandyq kınematografıaǵa jańa lep pen oń ózgeris alyp kelip jatyr ma?
Qatelespesem, qazaqstandyqtar «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha kıno jáne rejıssýra mamandyǵynda tek 2010 jyldan bastap oqı bastady. Shetelde bilimin jetildirip kelgen rejıserlerdiń ishinen Asqar Bısembın, Malık Zeńger degen jas rejıserlerdi bilemin. Estýimshe atalǵan azamattar rejıssýra salasyna jańa lep alyp kele aldy. Qalǵandary otandyq kıno salasynda jumys istep jatyr. Keleshekte olardyń esimderin estımiz dep oılaımyn.
Suhbatyńyzǵa rahmet! Alǵa qoıǵan maqsatyńyzǵa jetińiz!
Rahmet!
Suhbattasqan: Ásem Álmuhanbet
