– Amansyń ba, Shámshi? Kel, otyr... Ánderińdi jaqsy bilemin... Bizdiń úıdegi ZýHra jeńesheń óziniń tatar ánderinen soń seniń «Aqmańdaılymyńa» basady. Búgin seni kórgenimdi aıtyp qýantaıynshy, – dedi Dımekeń.
– Raqmet, Dımash aǵa... Men ándi "árýaq" dep bilemin. Árýaqty syılaǵanyńyzdy aıta-aıta júrermin.
Qonaev (jymıyp): –  «Árýaq» degen sóziń jaqsy eken. Bizder bul sózdi aıtpaı ketkeli qaı zaman...
Shámshi: – Al men sizdi tek oryssha sóıleıdi, eski sózderdi bilmeıdi dep oılaýshy edim. Keshirińiz, aǵa.
Qonaev (kúrsingendeı bolyp): – Áı, Shámshi-aı! «Zamana senimen sanaspaıdy, sen sanas» degen. Men de sol zamannyń quly boldym. Ony bireýler túsinse, bireýler  túsinbes... Men úshin sol qaıǵy.
Shámshi: – Dımash aǵa, ol jaǵdaı meniń de basymda bar. Meniń ánderim kóbine jıyn-toıda, ishkilik ústinde aıtylady. Al ol ánder meniń júregimdegi sherden, muńnan shyqqan bolatyn. Jurtshylyq ony bilmeıdi-aý dep qamyǵam.
Qonaev (oıly): – Iá, seniń de, Nurǵısanyń da ánderinde ómir bar. Ótken shaǵyma oılap qarasam, ómir degeniń sarqyrap jatqan asaý ózenge salynǵan jalǵyz aıaq aspaly kópirdeı qıyn ótkel. Aman-saý óte alamyz ba, biraq?...
Shámshi: – Myna sózińizden meniń qulaǵyma án estilgendeı bolyp tur, Dımash aǵa. Men endi "Ótkel" degen án jazaıynshy.
Qonaev (kúlip): – Qoı-qoı... Eger sen saraı aqyndaryndaı án jazyp ketseń, seni men túgili eliń syılamaı ketedi.
Shámshi: – Sizdi, Máskeý jaǵyn bilmedim, qazaq halqy túgel syılaıdy.
Qonaev: –  «Túgel» degenińe taǵy da kúmánim bar. Nege ekenin, Qaraǵandyda turatyn Nursultan degen inimniń – ol da bastyq – sózimen aıtaıyn:
Qıyn ǵoı jalpaq jurtqa túgel jaqpaq,
Kóńilin jaqsy-jaman túgel tappaq.
Qaq jaryp qara qyldy júrseń-daǵy,
Júredi bireý maqtap, bireý dattap.
Endi túsindiń be?
Shámshi (ornynan ushyp turyp): – Apyr-aı, Dımash aǵa, siz óleń de jattaıdy ekensiz ǵoı!
Qonaev (jymıyp): – Eger men Súıinbaı aqynnyń qyrǵyz aqyny Qataǵanǵa búkil qazaq halqynyń atynan aıtqan óleńin jatqa oqysam, sen meni Qonaev kabınetine shaqyryp alyp, maqtandy deısiń-aý, á?
Shámshi: – Shynymdy aıtaıyn, Súıinbaı aqyndy bilgenimmen, álgi óleńi esimde joq.
Qonaev: – Men óleńdi qaıbir jaqsy ómirden jattady deısiń. «Qonaevtyń qolynan bári keledi» degeni bolmasa, Qazaqstannyń bar bıligi Máskeýdiń qolynda ekenin bireý bilip, bireý bilmeıdi. Biz áli táýeldimiz. El múddesin qorǵap, joǵarydaǵylarmen jaǵalasyp júrgenimde, bar sengenim – qazaǵym bul jaqta rý-rýǵa bólinip, ózdi-ózi qyrqysyp jatady. Qazaqtar rýǵa bólinbeı birikse ǵana jaýǵa aldyrmaıtyn aıbyndy el bolatynyn jyrlaǵan Súıinbaı aqyn netken danyshpan, netken kóregen!
Shámshi: – Dımash aǵa! (kúlip). Rýshylsyń degen ósekke qalam ba dep, qaı rýdan ekenimdi eshkimge aıtpaýshy edim. Endi aıtamyn.
Qonaev: – Solaı et, Shámshi. Qazaqta «Túbin bilmegen túgin bilmeıdi» degen sóz bar. Jeti atasyna deıin jazbaı biletin atamyzdyń aıryqsha qasıeti de osynda. Qany taza kisiniń deni de, tili de saý. «Men – Qazaqpyn!» degen Jubanǵa da talaılar taıaq ala júgirdi-aý...
Shámshi: – Dımash aǵa, qazaǵym aıdyn shalqar teńiz bolsa, men sol teńizge eskeksiz maltyǵan kishkentaı qaıyqpyn. Sondyqtan sizge aıtar ótinishim kóp. Meniń artymda sizdi árýaqtaı syılaıtyn qazaq degen halqym bar. Sizge solardyń tilegin aıtaıyn.
Qonaev: – Aıt!
Shámshi: – Búginde búkil álemge áıgili Qazaqstannyń dáýirleı órkendep, baq-dáýleti barynsha ósýine teńdesi joq úles qosqan sizdi «Ardaqtym» dep biletin halqyńyz sizdiń aman bolýyńyzdy tileıdi.
Shámshi osyny aıtyp bolyp, ornynan turyp, Qonaevqa bas ıdi. Bul sózdi oıly pishinmen tyńdaǵan Qonaev ta alǵys aıtqandaı bolyp bas ızedi. Sezimtal Shámshiniń qulaǵyna alystan salǵan «Elim-aı» estilgendeı boldy.
Qonaev: – Ómirdiń osy bir uzaq ta shańǵyt jolynda biraz nárse atqarǵan shyǵarmyn. Biraq men ony «elime sińirgen eńbegim» dep emes, «boryshym» dep bilemin. Meniń bar armanym – halqymnyń birligi men ulan-ǵaıyr dalamnyń tutastyǵyn saqtaý boldy. Jatsam, tursam sony oılap, menen burynǵy hatshynyń Ózbekstanǵa berip jibergen úsh aýdanyn aıqasyp júrip keri qaıyrttym. Nurmolda, Ybyraı, Muhtar sekildi ardaqtylardyń aty búkil Odaqqa ústem bolýy úshin talastym. Tyń ıgerýdi oılap tapqan Hrýshev qazaq dalasyn orystarǵa toltyrsa, men nanymnyń moldyǵymen basqalardy jasqaýdy maqsut ettim. Óz halqyma, qaıran qazaǵyma sińirgen jalǵyz eńbegim – osy dep bilemin.
Muny estigen Shámshi ornynan qalaı turyp ketkenin, osyndaı názik sátterde kózinen yrshyp ketetin qos tamshynyń qalaı qaǵyp tastaǵanyn da ańǵarmaı qaldy.
Shámshi: – Asyl aǵa... Ardaqtym... Aıaýlym... Ketesiz-aý, ketesiz-aý, siz de bir kúni!
Qonaev: – Kóter basyńdy, Shámshi! Han keledi, ketedi. Halyq qalady, taq qalady. Jalǵan dúnıe-aı, deseıshi! Meniń ornyma kelgender elin, jerin, egemendigin saqtap qalsa – jasym jetti – jer qoınyna esh armansyz ener edim. Tur, Shámshi! Endi óz ótinishińdi aıt!
Shámshi: – Aınalaıyn qazaǵyma mynadaı eńbek sińiripsiz. Ótinishim joq. Tek aman bolyńyz!

Orazbek Bodyqovtyń esteliginen

(qysqartyp alyndy)