Búginde áleýmettik jeli arqyly óziń tanymaıtyn adamdy aqtaýǵa da, oǵan jala jaýyp dattaýǵa da bolady. Buryndary kitap pen gazetten basyn almaıtyndar kóp bolatyn degendi estýshi edik, qazir telefonnan basyn almaıtyn jastar tipti orta jastaǵylar kóbeıip ketti. Búginde sol telefonnan basyn almaı, jańalyqty da basqasyn da qaraıtyn adamdardy oqyrman dep atap júrmiz. Bunyń qanshalyqty durys, burystyǵy belgisiz, belgilisi ózi aralaspaıtyny bylaı tursyn, júzin de kórmegen adamdar týraly sumdyq pikir jazatyn oqyrmandardyń sany kóbeıýde. Sózge toqtaǵan qazaqtyń jastarynyń sózi tipten maıdalanyp ketkeni de ras. Bir maqalany oqyǵan júz adam júz túrli oı jazatyny belgili dúnıe. Alaıda óz oıyn mádenıetti, astarlap nemese kórkemdep jetkizýge de bolady ǵoı. Jo-joq... Qazir qarapaıym feısbýktiń ózinde keıbireýler «óz aýzym ózimdiki» dep dóreki sózben bastap anaıy sózben «keremet» oıyn qorytyndylaıdy. Bul sózben daý túgili jaýdy toqtatqan qazaqtyń tiliniń, namysynyń, ultynyń dárejesin túsiredi.
Keıde maǵan elimizdegi qazaq oqyrmanynyń talǵamy tym tómendep ketken sekildi kórinedi... Men jaıdan-jaı osyndaı pikir bildirip otyrǵanym joq. Sebebi bar... Ne sebepti qazir BAQ juldyzdardyń tartysy, olardyń jeke ómiri týraly jeńil-jelpi aqparattarǵa qumar bolyp aldy. Sebebi suranys bar. Suranys bar jerde osy sekildi túk mán-maǵynasy joq aqparattar kóbeıedi. Sondyqtan jeńil aqparatty taratqandar da, osyndaı aqparatty oqyǵandar da ózderin kinálasyn...
Sonymen birge biz, oqyrmandar tanymal adamdardyń tek ónerine súısinip onyń jeke ómiri men qupıasyna aralaspaıtyn bolsaq, olar halyqty aldap, ózderine jarnama, ıaǵnı pıar jasamas ta edi. «Bálensheniń úılengeni ras pa?» degen taqyryptaǵy aqparat áleýmettik jelide taralatyn bolsa, keı adamdar jemtikke talasqan qustar sekildi talasa oqyp, astyna neshetúrli pikir qaldyrady. Eger tanymal jigit úılengen bolsa, onyń jankúıer qyzdary «áıeli ádemi emes, áıeli oǵan teń emes» dep pikir bildirip, boljam jasaıdy. Qarapaıym osy pikir arqyly keı qazaq jastarynyń talǵamy men batysqa eliktegen «mádenıettiligin» baıqaýǵa bolady. Juldyzdar týraly qaı aqparatty alyp qarasańyz da osy sekildi kemsitip jazǵan pikirlerdi oqı alasyz.
Qazirde tanymal bolǵan taqyryptardyń biri juldyzdar týraly bolsa, endi biri din týraly. Din týraly aqparattyń astyndaǵy pikirden góri joǵaryda ózim aıtqan pikirler áldeqaıda jaqsyraq pa dep qalamyn, keıde... Sebebi dinnen eshqandaı habary joq adam «sen kápirsiń, sen tozaqtyqsyń» dep óz «ımandylyǵyn» kórsetedi. Din qyldan jińishke, qylyshtan ótkir dúnıe ekenin ne úshin túsinbeımiz? Keı ataqtylar elimizdegi dinı máseleni sheshemiz dep dinniń aýyr, kópshilik túsine bermeıtin taqyryptaryn «ózderiń túsinip alyńdar» degendeı jurtqa syı retinde taratady. Ol qoǵamdyq daýǵa aınalady, keıin bir-birine jala jaýyp, «kápirsiń, ýahabıstsiń» dep balaǵattaı jóneledi. Eger osyndaı sózdi aıtqan adamnyń dinnen habary bar bolsa, ımandylyǵy qaıda qaldy?!
Endigi kezekte áleýmettik jelidegi oqyrmandardy ózderiniń jazǵan pikirlerine qaraı birneshe topqa bólip qarastyryp kórelik. Cóz óz ıesin tapsyn...
Eshteńe jaqpaıtyndar... Bundaı adamdar ómiri eshteńege kóńili tolmaıdy. Jaqsy dúnıe jazsań da, jeńil dúnıe jazsań da. Olar tyrnaq astanan kir izdep, túrli pikirler jazýy múmkin. Ol kóbinese «osyny da jańalyq dep shyǵardyńdar ma?, erekshelik joq, kóshirip alynǵan» sekildi pikir bildiredi.
Aqylgóıler... Bizdiń ómirimizde qansha adam bolsa, sonsha taǵdyr bolatyny belgili. Kez-kelgen adam ómir súrip qatelikke boı aldyrady, keıin sol qateligi ózine sabaq bolady. Ózgeler de ózi jasaǵan qatelikti jasap, ókinip qalmasyn dep ómirindegi bolǵan qıyn sátti pernetaqta arqyly jazyp, oqyrman nazaryna usynady.Bázbireýler sol oqıǵanyń jaqsy jaǵyn qarastyryp, qoldaý bildirýdiń ornyna, «bylaı isteseń osyndaı jaǵdaıǵa jetpes ediń» dep bolary bolyp, boıaýy sińgen oqıǵaǵa óz aqylyn aıtyp otyrady. Aqyl aıtqan jaqsy, árıne. Biraq onyń óz orny, jóni bolýy kerek shyǵar...
Sherloktar... Sherlok esimdi álemge tanymal keıipker týraly estýińiz bar shyǵar. Ol kez-kelgen qylmysty birneshe mınýtta, tipti birneshe sekýndta ashyp, qylmyskerdiń kim ekenin aıtyp beredi eken-mys. Árıne bul adam ómirde bolmaǵan, ol shetel ádebıetiniń keıipkeri ǵana. Biraq kez-kelgen oqıǵa týraly tolyq aqparatty bilmeı jatyp, qalaı bolǵanyn jáne kim kináli ekenine deıin aıtyp beretin oqyrmandardy Sherlok dep ataýdy jón kórdim. Mysal keltiretin bolsam, bir qarapaıym qyz baı jigitke turmysqa shyqsyn delik. Osy aqparattyń astyna kem degende bir-eki adam «aqshasy úshin turmysqa shyqty» dep boljam jasaı qoıady. Keremet, ne degen logıka!
Mádenıettiler... Árıne áleýmettik jelide mádenıetti adamdar jıi pikir jaza bermeıtin sekildi. Olar tek qoǵamdyq daýly máseleler qozǵalǵan kezde ǵana boı kórsetedi. Mádenıetti adam aqtaýshy bolsa da, dattaýshy bolsa da óz mádenıettiliginen tańbaı astarlap bolsyn óz pikirin bildiredi. Dál osyndaı adamdar búginde bizdiń qoǵamǵa asa qajet dep esepteımin.
Eshteńege qyzyqpaıtyndar... Bundaı adamdar áleýmettik jelini paıdalanbaýy da múmkin. Sebebi olar eldegi bolyp jatqan mańyzdy aqparattardan basqalardy «ósek» nemese erikkenniń ermegi dep sanaıtyn da shyǵar. Olar áleýmettik jelini paıdalansa da óz jumysyna paıdalanady. Sonymen birge bundaı qatardaǵy adamdar ózekti bolǵan taqyrypty oqysa da pikir jazýdy artyq kóredi, tek ózinshe oı túıip, kerekti aqparatty jadyna saqtaýǵa tyrysady.
Áleýmettik jelidegi adamdardyń pikiri arqyly budan da basqa top qurýǵa bolar bolatyn da shyǵar, Alaıda eń mańyzdysy osy sekildi. Qazir bizder oqıǵanyń birinshi jaman jaǵyn kóremiz. Eń jaman adamnyń eń bolmasa bir jaqsy qasıeti bolady emes pe?! Burynǵy qazaq birin-biri batyr deıtin, qazirgi qazaq birin-biri julyp jeıdi...
