2017 jyl qazaqstandyqtar úshin qýanyshymen birge, qaıǵysyn da qosa ákeldi. Qazaq óneri men mádenıetine úles qosqan beldi azamattar ómirden ozdy.
Qazaq kıno óneri orny tolmas qazaǵa ushyrady
Kınosynshy Baýyrjan Nógerbek
Maýsymda Elimizdiń Eńbek sińirgen qaıratkeri, ónertaný profesory, kınotanýshy, kınoteorıashy, pedagog ári kınosynshy Baýyrjan Nógerbek 69 jasynda uzaq naýqastan soń kóz jumdy.
Baýyrjan Ramazanuly Nógerbek 1948 jyly Qaraǵandy oblysynyń Ulytaý aýylynda dúnıege kelgen. 1971 jyly Máskeý qalasyndaǵy Búkilreseılik Memlekettik kınematografıa ınstıtýtynyń senarı-kınotaný fakúltetin bitirdi. Instıtýttan soń Baýyrjan Nógerbek «Qazaqfılm» kınostýdıasy múltıplıkasıa birlestiginiń bas redaktory qyzmetin atqarǵan. 1981 jyly Qazaqstan kınematografıster Odaǵynyń hatshysy bolyp taǵaıyndalady, al 1985 jyldan bastap Muhtar Áýezov atyndaǵy Mádenıet jáne kıno ınstıtýty teatr jáne kıno bóliminiń joǵary ǵylymı qyzmetkeri bolǵan. 1993-1994 j.j. kınotanýshy Temirbek Júrgenov atyndaǵy QazUÓA-nyń prorektory qyzmetin atqardy. Sonymen qatar, Baýyrjan Ramazanuly kınotaný boıynsha sheberlik synybyn ashyp, qazaq tilinde jazatyn alǵashqy kınotanýshylardy oqytyp shyǵardy. Kınoteorıashy ómiriniń kóp bóligin ustazdyqqa arnady. Ol bar bilgenin jas urpaqqa úıretýmen boldy.
Qyz Jibek Tólegeninen, Merýert Qumanynan aıyryldy
Qazaq halqy 17 jeltoqsanda Keńes kezinde túsirilgen «Qyz Jibek» fılminde basty róldi somdaǵan Quman Tastanbekovten de aıyryldy. Qazaq kınosy men teatrynyń maıtalmany Quman Tastanbekov 1945 jyly burynǵy Taldyqorǵan oblysynda dúnıege kelgen. Qazaqstannyń Halyq ártisi, Qazaqstan Lenındik komsomol syılyǵynyń laýreaty, «Qurmet», «Parasat» ordenderiniń ıegeri. 1969 jyly Qazaq Memlekettik Qurmanǵazy atyndaǵy konservatorıanyń teatr fakúltetin bitirgen. Ol sahnada O. Bókeevtiń «Qulynym menińdegi» - Jan, «Vetnam juldyzyndaǵy» - Ushqysh, Á. Nurpeıisovtiń «Qan men terinde» - Táńirbergen, Ǵ. Músirepovtiń «Aqan seri-Aqtoqtysynda» - Aqan, S. Muqanovtyń «Shoqan Ýálıhanovyndaǵy» - Shoqan, T. Ahtanovtyń «Antynda» - Saýran, M. Áýezovtiń «Aıman-SHolpanynda» - Álibek, T. Ahtanovtyń «Joǵalǵan dosynda» - Estemesov, Sh. Aıtmatovtyń «Ana-Jer-anasynda» - Qasym, «Aq kemesinde» - Qulbek, E. Dombaevtyń «Bizdiń klastyń qyzdarynda» - Tólegen, B. Muqaıdyń «Ómirzaıasynda» - Sezar, F.Erveniń «Túlki bıkeshinde» - Florıdor, N. Hıkmettiń «Farhad-SHyrynynda» - Farhad syndy negizgi rólderdi somdady.
Teatr repertýarynda júrip jatqan spektáklderde - Shahımardenniń «Tomırısinde» - Balqash, S. Toraıǵyrovtyń «Qamar sulýynda» - Omar, S. Muqanovtyń «Móldir mahabbatynda» - Jaqypbek, T. Nurmaǵanbetovtiń «Eski úımen qoshtasýynda» - Jalǵasbek, B. Jákıevtiń «Júreıik júrek aýyrtpaıynda» - Qarıa, M. Zadornovtyń «Kúıeýińizdi satyńyzshy» komedıasynda - Andreı, G. Gaýptmannyń «Ymyrttaǵy mahabbatynda» - Shteınıs, Shekspırdiń «Romeo men Djýlettasynda» - Montekkı, D. Kobýrnnyń (aýd. E. Amanshaev) «Jynoınaǵynda» - Veller Martın (rej. E.A manshaev, A. Kákisheva), A. Chehovtyń «Apaly-sińlili úsheý» dramasynda (aýd. Á. Bópejanova, rej. R. Andrıasán, A. Kákisheva) - Kýlygın rólderin somdaǵan.
Jaz ánshi Janna Sattarova
Qazaqstandyq jaz ánshisi Janna Sattarova mamyrdyń basynda qaza tapty. Sońǵy eki jylda ánshi onkologıalyq aýrýmen kúresip kelgen.
Aýrý ekenin Janna Sattarova 2014 jyldyń qazanynda bilgen. Onyń em alyp, qaıta qalpyna kelýi úshin dostary men týystary qaıyrymdylyq keshterin ótkizgen. Aqpanda qazaqstandyqtar Jannanyń emi úshin qaıyrymdylyq jármeńkesin ótkizdi. Alaıda, týystary men dostarynyń úsiti aqtalmady. Qazaqstan halqy ánshimen máńgige qosh aıtysty.
«Qara baýyr qasqaldaq» ániniń avtory İlesbek Amanov
Aqpanda jeltoqsan kóterilisine arnalǵan «Qara baýyr qasqaldaq» ániniń avtory İlesbek Amanov ómirden ozdy.
Jeltoqsan oqıǵasynan tup-týra bir jyldan keıin dúnıege kelgen "Qara baýyr qasqaldaq" ániniń tarıhy týraly, ánniń avtory, belgili sazger İlesbek Amanov kózi tirisinde «Jas alash» gazetine bergen suhbatynda bylaı depti: «Ánniń mátinin jazǵan belgili aqyn - Esenǵalı Raýshanov. Juldyz jýrnalyn qarap otyryp osy óleń joldary kózime ottaı basyldy.
Qara baýyr qasqaldaq
Qaıda ushtyń pyr-pyrlap?
Sazyń qaldy sábıdiń
Eńbegindeı bylqyldap. ...
Uıa qalsa ıesiz,
Aıdyn úshin sol qaıǵy.
Qańǵyp kelgen shúregeı,
Kólge pana bolmaıdy, - dep oıyn astarlap jetkizgen óleńde avtor qasqaldaq dep - Qonaevty, al Kolbındi qańǵyp kelgen shúregeı dep otyrǵan astaryn birden túsindim. Óleńdi oqyp otyryp án ózinen-ózi shyǵa keldi. Bul - 1987 jyldyń 18 jeltoqsany bolatyn».
Sport qaıǵysy
Qazaq fýtbolynyń ańyzy Tımýr Segizbaev
Keńes fýtbolısi, trener, qazaqstandyq «Qaırat» fýtbol klýbynyń jattyqtyrýshysy Tımýr Segizbaev 15 jeltoqsanda 76 jasqa kelgen shaǵynda baqılyq boldy.
T.Segizbaev «Qaırat» quramynda 12 maýsymdy ótkizgen. 200 astam mach oınaǵan. 1964 jyly Keńes odaǵy chempıonatynda máskeýlik Spartanyń qaqpasyna eki ret gol salyp, kópshiliktiń esinde qaldy. KSRO sport sheberi, Qazaq KSR eńbegi sińgen jattyqtyrýshysy, QR Olımpıada Ulttyq komıteti Ordeni ıegeri Tımýr Segizbaev 1973, 1986 jyldary «Qaırat» komandasynyń jattyqtyrýshysy bolǵan.
Úmit kútken sportshy arý Dana Ahmetova
Shildede elimizdiń velosporty úmitin arqalaǵan 17 jastaǵy belgili sportshy Dana Ahmetova kóz jumdy. Veloshabandoz kezekti jarysta ystyq ótip qaza tapqan.
Orny tolmas qaıǵyly oqıǵa bir apta buryn jastar arasyndaǵy sporttyq oıyndar trassasynda bolǵan. 30 gradýs ystyqta qatysýshylar 24 shaqyrym qashyqtyqty baǵyndyrýlary tıis edi. Biraq, talaı máreni birinshi bolyp baǵyndyratyn Dana Ahmetova sol kúni orta jolda dıstansıadan aýytqyp, esinen tanyp qalǵan. Sóıtip esin jımastan aýrýhanada kóz jumdy.
Dana Ahmetova Soltústik Qazaqstandaǵy oblystyq mamandandyrylǵan daryndy balalarǵa arnalǵan mektepte bilim alǵan. Ol Qazaqstan Respýblıkasynyń sport sheberi ataǵyn 17 jasynda ıemdengen. 2016 jyly Dana Olımpıadaǵa daıyndyq ortalyǵynyń tizimine engen bolatyn.
Eńbek Eri Kámshat Dónenbaeva
Qarashada elimizdiń damýyna eren eńbegimen erekshe úles qosqan, dańqty mehanızator, tyń ardageri, Sosıalısik Eńbek Eri Kámshat Baıǵazyqyzy Dónenbaeva 80 jasqa qaraǵan shaǵynda dúnıe saldy.
Kámshat Dónenbaeva 1937 jyly Qostanaı oblysy Uzynkól aýdany Lenın sovhozynda týǵan. Eńbek jolyn Uzynkól elevatorynda bastaǵan. 1961 jyldan Qostanaı oblysy Borovskıı aýdany «Harkovskıı» sovhozynda mehanızator bolyp eńbek etken. Osy oblystyń Meńdiqara aýdanyndaǵy «Kamensk-Ýralskıı» keńsharynda mehanızatorlar daıyndaıtyn kýrsty, keıin Qostanaı aýyl sharýashylyq tehnıkýmyn syrttaı oqydy.
Tyń ardageri, ardaqty ana, aıaýly áje Kámshat Baıǵazyqyzy qoǵamdyq jumystardan qalys qalmady. «Ardagerler uıymy» Respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi Ortalyq Keńesiniń múshesi, Oblystyq áıelder isi jónindegi jáne otbasylyq-demografıalyq komısıanyń quramynda birneshe qyzmetterdi atqardy.
1980-1985 jyldary KSRO Joǵaryǵy Keńesiniń Ulttar Keńesi tóraǵasynyń orynbasary boldy. 1976 jyly KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty. Eki ret Lenın ordenimen, Qurmet belgisi ordenimen marapattalǵan. 1990-1993 jyldary osy keńsharda qaýipsizdik tehnıkasynyń ınjeneri, 1993 jyldan sharýa qojalyǵyn basqarady.
Qostanaı oblysynyń jáne Qostanaı qalasynyń qurmetti azamaty.
Qazaq ádebıetiniń asqar bıigi qulady
27 qarashada kórnekti aqyn Muzafar Álimbaev 95 jasqa qaraǵan shaǵynda ómirden ozdy.
Halyq jazýshysy, balalar ádebıetiniń aqsaqaly sanaly ǵumyryn ultymyzdyń jetkinshekterin zıatkerlik deńgeıge kóterýge arnady. Sebebi, ózi jastaıynan ákesi men anasynan aıyrylyp, taǵdyr taýqymetin tartqan. Sondyqtan, qalamger «jastar qıyndyq kórmese eken», dep rýhanı kemeldenýine bar kúsh-jigerin jumsady. Álimbaev 1958 jyly «Baldyrǵan» jýrnaly ashylǵan kúnnen bastap 1986 jylǵa deıin bas redaktory qyzmetin atqarǵan. Ol 1923 jyly 29 qazanda Pavlodar oblysy Sharbaqty aýdany Maraldy aýylynda dúnıege kelgen. Soǵys jyldarynda respýblıkalyq, maıdandyq gazetterde óleńderi basyldy. Alǵashqy kitaby 1952 jyly «Qaraǵandy jyrlary» degen atpen jaryq kórdi. Sondaı-aq, jazýshy Memlekettik syılyqtyń ıegeri atanǵan.
Qazaq jýrnalısıkasynyń orny tolmas qazasy
Gennadıı Bendıskıı
3 jeltoqsanda qazaqstandyq jýrnalıs Gennadıı Bendıskıı qaza tapty.
Gennadıı Bendıskıı 1990 jyldardan bastap KTK, 31-arna jeke menshik telekompanıalarynda, "Karavan", "Vremá" basylymdarynda jumys istedi. 2013 jyly áriptesterimen birge ratel.kz ınternet-basylymyn quryp, ómiriniń sońyna deıin osy ujymda eńbek etti.
Ol jýrnalısik zertteý maqalalary úshin birneshe júldeniń ıegeri atanǵan.
Rahat Mamyrbek
Sondaı-aq jeltoqsanda belgili jýrnalıs Rahat Mamyrbek ómirden ozdy.
Rahat Mamyrbek ınsýlt alyp, aýrýhanaǵa túsken. Sol ýaqyttan beri esin jımastan baqılyq boldy.
Rahat Mamyrbek 1978 jyly, 10 aqpanda Semeı oblysy (qazirgi Shyǵys Qazaqstan oblysy), Aıagóz aýdany Tarbaǵataı aýylynda dúnıege keldi. Almaty memlekettik ýnıversıtetiniń fılosofıa jáne saıasattaný fakúltetin bitirdi.
Rahat 2010 jyldan beri Azattyqtyń Almaty búrosynda redaktor jáne júrgizýshi bolyp qyzmet atqaryp keldi. QazUPÝ-di saıasattanýshy mamandyǵy boıynsha bitirgen. "Qazaqstan", "31-arna", KTK jáne "Almaty" telearnalarynda júrgizýshi, redaktor bolyp tájirıbe jınaǵan. Jergilikti teleaýdıtorıaǵa keń tanylǵan "Kúltóbe" telehabarynyń avtory ári moderatory bolǵan.
