Qyzǵanysh naqtyly sebeptermen emes, oıdan shyǵarylyp, adamnyń qıaly arqyly týyndasa, ol aýyr kúıge túsiredi. Eger adam, qyzǵanysh sandyraǵymen aýyrsa ol ádette óziniń jaǵdaıyn durys baǵalaı almaı, óz qyzǵanyshynyń sebepterin ózi oıdan shyǵarǵandyǵyn da túsinbeıdi. Óz áıelin ne sebepten qyzǵanǵanyn jaqsy túsinip, bilgen adamdy mysalǵa alýǵa bolady. Ol óziniń áıelin qyzǵanýǵa sebepterdi ózi oılap tapqan, áıelim de maǵan adal bolmaýy múmkin degen sozylmaly oılarynan aryla almaǵan. Ol áıeline degen kúdiktenýlerin urys-keris arqyly shyǵarýdy jón kórip, óz boıyna jınalyp qalǵan teris emosıalardan arylýǵa tyrysqan. 

Qandaı deńgeıde bolmasyn qyzǵanysh sezimin barlyq adamdar basynan ótkeredi. Eger siz óz kúıeýińizdiń qyzyǵýshylyǵymen sanasyp, oǵan tolyq erkindik berseńiz, siz ony ózińizge baýrap alasyz jáne ortaq senimdilikti ornatasyz. Eger siz onyń ár qadamyn ańdyp otyrsańyz, onda ol siz tarapyndaǵy qysymdy sezip, ishteı qarsylasýy múmkin. Osy qarsylasý reaksıasy minez-qulqyn múlde teris jaqqa ózgertýi yqtımal. Esińizde bolsyn, óz kúıeýińizdiń minez-qulqyn únemi ańdyp otyrýdyń saldarynan araqatynasyńyzdy buzyp, ajyrasýǵa deıin barasyz. NLP-shylardyń (neıro lıngvısıkalyq baǵdarlama) aıtýy boıynsha: «Sizden alynǵan reaksıa – bul sizdiń komýnıkasıańyzdyń nátıjesi». 

Adamdar bir-birin árqashan da qyzǵanǵan, jaqyn adamynan aıyrylyp qalamyn ba degen qorqynyshtan, ózine baǵynyshty etýge tyrysýdyń saldarynan birin-biri óltirýge deıin barǵan. Qyzǵanyshty joıý múmkin emes, biraq ony óz aqylymyzǵa baǵyndyrý árqaısymyzdyń qolymyzdan keledi. Qyzǵanyshtyń býyrqanǵan kórinisi tek densaýlyqqa zıandy ǵana emes, sonymen qatar ol ımandy da álsiretedi. Kim kóp qyzǵanady? Ózderine senimsiz, bireýlerge táýeldiler qyzǵanshaq keledi. Sol sekildi ózine senimdiligi joǵary, basqalarnyń ózine baǵynyshty bolýyn qajet dep sanaıtyndar da qyzǵanshaq bolady. 

Qyzǵanysh aǵasy men inisi arasyndaǵy baqtalastyqtan da kórinis tabady. Balalyq shaqta sábı ata-ananyń meıirimi men peıiline jetkilikti ıe bolsa, óse kele óz boıyndaǵy qyzǵanysh sezimin jeńe alady. Eresek adamnyń qyzǵanyshy – bul balalyq shaqta qalyptasqan minez-qulyq modeli. Úsh jastan asqan balalar úshin shekten tys qadaǵalaý men asa qamqorlyq qate tárbıe bolyp esepteledi. Bala tárbıesine joǵary talap qoıýshy, mazasyz ata-ana balasynyń ózindik «meniniń» durys qalyptasýyna zıanyn tıgizedi. Osyndaı ortada óskenderdiń qyzǵanyshy kóp bolady. 

Súıetin adam qyzǵanady. Árıne qyzǵaný sizdiń sol adamǵa qymbat ekenińizdi bildiredi, biraq ol árqashanda mahabbat bola almaıdy. Qyzǵanysh sezimin jasandy túrde týdyrý múmkin emes. Erli-zaıyptylar bir-birine degen baýyrmaldyq, senimdilik sezimderi jandanǵan saıyn qyzǵanysh azaıa túsedi. Mahabbat pen kúdiktený, senbeýshilik bir-birine keraǵar. Eger sizdiń kúıeýińiz qyzǵanshaq bolsa, onyń sizge emosıonaldy táýeldilikte ekendigin bilýińiz kerek. Kúıeýińizdiń qyzǵanýyna jol bermeı, qatynasyńyzdy senimdilik negizine buryńyz, kúıeýińizge kóbirek kóńil bólińiz. 

Óz sezimderińizdi tizgindeýge tyrysyńyz, negizsiz qyzǵanysh – bul otbasylyq qatynasty buzýdyń basy. Ekeýińizdiń mamandyǵyńyz jýyq nemese siz úı sharýasynyń adamy bolsańyz, siz jaı ǵana kúıeýińizdiń jetistigine qyzǵanyshpen qaraıtyn shyǵarsyz. Bul jaǵdaı aǵaıyndylyr arasyndaǵy básekelestikke uqsaıdy. Jáne lıderlikke degen osyndaı qushtarlyq múlde orynsyz nárse. Esińizde bolsyn, jaqyn adamyńyzdy óz baǵdaryńyz ben ıeligińizge táýeldi etip, únemi kúdikpen, qatań talappen qatynas quramyn dep nıettenbeńiz, sebebi osynyń qyrsyǵynan bolashaǵy jarqyn qatynastyń betin tumshalaısyz. 

Negizsiz qyzǵanysh azamattyq nekede turýshylardyń da arasynda bolady. Bireýi bul mahabbattyń uzaqqa sozylǵandyǵyn qalasa, ekinshisi janyndaǵy adamyna esh mindetti emestigin bilip, ózin bar jaǵynan erkinmin dep sanaıdy. Sondyqtan da azamattyq nekede emes, zańdy túrde zańnyń aldynda, eń negizgisi Allanyń aldynda bir-birlerine qamqorlyq, syılastyq, mahabbatpen tatý-tátti ómir súrýge ant bergen adamdar arasyndaǵy qatynas asa turaqty keledi. Ondaı adamdardyń júreginde ımany bolsa, erli-zaıptylar kúnáǵa, nápsige jol bermeýge, óz aralaryna kirbiń salmaýǵa tyrysady. Ýáıs Shondybaı aqynnyń aıtýy boıynsha «adamnyń nápsisi – qasqyr, aqyly – qaqpan». Sol qasqyrdy (nápsini) aqylymen qaqpanǵa túsirip otyrsań, nápsińniń emes, aqyldyń quly bolǵanyń. 

Stenford ýnıversıtetiniń profesory Frederık Lýskın óz kitabynyń tusaýkeser rásiminde: «Keshirim, qaıyrym adamnyń boıyndaǵy qatygezdik, ashý-yza, depressıa, qyzǵanyshty ketiredi. Úmit, sabyrlyq, óz-ózine senimdilikti týdyrady», - dep túsindirgen. Eger siz ashý-yzaǵa jol berseńiz jaǵdaıdyń mánisin sanaly túsinýden qalasyz. Kenetten týyndaǵan ashý-yza aǵzada adrenalındi bóledi, ıaǵnı mundaı sátte adam óz-ózin baǵdarlaı almaıtyn bolady. Onyń minez-qulqynan tek ashý-yzanyń ushqyny kórinip turady. Qyzǵanysh – qashanda ashý-yzanyń qaınar kózi. Ashý-yza – ımannyń dushpany.

Nurgúl Aımanbetova, psıholog