Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda qoǵamnyń jáne árbir qazaqstandyqtyń sanasyn jańǵyrtýdyń alty baǵyty belgilengen. Olar básekelik qabilet, pragmatızm, ulttyq biregeılikti saqtaý, bilimniń saltanat qurýy, Qazaqstannyń revolúsıalyq emes, evolúsıalyq damýy jáne sananyń ashyqtyǵy. Osy baǵyttardyń árqaısysy jastarǵa, sonyń ishinde joǵary oqý oryndarynyń stýdentterine tárbıe berý jumysyna tikeleı qatysty. Bul otandyq ýnıversıtetterdiń osy jumysqa belsendi aralasýyn talap etedi. Buqaralyq aqparat quraldarynda shyǵyp jatqan materıaldar osy mańyzdy jumystyń búkil respýblıka kóleminde bastalyp ketkendigin baıqatady.

Tarıhtan belgili, alǵashqy ýnıversıtetter stýdentterge bilim berýmen ǵana shektelgen bolatyn (1.0 Ýnıversıtetteri). Olardyń ornyna bilim berýmen qatar, stýdentterdi ǵylymı zertteýlerge aralastyratyn ekinshi býyn ýnıversıtetteri keldi (2.0 Ýnıversıtetteri). Búgingi kúni, zamannyń ózgerýine baılanysty, stýdentterdiń bilim alýy men ǵylymı zertteýlerine qosa, osy ǵylymı jumystardyń ónimin satý jumysy da qosylǵan (ıaǵnı komersıalanǵan) úshinshi býyn zertteýshilik ýnıversıtetter paıda boldy (3.0 Ýnıversıtetteri).

Jahandaný zamanynyń qaýip-qaterleri, ásirese, batys elderiniń fılosofıasy men qurylymdyq aǵymdarǵa jastardyń kóptep urynyp jatqandyǵy, olardyń ulttyq naqyshtaǵy rýhanı tárbıesine erekshe kóńil bólý máselesin týyndatty. Osy jahandyq qaýipke otandyq ýnıversıtetterdiń jaýaby retinde tórtinshi býyn ýnıversıtetterin (4.0 Ýnıversıtteri) qalyptas­tyrý qajettiligi jóninde ıdeıa paıda boldy. Onyń avtory – ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń rektory, belgili ǵalym, Ulttyq Ǵylym akademıasynyń akademıgi, profesor Ǵalymqaıyr Mutanov.

Bul ıdeıa bizdiń qazaqstandyq joǵary bilim salasymen shektele almaıdy, óıtkeni onyń aýqymy, jahandyq qaterlerge tótep berý potensıaly, ózektiligi, qoǵamnyń qajettilikterine jaýap berýi halyqaralyq deńgeıge saı bolyp otyr. Sondyqtan da tórtinshi býyn ýnıversıtetterin qalyptastyrý ıdeıasynyń alǵash ret 2017 jyldyń 28 qarasha kúni Elbasynyń Belarýs Respýblıkasyna resmı sapary sheńberinde ótkizilgen Qazaqstan men Belarýstiń joǵary oqý oryndary men ǵylymı zertteý ınstıtýttary arasyndaǵy Ǵylymı ári bilim berý konsorsıý­mynyń qyzmetin úılestirý boıynsha Jumys komısıasynyń Vİ otyrysynda tusaýy kesilgen bolatyn. Bul kezdesýge eki eldiń Bilim jáne ǵylym mınıstrlikteriniń, elshilikteriniń resmı ókilderi men 40-tan astam qazaqstandyq jáne belarýstyq joǵary oqý oryndarynyń rektorlary qatysqan edi. Osy jıynda tórtinshi býyn ýnıver­sıtetterin qalyptastyrý ıdeıasy qabyl alynyp, onyń halyq­aralyq deńgeıdegi orasan zor potensıaly jóninde áńgime boldy.

Búgingi kúni ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti sheńberinde «Al-Farabi University SMART City» arnaıy jobasy júzege asyrylýda jáne bul joba tolyǵymen tórtinshi býyn ýnıversıtetteri ıdeıasyna negizdelgen. Jobanyń qos tiregi bar, olar, birinshiden, ınovasıalyq ekonomıkany damytýdyń «ósý núktesin» (ǵylymı-ınnovasıalyq dálizdi) qalyptastyrý, ekinshiden, álemge jańa kózqarasty damytýdyń «ósý núktesin» (rýhanı, zıatkerlik platformany) qalyptastyrý.

Osy rýhanı platforma eki joba arqyly qalyptastyrylý ústinde, olar – «Býyndardy toǵystyratyn jasyl kópir» (Birikken Ulttar Uıymy sheńberindegi joba) jáne «Meıirimdi qoǵam aza­mattaryn qalyptastyrý. Zamanaýı ýnıversıtetterdiń mısıasy» («BUU Órkenıetter alánsy» sheńberindegi halyqaralyq joba) jobalary.

Árbir joba, óz kezeginde naqty is-áreketter arqyly iske asyrylýda. Mysaly, «Meıirimdi qoǵam azamattaryn qalyp­tastyrý. Zamanaýı ýnıversıtetterdiń mısıasy» jobasy 2013 jyly ýnıversıtettiń Ǵylymı Keńesinde «Al-Farabi university – smart city» jobasynyń tujyrymdamasyn bekitýden bastama aldy. 2014 jyly meıirimdi úı, ıaǵnı smart-ýnıversıtet (aqyldy ýnıversıtet) úlgisin synnan ótkizý alańyna aınalǵan «Keremet» dep atalatyn stýdentterge qyzmet kórsetý ortalyǵy ashylyp, osy jerden  joǵary etıka standarttary negizinde «bir tereze» qaǵıdasy boıynsha 500-den astam qyzmet túri kórsetilýde. 2016 jyly «Al-Farabi university – smart city» jobasyn júzege asyrý tájirıbesi Bakýda ótken «BUU Órkenıetter alánsynyń» Vİİ Jahandyq forýmynda qalyń jurtshylyqqa usynylyp, halyqaralyq deńgeıde joǵary baǵalandy ári qoldaý tapty.

2017 jyly «BUU Órkenıetter alánsynyń» Joǵarǵy ókili Nasyr Abdýlazız Ál-Nasyrdyń ýnıversıtetke resmı kelýi kezinde «Meıirimdi qoǵam azamattaryn qalyptastyrý. Zamanaýı ýnıversıtetterdiń mısıasy» birikken jobasyn iske asyrý jóninde kelisimge qol qoıyldy.

Sóıtip ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti sheńberinde Elbasymyz, Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaev­tyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda qoǵam aldyna qoıǵan úlken mindetter ǵylymı negizdelgen túrinde júzege asyrylýda. Ýnıversıtet qaýymy, oqytýshylar men stýdentterimiz de rektor Ǵ.Mutanovtyń basshylyǵymen úlken máni men mańyzy bar mısıany tabysty oryndaýda.

Bul biregeılik tájirıbesimen ýnıversıtet basqa otandyq joǵary oqý oryndarymen bólisýge daıyn. Birqatar ýnıversı­tetter QazUÝ tájirıbesimen tanysyp, ony ózderiniń qyzmetinde de paıdalanýda.

Saǵynǵalı Aıdarbaev,

ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti

Halyqaralyq qatynastar fakúltetiniń dekany,

zań ǵylymynyń doktory, profesor

Almaty aqshamy