1964 jyly aýstralıalyq atlet Redj Spırs Londonda júrip ámıanyn urlatyp aldy. Sol sebepti, úıine qaıtýǵa aqshasy bolmaı qatty sasty. Onyń ústine birneshe kúnnen keıin qyzynyń týǵan kúni edi. Sondyqtan, Redj qalaı bolǵanda da úıine tezirek jetýge bel býdy. Ol eline qarapaıym jolaýshy retinde emes, jáshikke kirip, "júk bolyp" jetip alýdy oılady.
"Men qarańǵydan qoryqpaıtynmyn. Sondyqtan, jáshiktiń ishinde otyra turý asa kúrdeli nárse bolyp kórinbedi", – deıdi Redj sol kezdi eske alyp.
Atlet jarty ǵasyr ótkennen keıin ǵana sol oqıǵany sheshilip áńgimelep berdi. Biraq, onyń bul isi sol kezdiń ózinde halyqty biraz shýlatqan edi.
Spırs Londonǵa jaraqatyn emdetip, Olımpıadaǵa qatysý úshin kelgen bolatyn. Jarysqa qatysa almaıtyny belgili bolǵannan keıin ol aqsha jınap, úıine qaıtý úshin áýejaıǵa jumysqa ornalasty.
Kúnderdiń bir kúninde onyń ámıany qoldy boldy. Dál sol kúnnen bastap ol aqsha jınaýdy qoıyp, úıge qaıtýdyń basqa jolyn izdeı bastady. Sebebi, qyzynyń týǵan kúnine deıin kerekti aqshany jınap úlgerý múmkin emes bolatyn.
"Men áýejaıdyń júk tıeý bóliminde jumys istedim. Jáshikke salynǵan úı janýarlaryn ushaqqa kúnde tıeıtinbiz. Bular ólmegende men ólermin deımisiń dep oıladym", – deıdi Redj Spırs.
Keıin osy oqıǵa týraly kitap jazylyp, jáshiktiń kóshirmesi jarnama úshin paıdalanyldy
Redj ushaqqa qandaı júkterdi tıeýge bolatynyn jaqsy biletin. Ózine yńǵaıly jáshikti jasaý úshin ol Londondaǵy dosy Maksorlıge qolqa saldy. Maksorlı sol kezdi bylaı dep esine alady: "Ol báribir degeninen qaıtpas edi. Sondyqtan, men oǵan qolymnan kelgenshe kómekteseıin dep sheshtim. Spırstyń aıtýymen kólemi 1,5x0,9x0,75 metr bolatyn jáshik jasap berdim".
Jáshikte aıaqty sozyp otyrýǵa nemese jınap jatýǵa bolatyn. Onda jáshik ári-beri qozǵalǵanda jaraqat alyp qalmaý úshin taǵylatyn beldikter boldy. İshinen qulyptap-ashýǵa múmkindik beretin fıksatorlar da jasaldy. Jáshiktiń syrtyna "Bul – boıaý" dep jazyldy. Ony kýrerler Aýstralıadaǵy bir "aıaq qıim tigetin fırmaǵa" jetkizýi kerek bolatyn. Álbette, mundaı kompanıa ol jaqta joq edi.
Jáshiktiń ishi (kóshirme)
Úlken júkti Aýstralıaǵa jetkizý quny bir adamdyq bıletten de qymbat. Biraq Spırstiń dosy jáshikti áýekompanıaǵa "júktiń aqysyn sol jaqtan kútip alǵan adam tóleıdi" dep tabys etti.
Spırs ózimen birge jastyq, kórpeshe, azyn-aýlaq konservilengen tamaq, elektr shamyn, bir bótelke sý, dáret syndyrýǵa arnalǵan bir bos bótelke aldy. Jáshik Air India kompanıasynyń ushaǵyna tıeldi. Júk Aýstralıadaǵy Pert qalasyna jetkizilýi tıis bolatyn. Aıta ketelik, Redjdiń úıi Pert qalasynda emes, Adelaıdada edi. Ol Pertti ondaǵy áýejaı shaǵyn bolǵandyqtan tańdady.
Jospar boıynsha, júk aldymen Parıj áýejaıyna, odan shyǵyp Mýmbaı qalasyna, sodan keıin ǵana Pertke jetýi kerek.
Ushaq Londonnan belgilengen ýaqytta ushqan joq. Qalyń tumannyń kesirinen áýejaıda 24 saǵat turdy. Aýa jetpeı qınalǵan Spırs jáshikten ushaq áýege kóterilgennen keıin bir-aq shyqty.
Redj Spırs jáshikte qalaı otyrdy?
"Men jáshikten shyǵa sala boıymdy jazyp kerilip aldym. Sodan soń bótelkeme dáret syndyrdym. Sóıtip júrgende ushaq tómendeı bastady. Men birden qaıta jáshikke umtyldym. Asyǵyp júrip bótelke týraly umytyp ketippin. Parıjdikter dáret syndyrylǵan bótelkeni kórip, aǵylshyndar fransýzdardy kemsitý úshin salyp jiberdi dep oılady. Olardy qatty boqtaǵany esimde", – deıdi Spırs.
Aqyry ne kerek, parıjdikter jáshikti basqa ushaqqa tıedi. Kelesi aıaldama – Mýmbaı áýejaıy. Mýmbaıǵa jetken soń úndister jáshikti 4 saǵatqa kúnniń astyna qoıyp ketti. Redj, árıne, qatty ystyqtap, qınaldy.
Aıtyp-aıtpaı ne kerek, 4 saǵattan soń jáshik kelesi ushaqqa tıelip, Pert qalasyna bet aldy. Pertke jetken sátin Spırs bylaı baıandaıdy: "Esik ashyla salysymen men aýstralıalyqtardyń daýysyn estidim. Olardy erekshe aksentinen tanydym. Olar júkterdi qoımaǵa aparýy kerek bolatyn. Sol kezdi kútip syr bermeı jata berdim. Jáshikten meni qoımaǵa ákelgen soń ǵana shyqtym".
Redj Spırs. 1964 jyl, London.
Ádette, ishimdikti tatyp almaıtyn Spırs sol jerde turǵan birneshe bótelke syrany kórip, birden shólin qandyrýǵa kiristi. Sodan soń qoımadan shyǵýdyń amalyn oılady. Bul týraly ol bylaı deıdi:
– Qoımanyń ishinde azdaǵan qural-saıman bar eken. Solardy paıdalanyp jardy testim de, bólmeden shyqtym. Buǵan deıin sómkemde jatqan taza kıimderdi kıip úlgerdim. Terezeden sekirip shyǵyp, sol mańnan taksı ustap úıime taıyp turdym.
Al jáshikti áýejaıǵa aparyp taspyrǵan Maksorlı dosyn qatty ýaıymdady. Redj de oǵan habarlasyp aman-esen jetkenin aıtpady. Aqyry, Maksorlı jýrnalıserge baryp, bolǵan oqıǵany jaıyp saldy.
Sol-aq eken, Spırs birden sensasıaǵa aınaldy. Jýrnalıser ony maqtap, aýstralıalyq tapqyrlyq osyndaı bolady dep jazysyp jatty.
"Úıimniń aldynda turǵan bir top jýrnalıserdi kórgende shoshyp kettim. Ásirese, anam qatty qoryqty. Bir qyzyǵy, áıelimdi "júk bolyp kelgenime" áreń sendirdim", – deıdi Spırs.
Redj Spırs qyzynyń týǵan kúnine úlgerdi. Al áýekompanıa ony sotqa bergen joq.
Mamandardyń aıtýynsha, qazirgi zamanda bulaı etý múmkin emes. Sebebi, ushaqqa tıeletin júkter muqıat tekseriledi.
Sodan soń ne boldy?
– 1981 jyly Redj Spırske kokaın satty dep aıyp taǵylǵannan keıin ol Adelaıdadan ketip qaldy.
– Ol 1984 jyly Shrı-Lankada júrgen jerinen ustalyp, ólim jazasyna kesildi.
– Degenmen, ol keıin appelásıalyq sotta jeńip shyǵyp, Aýstralıaǵa qaıtaryldy. Elinde 5 jyl túrmede otyrǵan soń bostandyqqa shyqty.
Maqala avtory: Djeıson Kaffrı (Jason Caffrey), Búkilálemdik BBC qyzmeti
