Erdi bir-aq kúnde ez qylatyn, talaı shańyraqty shaıqaltatyn bir tajal bar edi Almatyda. Birneshe jyldan beri toqtaýsyz jumys istep turdy. Bılik basyndaǵylar onymen kúresýge tyrysyp baqty-mys, nátıjesi ońdy bolǵandaı kórindi. Erin zaryǵa kútip otyratyn áıelder, ákelerin saǵynatyn balalar qýandy. Alaıda ol qýanysh uzaqqa sozylmady. Sebebi tajal alystaı qoımaǵan. Qaladan nebári 66 shaqyrym jerge jaıǵasypty. Birnesheýi bar, túrine qarap "tajal" deýge qımaısyń, kózdiń jaýyn alatyn záýlim ǵımarattar, ásirese, tún batqanda jalt-jult etken ǵımarattyń jaryqtaryna qyzyǵa qaraısyń. Al ishi naǵyz tozaq, kózge kórinbeıtin, alaıda seni naǵyz paqyr adamnyń deńgeıine deıin túsiretin qara túnek. Óz kózimmen kórmedim, biraq jýrnalıs Arman Áýbákir 2012 jyly túnekke ózi kirip, syryna qanyǵyp qaıtýǵa tyrysqan edi. Qolynan kelgen sıaqty. Qaı jyly zerttelip, jazylǵany mańyzdy emes, bastysy ol tozaqtyń oty áli kúnge deıin lapyldap janyp tur. Arman Áýbákirdiń alty jyl burynǵy maqalasyna taǵy bir kóz júgirtip shyǵyńyz. Túnektiń qulyna aınalǵan bir tanysyńyz bolsa, oǵan da kórsetińiz. Bilsin, kózin ashsyn!

Qamshy.kz aqparat agenttigi

Kún ótken saıyn qoıyrtpaqtala túsken qoǵamnyń shyńǵyryp turǵan dertiniń biri – oıynqumarlyq. Sonaý erte Eýropadan bastaý alǵan ospadar oıyndar endi qazaqtyń qanyn qasyqtap emes, shelektep sorýda. Bizde adamdardyń jas deńgeıi, áleýmettik hám materıaldyq jaǵdaıyna oraı oıyn ortalyqtarynyń túr-túri bar. Balalar men jasóspirimder ınternet-klýbtarda kompúterlik oıyndarmen álek bolsa, jastar jaǵy býkmekerden, totalızator men oıyn avtomatynan oıyny osylady. Al orta jastaǵy qaltasy qalyńdaý jadybastar úshin oıynhanalardan artyq «kóńil kóterip, ýaqyt ótkizetin» jer tabý qıyn.

Negizinen, Almatynyń «aqshasy tasyǵandary» Qapshaǵaıdy jaǵalasa, Astananyń atqaminer aýqattylary Shýchınskini saǵalaıtyn kórinedi. Aptanyń senbi-jeksenbisinde «raqatqa bólengisi» kelgen ózge qalanyń saýyqqumarlary «qazaqtyń Las-Vegasyna» qaraı aǵylatyny aıdaı aqıqat. Qumar oıyndarǵa tyıym salynǵan ońtústik shahary myzda jasyryn oıyn avtomattary áshkere bolyp jatqany bir bólek, samsaǵan qapshaǵaılyq oıynhana jarnamalary jıi ushyrasady. Ózi ketse de, kózi ketpegen jarnamadaǵy baqyr bastynyń «barmaǵyn sorǵyzar» utys somasy jelikkenderdi eliktirmeı qoımasy taǵy belgili. İrgede tıip turǵan Qap shaǵaıǵa jetý buıym bolyp pa, táıiri? Biz de İle ózenimen japsarlas shaǵyn qalaǵa qyzyq qýǵannan emes, oıynshylardyń minez-qulyq ereksheligin ańdamaq nıetpen jol tarttyq.

QARAÝYL BOLÝDYŃ QARASY DA KÓRİNBEDİ

Almatydan Qapshaǵaıǵa qatynaıtyn kúrejoldyń óne boıy túrli kazınonyń jarnamalyq taqtaıshalary jelik kóńilderdi jelpindire túsedi. Tipti jolaýshylardyń qaı-qaısysyn da qyzyqtyrar utystardyń kólemi (200-600 myń dollar) de tańbalanǵan. Oıyn-saýyq mekeni – Qap shaǵaıǵa da taban tiredik. Mine, kóz qaryq tyrar jarq-jurq etken shamdary jarqyrap, kórkem sáýletti kazınolar jol boıy tizilip tur. Áýeli sáýleti erekshe záýlim oıynhanaǵa bas suqtym. Áý basta ázirlep shyqqan túıindememdi alyp, qaraýyldyq jumys izdegen syńaı tanytqan edim, aýyzdaǵy kesken tomardaı dáý qara kúzet shiler kelesi esiktegi keńseni nusqady.

Onda kire beriste jaıǵasqan, adýyn minezi júzine shyq qan, qabaǵy qatý, mańdaıynan sozy lyp túsken tyrtyǵy ıegimen jalǵasqan eń se lini ishteı bas kúzetshige baladym. Ra sıa arqyly anaǵan bir, mynaǵan bir buı ryq berip jatty. «Sharýasy túgesildi-aý» degende jumysqa turý nıetimniń bar ekenin bildirdim. Kazınoǵa jumys qa turǵysy keletinder óz sýretin qaldyryp, arnaıy suraq-jaýap paraqshasyn toltyratynyn jetkizdi. Áb den janjaqty tergep-tekserip bolǵannan keıin ǵana qajet dep tapqan jaǵdaıda ózderi habarlasyp shaqyratyn daryn aıt ty. Dıllerlikke kóbine qyzdar tartylady, al kúzet shilikke jaýyryny qaq paqtaı, ju dy ryǵy toqpaqtaı sport shylar bolmasa, bular jel tursa tizesi dirildeı jóneletin bizdeı jiliginiń maıy joqtardy qaıtsin?

SÚZGİDEN QALTASY QALYŃDAR ǴANA ÓTEDİ

At shaptyrym jerdi alyp, jalpaıyp jatqan eń úlken oıynhanalardyń birine bas suqtyq. Esik pen tesikten yzyńdaǵan shybyndy da ótkizbeıtin toń moıyn qaraýyldar «oınaýǵa keldim» degen adamǵa ǵana aıqara esik ashyp, jyly shyraı tanytatynyn baıqap, qaıran qaldym. Bul quddy «Myń bir túndegi» «Sım-sım, ashyl!» deıtin qudyretti sózdeı áser etti. Uzyn boı ly, ashyq omyraýy «oıqastaǵan», qysqa beldemsheli «bota tirsek, sandal kerim» qyz dardyń bireýi aty-jónimdi tirkeý kitapshasyna jazyp, kelesi biri sýretke túsirip jatsa, endi biri oıyn erejesin túsindirýge kóshti. «Bizdegi basty shart – aqshańyzdy 500 dollar kóleminde jetonǵa aýystyrmaı oıyn zalyna kirýge ruqsat joq» deıdi qyz. «Álin bilmegen – álek» degen – osy. Sóıtsem, mundaǵy oıynha na lar qaltasyndaǵy qa ra jat 500 dollardan kem túsetin adamdy sanatqa qospaıdy eken. Tipti esikten de syǵalatpaıdy. Tek kelesi oıyn hanada ǵana 200 dollar aqshamen kirýge bolatynyn estip kóńil jaılanǵandaı bol dy. Alypushyp sonda baryp qaltamdy túbine deıin sarqa qaǵyp sanaǵanda aqsham bes júz teńgedeı jetpeı tin bolyp shyqty. Tártip solaı, zań – qa tal...

MUNDA DA QAZAQ TİLİNİŃ HALİ MÚSHKİL

«El erkin kiretin kazıno bar ma?» dep jol jıegindegi úımelegen taksısterden aqyl-keńes suradym. Olar ortańqol bir kazı nonyń bir bóligi qaltańnyń tompaqtyǵyn elep-ekshemeı-aq kirgizetindigin aıtyp, jón siltedi. Ádette áýejaılarda kezdesetin tekserý qurylǵysymen árbir zatty jeke-jeke qarap, sosyn adamnyń ózin arnaıy apparattyń súzgisinen bir ótkizip alatyn saýysqandaı saq «saqshylardyń» «súrgisinen» súrinbeı ketkenime bir masattanyp ta qaldym. Aınadaı jarqyra ǵan bir bólmeden kelesi bólmege aýysyp, aqyry qaınaǵan oıynnyń qazanyna gúmp ete tústim-aý. Tóbesi – bıik, uzyndyǵy men eni de áýdem oıyn zalynyń ortasynda tórt-bes karta ústeli men bir rýletka ústeli oryn teýipti. Sol qaptalda birneshe oıyn avtomattary samsap tur. Jeti oıynshy eki ústelge bóline jaıǵasypty. Úsh er adam bir bólek, eki qyz ben eki erkek oıynshy bir jerde bas túıistiripti. Ortada júrgen baqylaýshyǵa ózimniń oınaı bilmeıtinimdi sezdirip em, tek qana orys tilindegi oıyn túr leri men erejeleri jazylǵan paraqshany usyndy. Qazaqstannyń «Oıyn bıznesi» jónindegi zańynda oıyn erejeleri memlekettik jáne orys tilderinde qatar qoldanylýy tıistigi taıǵa tańba basqandaı jazylǵan. Jumysshylar men oıynshylardyń da qazaq tiline murnyn shúıire qaraıtyndyǵy qaryn ashtyrady. Orysshany bylaı qoıyp, aǵylshynsha atalǵan oıynhanalardy aıta myn dep baıyrǵy qazaqtyń aýzy qısaıyp, «tili synatyndaı» eken. Sondaı-aq teńgeni aqsha qurly kórmeıtin kazıno basshylary men oıynshylar dollardyń ǵana dárgeıine bas urady. Tipti muny oıynshylardan kóbi rek qarjyny opyryp alýdyń bir aılasy dese de jarasatyn tárizdi.

MENİ QURTQAN SULÝ QYZ...

Oń qaptaldaǵy ústelde úsh er adam kartanyń «shańyn shyǵaryp» otyrsa, sol qaptaldaǵy karta ústelinde eri men qyz-kelinshekteri aralas jaıǵasqan tórteý oıynnyń kórigin qyzdyrýda. Kórki kóz súrindiretin sulýdyń túbinen men de oıyp turyp oryn alyp, oıyndy tamashalaýǵa kirisip kettim. Súzilgen qos janary júrekti búlk etkizbeı qoımaıdy tipti. Qulyn músindi, ajarly arýdyń arbaýyna áp-sátte qalaı túskenimdi baıqamaı da qaldym, shamasy. «Jigitim, aqshań kóp pe? Ne oınaı bilmeısiń be? Úıreteıin be?» deıdi sylqym nazda nyp. İzdegenge – suraǵan. Oıynnan dymdy uqpaıtyn bizge ustazdyń qajeti ras-aq. «Iá» demeske lajyń qaıda? Ekeýmiz ońasha ketip, oıyn avtomatyna bardyq. Oıyn tizginin qolǵa alǵan Alma avtomat tetikterin tarsyldatyp otyr. Jarq-jurq etken jáshik áýelgi salǵan 2 myń teńgemdi juǵyn qurly kórmeı jutyp qoıdy. Budan keıin 5 myń, sosyn taǵy 2 myń ábjylandaı avtomattyń aranyna tústi. Aqsha – meniki, oınaýshy – Alma. Aqmańdaı qyz qıylyp-súzilip bir qaraǵanda qaltadaǵy aqsha túgil, qolqamyz dy sýyryp bere salýdan taıynbaı tynymyz nelikten eken ózi?

KELESİSİNE JETPEI JELKEMİZ ÚZİLDİ

Salymyz sýǵa ketip, karta ústeline qaıta keldik. Endi júz dollardy fıshkaǵa aınaldyrǵan soń, kartanyń qyzyǵyna da berildik-aý, es-tússiz. Dılerdiń lyp-lyp etken epti súırik saýsaqtary kartany belinen bir, tóbesinen bir aralastyryp-sapyrylystyryp bolǵannan keıin arasyn dálme-dál birkelki ólshemmen kempirqosaqtaı dóńgeletip jaıǵap jibergeni, artynsha qamyr ǵa uqsatyp qos qoldap aınaldyra ılegeni oıynshyny eliktirip, oıynǵa degen yntany kúsheıterin ish sezgendeı boldy. Ázirshe meniń bar jumysym – kartany taratylar aldynda ortasynan bólý. Eptep oıynnyń qyr-syryn da uǵynǵandaımyn. Tap sol sáttegi bar armanymyz – aqshamyzdy 200 dollarǵa jetkizip, baǵanaǵy sáýletti ka zı noǵa kirý. «Onda ystyq tamaq ta, sý syn da, tátti-pátti de tegin» dep qyzyqty rady qyz. Oıyn bastalǵannan kóp uzamaı-aq 50 dollardaı uttyq. Qýanyshymyz qoıynǵa syımaǵan biz, «shirkin endi 50 dollar utsaq qoı, mundaǵy oıyndy tastap anaý kazınoǵa qaraı qustaı ushatyn» dep bir-birimizge qarap jymyń-jymyń etemiz. Qýanyshymyz uzaqqa sozylmady. Ýaqyt ozǵan saıyn oısyraı utylý bastaldy. «Álgindegi 150 dollardy qanaǵat tutyp, oıyndy toqtata salý qajet edi» dep ókinishpen kúrsinedi Alma. Janymyzdy shúberekke túıgen biz diń bar esil-dertimiz – kartada. Tipti aram oıyn oınap jatqanymyzdy da umytyp, Qudaıdan «qoldyń jaq sy júrip ketýin» tileımiz ishteı. Oıyn avtomatynyń da, kartanyń da júıesi birdeı tárizdi. Basynda aldaýsyratyp kishkene jeńis syılaıdy da, keıin túgińdi qaldyrmaı aıaýsyz, raqymsyz utady. Ájeptáýir bastalǵan oıynnyń aqy ry qurdymǵa ketti bilem. Sylq-sylq kúlgen dıler qyzdardyń bir-birine «baıǵus-aı, qyzǵa aldanyp, búkil aqshasynan qaǵyldy-aý» dep álde músirkegen, álde tabalaǵan sózderi arqama aıazdaı batty.

AQSHANYŃ KÓPTİGİ MAQTANYSH PA?

Qaltamyzdyń túbin sarqyp, óıtip-búıtip quraǵan aqshamyzdy rýletkadan baq synap kórýge saldyq. Rýletkany aınala qorshaǵan bir top oıynshylar belgili bir ýaqyt ishinde ártúrli sandar jazylǵan shar shylarǵa bás tigip úlgerip qalýǵa tyrysyp baǵýda. Aınalmadaǵy shar qaı sanǵa tússe, sol sanǵa bás tikken oıynshy bir jel pinip qalady. Biraq artynsha túgi qalmaı, jınaǵan fıshkalary áldekimniń ýysynda ketip bara jatqanyn kórip, ishi dýdý ashıtyny sup-sur bolǵan júzinen bilinip turady. Ý-shý bolyp daýryqqan saýyqqumar lar bás tigý sátinde baryn salyp qarmanyp qalady da, shar dóńgelek aınalmany shyr aınala bastaǵan sátte demin ishine tartyp, tastaı qata qalady. Bás tigýdiń bastal ǵanyn, bitkenin, qaı sharshyǵa shardyń dóp túskenin habarlaýshy, utys úlesterin bólip berýshi dıler qyzdyń ǵana daýysy jarqyn-jarqyn shyǵady. Bul kezde biz otyryp ketken karta ústeline orta jastaǵy erli-zaıyptylar qonjıdy. Jaǵdaılarynyń jaqsy ekeni júris-turystarynan, ózózderin ustaýlarynan-aq ańdalady. Qıyq qas, badana kóz, balpıǵan qazdaı báıbishesiniń oıynǵa qulyqsyzdyǵy bilinse, bir mezgilde kartaǵa da, rýletkaǵa da kezek umtylyp, eki ortada júgirip júrip oınaıtyn joldasynyń naǵyz oıynqumar ekeni birden baıqalady. Rýletkaǵa úlken somada ǵy jalǵyz jetondy ekpindetip tastap jiberip, «pálenbaı tiktim» degendeı masatta nyp, maqtanyp, el nazaryn ózine aýdarǵysy keletini de baıqalady. Ne kerek, bizge rýletka oıyny da opa bermedi. Nebári bir jarym saǵat ishinde aqshamyzdyń «jana zasyn shyǵaryp tastaǵan soń» birtúrli jabyrqap ta qaldyq.

BAQYLAÝ – KÚSHTİ, TALAP – QATAL

Birneshe saǵat boıy oń qaptaldaǵy tapjylmaı otyrǵan úsh er adamnyń qasyna baryp, oıyndaryn qyzyqtaýǵa kóshtim. Negizinen, olar eki ret utylyp, bir ret utady. Ámıandarynan mys-mys aqshany sýyryp alyp, fıshkaǵa aýystyryp jatyr. Uzyn boıly, kózildirikti, at jaqty Samattyń eki beti barǵan saıyn qyzara túsýde. Qara terge túsken mańdaıyn oramalymen súrtip, temekini ákesiniń quny ketkendeı soraptaıdy. Aldynda úıilip jatqan tegin temekini aıasyn ba? «Júregim shanshyp ketti» dep qaıta-qaıta sol jaq keýdesin ustap qoıa dy. Qý janyn báıgege tigip, oıynǵa beri letindeı qara basyna ne kún týǵany belgisiz. Aqbas dosy ony oıynhanadan alyp shyǵa almaı ábigerlenýde. Júz dollaryn fıshkaǵa aýystyryp, jańa oıyn bastaǵan sátte oǵan bolysýdan basqa shara sy da qalmaıdy. Arǵy túkpirdegi túrik aza maty kózderi qantalap, sózderin shatypbutyp, aınalasyn sypyra boqtap, ashý shaqyrdy. Yza-kekke toly kazıno tarapyna baǵyttalǵan aıyptaýlarǵa el-jurt qulaq túre bastady. Dıler qyzdy qansha balaǵattap jatsa da, ol bir aýyz da qarsy jaýap qaıtarmady. Kenetten tap bolǵan jaýyryny qaqpaqtaı, judyryǵy toqpaq taı kúzetshiler ony áı-sháıge qaratpaı, dyryldatyp súırep áketti. Qaıda áketti, sosyn ne istedi – bizge beımaǵlum. Orta tustaǵy ústelde otyrǵandardyń myqty oıynshylar ekeni kórinip tur. Miz baqpaıdy. Sabyrly qalyptarynan bir taı maıdy. Eki kúrt, bir orys azamaty. Reseıdiń Rázan qalasynan kelipti. Olardyń osymen ekinshi ret Qapshaǵaıda oınaýy eken. Áńgimeleriniń syńaıyna qaraǵanda, alǵashqy saparlarynda ájeptáýir oljaly bolyp qaıtqanǵa uqsaıdy. Qansha utqandaryn aıtýdan bas tartty. «Osynda qona q úı jaldap turyp jatqanymyzǵa eki apta nyń júzi boldy. It-jyǵysqa túsip birde utamyz, birde utylamyz» deıdi sheteldik azamattardyń ishindegi eń jasy. Osy tusta pıt-boss (baqylaýshy) «Arman, siz oınama sańyz, karta ústeline otyrmańyz. Joǵary jaqtaǵylar eskertý aıtyp jatyr» dedi. Jan-jaǵyma jiti mán berip, bárin barlap otyrǵanymnan bular seziktense kerek. Burysh-burysh, qýys-qýystardyń túgelinde jasyryn kameralar ornatylypty. Qaı túkpirine barsań da, kameradan qashyp qutylý múmkin emes. Tipti qybyr-sybyr dy bystarǵa deıin jazylyp jatyr-aý degen ishki kúdigim shyndyqqa janasymdy tárizdi. Áıtpese, pıt-boss meniń esimimdi qaıdan bildi? Biz kartamen oıyn oınasaq, ústimizden áldebireýler ózimizdi oıynshyq etip oınap otyr-aý degen úreı tula bo ıymdy túrshiktirdi.

TÚNGİ QAPSHAǴAI UIYQTAMAIDY

Bir jaǵynan taza aýa jutyp, ekinshi jaǵynan shaǵyn shaharmen tanysý maqsatynda syrtqa shyqtym. Dala qap-qarańǵy. Kazıno úshin kún-tún degen uǵym joq. Táýlik boıy aqsha aınaldyrady. Sondyqtan, oıyn oshaqtary múlde saǵat qoımaıdy, tereze degen atymen bolmaıdy, jalt-jult etken jyltyraǵymen kózdi arbaıdy. Sondaı túrli-tústi sáýle shashqan ǵımarattardyń arasymen qaltamnyń qaǵylǵanyna qapalanyp, kazınolarǵa qarǵys jaýdyryp basym aýǵan jaqqa «laǵyp» kelemin. Jaryq ataýlydan maqurym qalǵan qara túnek kóshemen shamasy 200-300 metrdeı júrip otyryp, kelesisine baryp, bir-aq toqtadym. Tún jarymnyń ózinde oıynshylar tolassyz aǵylyp jatyr. Aýlasynda aıqush-uıqysh lentamen oralǵan qymbat kólikter sap túzep tur. Utysqa – mashına. Kimdi bolsa da qumarta túser – temir tulpar lar! Alaı da Qazaqstan Respýblıkasynyń «Oıyn bıznesi» týraly zańynda «Aqshadan basqa ózge múlik túrinde tólemder kózdeletin qu mar oıyndar uıymdastyrýǵa tyıym sa lynady» delingen. Sonda bularǵa qazaq eli niń zańyn belden basýǵa kim ruqsat bergen?

OIYNQUMAR AQYL AITTY

«Úırenisken jaý – atyspaqqa jaqsy». Qalany jaıaý sharlap, aqyry burynǵy oıyn oshaǵyna aınalyp qaıta keldim. Alma ushty-kúıli joq. Onyń qurbysy Bota áli osynda eken. Oıynhanada jıi tabysatyn eski dosy Marat ekeýi shettegi oryndyqtarda ońasha áńgime quryp otyr. Bota meniń aınalyp qaıta oralǵanymdy kórip: «Sen budan bylaı oınaýshy bolma. Bul – jaman oıyn. Bir kirseń, shyǵa almaısyń. Qazir óz aqshańdy jumsasań, erteń urlapjyrlap, bireýdi uryp-soǵyp aqsha alyp kelip quıasyń munda. Esiń barda elińdi tap, bala. Áli kesh bolmaı turǵanda ózińdi teje meseń, qańǵyp qalasyń...» dep aqylyn aıtty. Marat ta, Bota da búgindikke 300 dollardaı aqshasynan aıyrylypty. Marat daıashylarǵa «Eı, jigitter, syraǵa ne qosqansyńdar? Birden basyma shaýyp ketti ǵoı» dese, olar jaýap ornyna yrjyńyrjyń etip kúledi. Osy tusta biz Mákeńe kókeıdegi birneshe saýaldy qoıyp úlgergen edik.

– Marat aǵa, oıynhanada tamaq, shaı, ishimdik, temeki – bárine mı jumysyn álsiretetin hımıkattar qosylady degen qaýeset bar ǵoı...

– Bul ábden ras bolýy múmkin. Óıtkeni kazınodan ishken ishimdigim birden basymdy aýyrtady. Al kóshede qansha shólmek ishsem de túk bolmaıdy. Qospalar tamaqtan, shaı dan góri araq, syra tárizdi qyshqyly basymyraq ishimdikterge qosylady-aý dep topshylaımyn.

– Munda jıi kelesiz be? Oıyn oınap júrgenińizge qansha boldy?

– Men kazınodan shyqpaı oınaıtyn oıynqumarlardyń qataryna jatpaımyn. Aıyna bir-aq ret kelemin. Onda da 200- 300 dollarmen kelip, álgi aqshany bitiremin de qaıtamyn. Kazınony ermek etip bastaǵaly on jyldyń júzi bolyp qaldy. Túsinde aqsha utyp jatqanyn kórip, uıqysynan oıana salyp, jartylaı jalańash terezeden sekirip shyǵyp, áıelinen jasyryn oıynhanaǵa keletin bir dosym bar. Onyń kazınoǵa «eńbek sińirgenine» –15 jyl!

– Kazınodan shyqpaı oıyn oınaıtyndar kóp pe? Olar oıynǵa aqshany qaıdan tabady?

– Ondaılar barshylyq. Bireýlerdiń aýadan aqsha jasaıtyn tabysy bar, endi bireýler aldap-arbaý arqyly «kók qaǵaz» túsiredi. Munda «chaıkalardyń» eldi aldaý ádis-tásilderi óte jetkilikti. Jańadan kelgen oıynshylardy utyp beremin dep aqshasyn alyp oınaıdy. Eger utsa, utysty ózi alady, utylsa, aqshanyń suraýy da joq. Álginde ǵana bir ata saqaly aýzyna túsken er kisi «Maǵan 50 dollarlyq fıshka bere turshy, men saǵan sosyn aqshalaı qaıtara salamyn» dep sendirdi. Keıin bankomatyn baryp qarasaq, 700-aq teńgesi bar eken. Oǵan men ne isteı alamyn? Kartochkańdy maǵan ber desem, oǵan da kónbedi. Aqyry aldap ketti.

– Bota da qumar oıynǵa qatty berilgen tárizdi ǵoı...

– Ol – óte pysyq qyz. Ákimshilikte jumys isteıdi. Jeke bıznesi de bar. Jasyratyny joq, tapqanynyń kóbin kazınoǵa jumsaı dy. Balasy da, baıy da – kazıno bolyp qala beretin túri bar.

– Ekstrasensterge duǵa jasatyp, bir kelgen oıynshylardy qaıta aınalyp kele beretindeı etip dýalap tastaıdy degen áńgime ras pa?

– Ekstrasenster bir ústelden ekinshi ústelge mysyqty sekirtip, ózderiniń rásimderin ótkizetini týraly estýim bar. Sosyn jasyryn kameranyń ar jaǵynan ekstrasenster adamdardy baqylap otyrady. Kimge duǵa áser etpeıdi, sonyń kelesi joly kirmeýin qadaǵalaıdy. Utylatyn adam men utylmaıtyn adamdy túrlerine, is-áreket, minez-qulqyna qarap birden ajyratady. Bul taǵy da ózderine qaýipti adamdardan aldyn ala saqtaný sharalaryn jasaýǵa múmkindik beredi. Álginde saǵan oıynshylardyń qasynda otyrýǵa tyıym saldy, al bizge qansha bolsa da qaraýǵa ruqsat. Ekstrasenster senen kúdiktenedi.

– Ákimqaralar men sheneýnikter, jalpy, memlekettik qyzmetkerler kazınoǵa kóp kele me?

 – Kazınoǵa biz sıaqty shaǵyn kásipkerlerdiń salatyn 200-300 dollary ne azyq bolady? Bir kazınoda jalpy sany 200-ge jýyq dıler, aspazshylar, daıashylar jumys isteıdi. Dılerler 500-600 dol lardaı alsa, aspazshy men daıashylar 400 dollardaı jalaqy alady. Eseptep kórsek, tek dılerler men aspazshy-daıashylardy ustap turý úshin aıyna 15 mıllıon teńgedeı aqsha qajet eken. Al qaraýyldardyń jala qysy óz aldyna bir bólek. Úlken laýa zymdy tulǵalarǵa arnalǵan kabınalar bolady. Onda oıyn avtomaty, karta ústeli jáne rýletka ornalasqan. Qaı oıyndy qalasa, sonymen oınaıdy. Ony kazıno adamdarynan basqa eshkim kórmeıdi. Oıyn hananyń artynda nemese astynda jasy ryn avtoturaqtar oryn tepken. Kólikterin de qupıa ustaıdy. Úlken somada aqsha oınaıtyndardy úıinen alyp ketetin oıynha nalar da joq emes. Óte kóp utylǵan adamdy úıine jetkizip tastaıdy nemese qonaqúımen tegin qamtamasyz etedi. Uryp-soǵyp bolǵan soń, bastan sıpaǵan sıaqty dúnıe ǵoı. 30 myń teńgege jeter-jetpes aqshany bir jarym saǵatqa jetpesten-aq «jelge ushyrdyq». Mundaı aqshany kózge de ilmeıtin «shıshkalar» ár kelgen saıyn keminde 50 myń dollarǵa «qınalmaı-aq» shashy lady eken-mys. Biz paqyr qaıtar tak sı ge qarjy tappaı, Marat aǵadan jolpulǵa qaryz alyp, «Almaty qaıdasyń» dep tartyp otyrdyq. Ózimshe kúbirlep, bar maǵanym – Qapshaǵaı, kórmegenim – kazıno bolsyn dep kelemin.

«KAZINO QUPIASYN JARIA ETPEÝDİ TALAP ETEDİ»

Oıynqumarlar jyldar boıy kazınoda júrse de, onyń ishki qupıalarynan habarsyz bolady. Ondaǵy aspazshy, daıashy, kúzetshi, dılerler ǵana oıynhana týrasynda ashshy aqıqatty tis jarmaı, ishte saqtaıdy. Bir kezderi dıler bolǵan Aıman esimdi qyzben az-kem áńgimelesip, aıtylmaı júrgen shyndyqtyń bet-perdesin sypyrýǵa tyrystyq.

– Kazınolar nemese oıyn klýbtary adamdardy qalaı, qandaı jolmen ustap turýǵa áreket jasaıdy? İshimdikterine arnaıy hımıalyq qospa qosady deıdi jurt. Bul qospalardan mıy zaqymdanǵan adam kazınoǵa aınalyp kele beretin kórinedi. Sharlatandardy aldyryp, tamaq pen kıimderge dýa jasatady degen áńgime shyndyqqa janasymdy ma?

– Oıynshylaryn joǵaltyp almaý úshin kazıno anda-sanda utýǵa múmkindik beredi. Tań atyp, kesh batqanyn bildirmeý úshin tereze bolmaıdy. Taǵamdarǵa hımıkat qosylatynynan habarsyzbyn. Degenmen sharlatandardyń qara taýyq soıyp, onyń qanymen karta ústelderin jýǵanyn óz kózimmen kórdim. Taǵamdar, ishimdikter, sýsyndar, kartalar – bárine syǵan áıelder birdeńe oqyp, áldebir rásimder jasaıdy. Jumysshylarynyń kostúmi ishine oqylǵan jipti ınemen tigip beredi. Dýanyń kúshi me, shatyry ketken kazınoshylarǵa em qonǵanyn kórgen emespin. Jastar tegin tamaqty iship-jeımin dep baryp-aq, ózderiniń oıyn ǵa qalaı baılanǵandaryn bilmeı qalady.

 – Oıynhanalardyń bir kúndik tabysyn shamalap aıtýǵa bola ma?

 – Jalǵyz ǵana oıyn ústeli bir kún ishinde óziniń bir aılyq shyǵyndaryn aqtaıdy. Negizinen, senbi, jeksenbi kúnderi tabysty kúrep tabady.

– Qandaı salanyń, qaı jas shamasyndaǵy adamdar saýyqhanaǵa turaqty bas suǵady?

– Belgili kókeler ózderiniń bet-júzderin jasyrý úshin jeke kabına jaldaıdy, kólikterin kózden tasa avtoturaqqa qoıady. Dókeılerdiń týǵan-týystary men balalary da vıp-zalda oınaıdy.

– Kazıno dılerlerine negizinen qandaı tapsyrmalar beriledi?

– Eń basty maqsatymyz – klıentterdi utý. Sosyn múmkindiginshe sypaıy, sabyrly bolýǵa mindettimiz. Kartany búldirmes úshin tyrnaq ósirýge tyıym salady. Bárinen de mańyzdysy – kazıno qupıalaryn jarıa etip, aqparat taratpaýymyzdy talap etedi. Basynda eki aı tegin jumys istetedi. Sosyn jumys tájirbıesi kóp eń myqtylaryna fokýs jasaýdy úıretedi. İshimdik iship otyrǵan adamnyń ańǵarympazdyǵy nasharlaıdy ǵoı. Sol úshin ishimdik tegin. Tipti saý adamnyń ózi dılerdiń kartany qalaı aýystyrǵanyn baıqamaı qalady. Ekinshi ret utylǵan dılerdiń ornyn odan jaqsyraq oınaıtyny almastyryp otyrady.

– Úlken somada, tipti bir kompanıanyń aqshasyn uttyryp, óz-ózine qol salatyndar bar deıdi ǵoı.

– Ózim ondaıdy kezdestirmedim. Alaıda ómirden baz keship qaıtatyn oıynshylar barshylyq. Jalǵyz úıin, kóligin, bar múlkin oıynǵa salyp jiberip, jer sıpap qalǵan dardyń kóbiniń ómirdi basynan bastaýǵa kúsh-qaıraty jetpeýi ábden múmkin. Avtokó lik pen úıdi kepildendirip, aqsha beretin ózderiniń lombardtary kúni-túni jumys isteıdi. Sol úshin arnaıy úıdiń qunyn baǵalaýshylary bolady. Ózge qaladaǵy úılerdi kórip qaıtý maqsatynda baǵalaýshylar taksıstermen qamtylǵan. Olar úıdiń baǵasyn kemitip aqsha berýge tyrysady. Belgilengen az ǵana merzim ishinde óz úıin qaıtaryp alýǵa qarjy tappaǵan oıynshy áp-sátte taqyrda qalady.

Ǵalıa QUDIAROVA, medısına ǵylymynyń doktory, profesor:

– Ata-ananyń, týǵan-týysynyń yqpalymen maǵan jylyna onnan astam adam aqyl-keńes alýǵa keledi. Olardyń basym kópshiligi – jasóspirimder. Oıynqumarlyq derti durys otbasy qalyptaspaǵan jerde 60 paıyzdyq kórsetkishke jetedi. Kóbinese ata-ana tárbıesiniń nasharlyǵynan balalardyń oı-tanymy, minez-qulqy buzylady. Oıynqumarlardyń deni úlgi-ónegesi burys otbasylardan shyǵady.

Ázirlegen Arman ÁÝBÁKİR

"Alash aınasy" gazeti, 2012 jyl