«Oıynyń osylǵyrlar» – demekshi, sońǵy jyldary jer-jerlerde arýaqtarmen oınaý úrdisi beleń alyp júr. Qaıbir jyly oıda-joqta Óskemen halqy shý ete qaldy. Halqy bolǵanda, osyndaǵy ulttyq namysy bar qazaqazamattary. «Apyr-aı! Bul ne shý boldy eken?», – dep biz de eleńdeı qalǵanbyz.

Shýlatyp júrgen sol kezdegi Óskemen qalasy ákimdiginiń sheneýnikteri eken.

«Olar ne istep qoıypty?» – deısizder ǵoı. Bir qarasań, olardyń da jazyǵy joq. Olar ózara aqyldasa kelip, bizdiń uly Abaı men Mıhaelıstiń bir kezdegi dostyǵyn, olardyń bir-birine degen qurmetterin jurtqa pash etpek bolǵan ǵoı. Sóıtken de, Mıhaelıs kóshesiniń Abaı dańǵylyna kelip tumsyq tireıtin tusyndaǵy alańqaıǵa bir túnde eki alyptyń eskertkishin ornata qoıady. Olardyń eskertkishti qudaıdyń jaryq kúninde emes, ádeıilep turyp jeti qarańǵy túnde ornatqandaǵy oılary – tańerteń eskertkishti kórgen halyqqa «súrprız» jasap, bir shattandyryp tastaý. Bar bolǵany osy ǵana.

«Jigitter, men keshe bir sumdyq kórdim…»

Jaqynda osy Abaı atamyzǵa qatysty taǵy bir shı shyqty. Shı bolǵanda, elge túsinikti bolsyn. Bir kúni «Dıdar» gazetiniń ardager jýrnalısi Ámirenov Murat aǵamyz redaksıaǵa telefon shalyp:

– Áı, jigitter! Men keshe bir sumdyq kórdim, – deıdi túńilgen adamnyń daýysymen.

Shyny kerek, shoshyp qaldyq. Áýelde, aǵamyz bir qorqynyshty tús kórgen eken dep oılaǵanbyz.

– Ne sumdyq, aǵa? – deımiz ǵoı, demimizdi ishimizge tartyp.

– Taǵy sol Abaı beıshara…

– Iá, Abaı ne búldirip qoıypty, jo-joq, Abaıǵa ne bop qapty?..

– Keshe aeroport jaqtaǵy garajyma bara jatsam, sol jerdegi bir jer úıdiń qaqpasynyń aldynda shań-shań bolyp Abaı atamyzdyń keýde músini jatyr. Úlkendigi ájeptáýir. Júregimdi qan jylatqany sol, álgi músinniń kúl-qoqystyń arasynda jatqany boldy, – deıdi aǵamyz nalyp.

– Múmkin Abaı emes, basqa bireýdiń músini bolar? – desek.

– Áı, endi sender kúıdirmeńdershi adamdy. Osy jasqa kelgenshe Abaıdy bireýmen shatastyratyndaı ne kórinipti maǵan – deıdi.

Bul jolǵy daýysynda renish bar sekildi.

Sodan salyp-uryp barsaq, rasynda da sol aeroport jaqtaǵy Semıpalatınskaıa  kóshesinde ornalasqan 86 úıdiń qaqpasynyń aldynda Abaı atamyz jatyr. Jatqan joq, tur eken. Turǵanda, qalaı desek eken. Keýde músin ǵoı. Tikesinen tik qoıyp qoıypty. Bir qaraǵan adamǵa edáýir sátti shyqqan týyndy. Iá, ekiniń biriniń qolynan kele bermeıtin-aq eńbek.

Aınalasy aǵamyz aıtqandaı, kúl-qoqys, tógilgen qum, shashylǵan qyzyl kirpishter. Ary-beri qozǵap kórmek bolyp edik, aýyr eken. Úsh adam qozǵalta almadyq. Sóıtkenshe bolǵan joq, aýladan úrgen ıttiń úni estilip, ile qaqpa ashyldy. Ózin Vladımır Samoılov dep tanystyrǵan azamat sol úıdiń qojaıyny eken. Naqtyraǵy sol úıdiń qojaıyny bolǵan músinshi Samoılovtyń uly bop shyqty. Qansha degenmen shyǵarmashylyq adamy ǵoı, saý etip kelip qalǵan bizdi tosyrqap, jatyrqamaı-aq, saldyrlaǵan qalpy biraz áńgimesin aıtyp tastady. Sóz láminen uqqanymyz, búgingi bılik basyndaǵylarǵa azdap ókpesi bar sekildi.

– Abaıdyń myna keýde músinin 2014 jyly Shemonaıha aýdanynyń ákimdigindegiler tapsyrys berip jasatqan. Keıin qarjylary bolmaı qaldy ma, álde Abaıdan aınyp qaldy ma, áıteýir almaı qoıdy. Muny men emes marqum ákem jasaǵan, – deıdi «Qazaqstanǵa eńbegi sińgen músinshi» Vladımır Borısovıch Samoılovtyń uly.

Namysty erler tabylsa, alǵystan basqa aıtar joq

 Biz bul jerde máseleniń baıybyna baryp almaı músinge tapsyrys bergen shemonaıhalyq atqaminerlerdi aıyptaýdan aýlaqpyz. Músinshiniń de esh kinási joq. Tapsyrysty aldy da, der kezinde oryndady degendeı. Kishi Samoılovtyń aıtýyna qaraǵanda, tapsyrys berýshi men tapsyrysty oryndaýshy arasyndaǵy deldal bolǵan óskemendikterdiń birazyna tanymal Shık Leo Bogdanovıch aqsaqal eken. Kelisim ózara aýyzsha júrgizilgen kórinedi. Aıaǵy osylaısha sıyrquıymshaqtanyp, nátıjesinde eshqandaı jazyǵy joq Abaı atamyz dalada, qoqystyń arasynda qalyp qoıǵan.

Leo Shık (sýrette)

Biz bolǵan jaıdyń anyq-qanyǵyn bilmek maqsatpen Leo Shıkke de, Shemonaıha ákimdigine de habarlasqan edik. Leo Shık Abaıdyń keýde músini jaıly birinshi ret estip turǵanyn aıtsa, mamyr aıynan beri Shemonaıha aýdany ákiminiń mindetin atqaryp otyrǵan Dmıtrıı Gorkovoı degen azamat bul máseleniń jalǵan ekendigin, aýdan eshkimge de, eshqashan da Abaıdyń músinine tapsyrys bermegenin jetkizdi.

– Sizder kóterip otyrǵan másele ótken jyly áleýmettik jelini biraz shýlatqan. Alaıda, BAQ ókilderi men quzyrly organdardyń aralasyp, tekserýinen keıin Shemonaıha aýdany ákimdiginiń eshqandaı tapsyrys bermegeni anyqtalyp, keıin bári sabasyna túsken bolatyn, – deıdi D.Gorkovoı.

Samoılovtar qaqpasynyń aldynda Abaıdyń keýde músininen bólek, Mıhaelıstiń de basy jatyr bir jerde domalap.

– Bul uly adamdardy osynshama nege qorlap otyrsyń? – degen ázil-shyny aralas saýalymyzǵa:

– Birinshiden, osy kórinisti ary ótken, beri ótkender kórip ákimdiktegilerge jetkizip barsyn degem. Ekinshiden, mynaý Abaıdyń keýde músinin byltyr televıdenıedegiler kele jatyrmyz degesin kranmen osy jerge shyǵarttyrǵan edim. Endi qaıta kirgizýge kranym joq, onyń ústine ary-beri súırep júrgende betonnan quıylǵan músin synyp qala ma dep qorqam. Óıtkeni, salmaǵynyń ózi 400 kılogramnyń mańaıynda, – deıdi músinshiniń uly.

Kimniń sóziniń ras, kimdiki jalǵan ekenin bile almaı eki ortada bizdiń basymyz dań boldy. Qalaı bolǵanda da tutas bir ulttyń rýhanı kósemine aınalǵan uly Abaıdyń bulaısha qorlanýyna jol bermeýimiz kerek qoı.

Kishi Samoılov bir sózinde bul keýde músindi jasaý úshin kezinde 500 myń teńgeniń shyǵyny shyqqandyǵyn, eger alam deýshi tabylsa, 300 myńǵa bere salatyndyǵyn da nyǵarlap aıtyp qaldy.

«Atamyzdyń basyn bulaısha qorlatyp qoıa almaımyz», – dep el arasynan namysqa shaýyp, músindi satyp alyp jatqan qaltaly azamattar shyǵyp jatsa, alǵystan basqa sóz aıtpas edik.

Serik Qusanbaev, AltayNews