Ómirlik kózqarasty ózgertken 3 kitap: R.Kııosakı «Baı áke, kedeı áke», Paolo Koelo «Alhımık», Deıl Karnegı «Dos qataryn kóbeıtý jáne adamdarǵa áser ete alý»;
Ómirlik uranǵa aınalǵan 3 maqal-mátel: «Bolar bala on besinde baspyn der, bolmas bala otyzynda jaspyn der», «Atqa mindiń, ajalǵa mindiń», «Kóre-kóre kósem bolasyń, sóıleı-sóıleı sheshen bolasyń»;
Shabyt syılaıtyn 3 sıtata: Ýınston Cherchıll: «Eshqashan berilmeńiz», Stıb Djobs: «Ash qalyńyz. Ańǵal bolyńyz», Brús Lı: «Jeńilis siz ózińiz moıyndamaǵansha jeńilis emes»;
Álemdik deńgeıde óshpesteı iz qaldyrǵan qurmetke laıyq 3 tulǵa: Muhammed paıǵambar (s.ǵ.s.), Y.Altynsarın, Ilon Mask;
Ómir súrýge qolaıly 3 tańǵajaıyp meken: Italıa, Japonıa, Avstralıa;
Ómiriniń 10 jylyn Amerıkada ótkizip, «jartylaı amerıkalyq» bolyp ketken Erkebulan Kákimbekovtyń ıýtýb kanalyna kezdeısoq tap boldym. Ózin «half amerikan» dep ataıtyn Erkebulannyń júregi qazaq dep soǵatyny ıýtýbqa júktegen vıdeosynan da, ınstagramǵa salǵan ár jazbasynan da anyq baıqalady. Bir kezderi Nú-Iorktegi Bas konsýldyń kómekshisi qyzmetin atqarǵan torǵaılyq qazaqpen betpe-bet júzdesip, ashyq áńgimelese almasaq ta whatsapp kómegimen suhbat alýdy jón kórdik.
-Torǵaıdyń týmasysyz. Týǵan ólkeniń bir ýys topyraǵyn qasterleıtin azamatsyz. Torǵaıǵa degen saǵynysh júregińizdi týlatpaı ma?
-Qaıda júrsem de, ózimniń torǵaılyq qazaq ekendigimdi umytpaıtyn janmyn. Byltyr ǵana týǵan topyraǵyma taban tirep, maýqymdy basyp keldim. Qazaqtyń darhan dalasyna kóz tastap, taý men tasyna tamsanyp, tebirenip, salqyn sýynan bir urttap, samal jelge keýde tosyp, kóńilim tasydy. Jaqyndarymdy qapsyra qushaqtap, «aınalaıyn» degenderinen qulaǵymnyń quryshy qanyp, qýanyshym qoınyma syımaıdy. Qaıran Torǵaı deseńizshi! Qanshama asyl azamatty dúnıege ákelgen meken! Búgingi tańda órkendegen Qazaqstannan shet jyraq qalyp qoıǵan týǵan Torǵaıym kúnderdiń biri túren salyp, jer jarǵan ataǵyn qaıtaratynyna senimim mol.
-Ótken kúnde belgi bar dep jatady. Kelmeske ketken balalyq shaǵyńyzdyń esten ketpegen bir kúnin baıandap berińizshi.
-Áke-sheshem qonaqqa ketken saıyn qaryndasymdy ózderimen birge alyp ketip, meni úıde tastap ketetinine renjıtinmin. Bir kúni qatty ashýlanǵanym sonshalyq, «Kóresińder áli, men Qazaqstandy ǵana emes, búkil álemniń qalalaryn aralaımyn» dep óz-ózime sert bergenmin. Osy bir balalyq renish meniń ómirimdi ózgertkendeı boldy. Sebebi sodan beri týrızm salasyna qyzyǵýshylyǵym zor. Álemniń sulýlyǵyn kórý úshin kez kelgen memleketke sapar shegýge daıynmyn.
-Sol armannyń jetegimen muhıt astyńyz. Bylaısha aıtqanda, armanyńyz oryndaldy. Armany oryndalǵan, ishteı ózine qanaǵattanǵan adam qandaı kúı keshedi?
-Iranda bir jyl, Germanıada bir aı ómir súrdim. 10 jyl boıy Nú-Iorktemin. Jarty álemdi týrıs retinde aralap shyqtym desem bolady. Bylaısha aıtqanda, ýádemde turyp, óz armanymdy ómirge aınaldyrǵan azamatpyn. Biraq adamnyń kózi bir ýys topyraqqa toıady degen sóz bar. Armanym áli kóp. Men kórmegen tańǵajaıyp mekender birshama. Solarǵa saıahat jasaýdy armandaımyn.
-Bala kezdegi armanyńyzdy qarapaıym qazaq balasynyń kóksegeni dep túsindim. Al, amerıkalyq arman she? Ol qashan jáne qalaı dúnıege keldi? Amerıkalyq armannyń qazaqstandyq armannan aıyrmashylyǵy bar ma?
-QazUÝ-da Shyǵystaný fakúltetinde oqyp júrgende halyqaralyq qatynastar fakúltetiniń 3-kýrs stýdentimen jataqhanada birge turdyq. Ol «Work and travel» baǵdarlamasy arqyly AQSH-qa 3 aıǵa baryp kelgenin aıtty. Meniń qyzyǵýshylyǵym sol kezde oıandy. Amerıkalyq, qazaqstandyq arman degen joq. Adam barlyq jerde birdeı. Barlyǵymyzdyń kókseıtinimiz – ál-aýqatty ómir súrý, baqytty bolý, shyńdalý, jeńiske jetý.
-Nú-Iorkte turasyz ǵoı? Qazaqtar qanshalyqty kóp? Qazaq eń kóp shoǵyrlanǵan qalalar, aýdandar qandaı?
-Nú-Iork qalasynda turǵanyma on jyl boldy. 10 jyldyń ishinde qaladaǵy qazaqtardyń sany birshama ósken. Ásirese, qazaq kóp shoǵyrlanǵan aýdan – Brýklın. Jalpy, Brýklınde TMD elderinen kelgender kóp, sonyń arasynda qazaqtar da bar.
-Amerıkaǵa alǵash barǵanda qazaqtyń aldynan shyǵatyn eń basty kedergi ne?
-Árıne, eń birinshi másele ol – til. Muhıt asyp, Amerıka kelgen qazaq qaıda turaqtaryn, qaıdan jumys tabaryn bilmeı jatady. Zańdarynan da beıhabar. Osynyń bári jetistikke jetý jolynda bóget bolady. Atalmysh qıyndyqtardyń bárin óz basym artta qaldyrdym. Men sıaqty qınalmasynshy degen oımen youtube-ta jeke arnamdy ashtym. Meniń vlogtarymdy kórgen adam ózine kóptegen paıdaly maǵlumat pen aqyl-keńes alady degen úmittemin.
-Jumysyńyz, kásibińiz týraly aıtyp berseńiz. Aılyǵyńyz shaılyǵyńyzǵa jete me? Jeke baspanańyz bar ma? Jalpy, kún kóris -qamyna qansha qarajet ketedi?
-Rıeltor bolyp jumys jasaımyn. Ol degenimiz úıdi jalǵa alýǵa nemese satyp alýǵa kómek beremin. Alatyn aılyǵym jaman emes. Bul jaqta ústemaqy alatyn múmkindik qarastyrylǵan. Eńbegińe qaraı tıyn-teben de beriledi, qysqasy. Aıyna $5000-10 000 aralyǵynda aqsha tabýǵa múmkindik bar. Jalpy, Nú-Iorkte ómir súrý qymbatqa túsedi. Bir bólmeli úıdi jalǵa alý úshin aıyna $1500-1700-daı qarajat jumsaısyń. Biraq aılyǵym shaılyǵyma emin-erkin jetedi dep aıta alamyn. Rıeltorlyqtan basqa da jumystarmen aınalysamyn. Kishigirim kásibim bar. «Nú-Iorkqa at basyn burǵan qazaq aqshadan qınalmas úshin ne isteýi kerek» degen sıaqty suraqtardyń jaýabyn jaqynda meniń youtube arnamnan shyǵatyn kezekti vlogymnan bile alasyzdar.
-Amerıkada bári bar, bári jaqsy sıaqty kórinedi. Ondaǵy shynaıy ómir týraly vlog túsirip, ıýtýbqa sala bastadyńyz. Kez kelgen adamnyń munda baǵy ashyla bermeıtindigin meńzeısiz. Sonda vlog júrgizýdegi kózdegen maqsatyńyz qandaı? Aıtar oıyńyzdy búkpesiz jaıyp salsańyz?
-Amerıkaǵa barsam, baqytty bolamyn dep oılaý qate. Amerıkada da ómir ǵajaıyp emes. Kún saıyn myń túrli kedergi aldyńnan shyǵady. Kerisinshe bul jerde básekelestik órship tur. Aldyńnan kóp esik ashylatyny ras, alaıda ishke engen soń qorqynysh pen úreıge boı aldyrmastan baspaldaqpen joǵary qaraı órleýiń shart. Men óz vlogtarym arqyly Amerıkadaǵy shynaıy ómirdi kórsetkim keldi. AQSH-qa kelip, kóp aqsha tabamyn dep júrgende bir ólimnen qalyp, arbaǵa tańylǵan Laýra qyzdy suhbatqa tartýym da osydan. «Osy jaǵdaı meniń basymnan shetelde emes, Qazaqstanda bolǵanda, maǵan jeńilirek bolatyn edi» dep kóz jasyn toqtata almaǵan Laýra Taǵashevanyń ár sózinen ózegin órtegen ókinishti sezbeý múmkin emes. Jaqyndaryńdy alysta qaldyryp, japadan jalǵyz bóten memleketke attaný qıynnyń qıyny. Janashyryń joq jerde qatelesý de ońaı. Amerıkaǵa arman arqalap kelgen ár qazaq túptiń túbinde Qazaqstannan artyq meken joq ekenin bilýi shart.
-Ómirińizdiń 10 jylyn muhıttyń ar jaǵynda ótkizipsiz. 10 jylda ne bitirdińiz? 10 jyldan keıin Erkebulan taǵy qandaı jetistikke jetedi?
-Alǵashqy eki jyldy tildi meńgerýge arnadym. Jalpy, óz-ózimdi damytýǵa bes jyl arnadym. Eki jarym jyl boıy Nú-Iork qalasynda ornalasqan Bas konsýldyqtyń konsýlynyń kómekshisi retinde qyzmet atqardym. Keıingi bes jylymdy otbasyn qurýǵa jáne maqsat-muratymdy júzege asyrýǵa arnadym. Zý etip ótken 10 jylymdy saralasam, jetken jetistigim kóp eken. 10 jyldan keıin óz-ózime esep bergende maqtanyshpen aıta alatyndaı jetistikterge jetýdi maqsat tutamyn. Mysaly, TMD elderine áıgili Amerıka týraly shynshyl ári qyzyq vıdeo túsirgen vlogger atanǵym keledi. Amerıkada turatyn qazaq mıllıoneri atanýdy armandaımyn. Adamzattyń damýyna óz úlesimdi qosqym keledi.
-Súıikti jaryńyz qazaq pa? Jar tańdaýda ne nársege kóńil bóldińiz? Basqa ulttyń qyzyn jar etetinderge qalaı qaraısyz?
-Joldasym Almatynyń qyzy. 17 jasynda Amerıkaǵa bilim alýǵa kelgen qarakóz. Sol ýnıversıtette oqyp júrgende Nú-Iorkke qydyryp keledi. Atalmysh sapar kezinde ekeýmiz tanysyp, birden til tabysyp, bir-birimizdi unatyp qaldyq. Minezimiz, tabıǵatymyz úıleskendikten otbasyn qurýdy jón dep sheshtik. Amerıkada júrip, bir nárseni jaqsy uqtym, ol – bireýdiń ómirine aralaspaý mádenıeti. Adam – óz ómiriniń qojasy. Qandaı mamandyqqa túsedi, qandaı ulttyń qyzyn alady, qandaı kıim kıedi, bárin-bárin ózi sheshedi. Ol adamnyń tańdaýyna talasýdyń qajeti joq. Amerıkada adamnyń tańdaýyna qurmetpen qaraıdy. Bógde bireýdiń ómirine bilek sybana aralaspaıdy. Óz oıyn ishte saqtaýdy joǵary mádenıettilikke balaıdy. Sondyqtan men de qyzdarymyzdyń tańdaýyna qurmetpen qaraımyn. «Turmysqa shyq ne shyqpa» dep aıta almaspyn. Qaıda barsa da tastaı batyp, sýdaı sińse, baqytty januıa atansa, qýanyshtymyn.
-Amerıkalyq qyzdar qansha úıden tyıym kórip ósedi? Qazaq qyzyn qyryq úıdiń tyıǵanyn bilesiz.
-Nú-Iorkte basqa memleketterden kóship kelgen ımıgranttar kóp turady. Árkim óz halqynyń mádenıet, salt-dástúri boıynsha tálim-tárbıe beredi. Qyzyn qyryq úıden tyıatyn otbasylar da, emin-erkin jiberetin otbasylar bar. Naqty bólip-jaryp aıtý qıyn.
-Ulyńyzdyń esimi - Adam. Uly Abaı «tolyq adam» bolyńdar dep ósıet aıtyp ketti. Adamnyń tolyq Adam bolýy úshin qandaı ákelik tárbıe berip jatyrsyz, ózińizge tán ádis-tásil bar ma? Bala tárbıeleýde ultjandylyq máselesine qanshalyqty kóńil bólesiz?
-«Atańnyń ǵana emes, adamnyń balasy bol» degen oı-nıetpen tula boıym tuńǵyshymnyń esimin «Adam» dep qoıdym. Bul esimniń taǵy bir erekshiligi, balam erteńgi kúni Qazaqstanda da, AQSH-ta da tursa da, qınalmaıdy. Esimi túsinikti, aıtýǵa jeńil. Óz basym qazaqy tárbıe alǵan janmyn. Balamdy da ulttyq sıpatta tárbıelep ósirýdemin. Birinshi orynǵa ultjandylyqty qoıamyn. Balam Amerıkada ósip-jetiletindikten qorshaǵan ortanyń áserimen naǵyz qazaq bolmaıtyndyǵy túsinikti. Alaıda qazaqy bolmys pen minez-qulyqty barynshy sińirýdi mindet-paryz dep sanaımyn.
-Qylyqty qyzyńyz dúnıege kelse, esimin kim dep qoıǵylaryńyz keledi?
-Jartylaı qazaqsha, jartylaı amerıkalyq at qoıý maqsatymen qyzyma Aılın degen esim beretin edim.
-«Jartylaı amerıkalyq» dep ataısyz ózińizdi. Demek jartylaı qazaqsyz. «Jartylaı amerıkalyq» – qulaqqa ádemi estilgenmen, aıtary aýyr dúnıe. Ókinishke oryn joq pa?
-Jasym qazir 34-te. Ultym- qazaq. «Jartylaı amerıkalyq» degen meniń laqap atym. Oǵan úrke qaramaý qajet. 34 jyldyq ómirimniń 10 jylyn shetelde ótkizgenim ras qoı.
-Qazaqtyń qandaı tanymal ul-qyzdarymen dostyq, áriptestik baılanystasyz?
-Qaraqat Ábildına ápkemizben dostyq qarym-qatynastamyz.
-Qazaq mádenı ortalyǵyn ashqyńyz kelgenine biraz jyldyń júzi boldy. Aldaǵy ýaqytta oıyńyzdyń iske asatyn túri bar ma? Qaraqat Ábildına qoldaý kórsetip jatyr dep jazasyz ınstagram paraqshańyzda. Osyǵan keńirek toqtalsańyz.
-QR Syrtqy mınıstriniń orynbasary Erjan Ashyqbaev Amerıkaǵa kelgen kezde osy usynysty aıtqan bolatynmyn. Alaıda oǵan qarjy bólinbeıtinin ashyq aıtyp, el-halyq bolyp jumylyp ashýǵa keńes berdi. Odan beri eki jyl ótti. Ortalyqty ashýdy qaıtadan qolǵa alyp jatyrmyn. Ústimizdegi jyldyń 20 qazanynda Qazaqstannyń Nú-Iork qalasyndaǵy Bas Konsýldyqtyń Bas Konsýly Jánibek Abdyrashev aǵamyzben birneshe azamat kezdesip, sol másele jaıynda áńgime qozǵadyq. Bas Konsýl qarjylaı bolmasa da basqa qoldan keletin kómegin kórsetetinin aıtty. Aldaǵy ýaqytta: 1. Qazaq Mádenı ortalyǵyn (Non Profit organization) zańdy túrde ashamyz. 2. Qazaq Mádenı ortalyǵyna arnalǵan Qor quramyz. 3. Mádenı ortalyqqa arnalǵan ǵımarat izdeımiz. 4. Mádenı ortalyqqa qansha qarajat kerek ekenin eseptep halyqtan kómek suraımyz. Mádenı ortalyqtyń maqsaty: 1. Qazaqstandyqtardyń basyn biriktirý; 2. Kazakh town qurý; 3. Merekelik sharalar uıymdastyrý; 4. Qazaq jáne aǵylshyn tilin úırengisi kelgenderge kómektesý; 5. Jergilikti atqarýshy organdar, quqyq qorǵaý organdary jáne zańgerlermen jıi kezdesý uıymdastyrý arqyly jerlesterimizdiń saýattylyǵyn arttyrý; 6. Kómek ke zárý azamattarǵa qol ushyn berý; 7. Balabaqsha ashý jáne t.s.s. Mádenı ortalyq merekelik sharalardan túsken qarajattan, halyqtan túsken aqshadan, (membership donation) jáne jergilikti ókilderden túsken qarajattar arqyly jumys jasaıdy.
Qaraqat ápkem qoldaý bildirýge daıyn ekendigin jetkizdi. Arnaıy konsert uıymdastyrǵaly jatyr. Konsertten túsken qarjynyń 1/3 bóligi uıymdastyrý jumystaryna, 1/3 bóligi ortalyq ashýǵa arnalǵan qorǵa, 1/3 bóligi Amerıkaǵa kelip, taǵdyr tezine ushyrap, arbaǵa tańylǵan Nú-Iork turǵyny Laýra Taǵashevanyń emine jumsalmaq. Oıǵa alǵan ister amandyq berip, túgeldeı júzege assa, «Qamshydan» súıinshi suraýdan asyqpyz. Ázirge bári jospar deńgeıinde.
-Jaqynda ǵana «Nú-Iorkke joldama» degen baıqaý jarıaladyńyz. Sizdiń áleýmettik jelidegi paraqshalaryńyzǵa jazylǵan kez kelgen Qazaqstan azamaty Nú-Iorkke sizdi esebińizden 5 kúnge qydyryp baryp qaıtpaq. Nátıjesin qarashanyń biri kúni jarıalaıdy ekensiz. Bir qazaqtyń armanyn oryndaımyn degen oı-armanyńyz bar ma, bul álde ımıjińiz ben tanymaldylyǵyńyzdy arttyrý úshin jasalǵan marketıńtik qadam ba?
- Áleýmettik jelilerdegi paraqshalaryma jazylyp, baıqaý sharttaryn durys oryndaǵan azamat qatysýshy bolyp sanalady. Ústimizdegi jyldyń qarashanyń birinde baıqaý nátıjesin shyǵaramyn. Baıqaýdyń tolyq erejesin bilgisi kelgen oqyrman meniń youtube arnama – half_amerikan-ǵa kirip, kerek maǵlumatty ala alady. Atalmysh baıqaýdy jarıalaý arqyly bir oqpen eki qoıandy atyp alýdy josparlap otyrmyn. Birinshiden, arman jeteginde júrgen óz baýyrymnyń Amerıkanyń kórkem jerlerin aralap, rýhanı, mádenı demalyp qaıtqanyn qalaımyn. Amerıkada turyp jatqan qazaqtardyń turmys-tirshiliginen aqparat beretin qyzyqty vıdeoblog túsirý arqyly ǵalamtor paıdalanýshysyna paıdaly kontent usynǵym keledi. Osy arqyly ımıjimdi kótergim keledi. Jalpy alǵanda, «Atqa mindiń, ajalǵa mindiń» degen sóz bar. Amerıkada júrgen men babamyz aıtqan naqyl sózdiń jaýapkershiligin túsinemin. Qazaq degen atqa syzat túsirmeýge barymdy salyp kelemin. Qazaqqa, jalpy adamzatqa paıdamnyń tıgenin qalaımyn.
-Qazaqstanǵa qashan oralasyz? Oralý jalpy oıyńyzda bar ma?
-Beıbarys babamyzdaı men de jýsan ıisin ańsaımyn. Josparlarymdy júzege asyryp, aıaqqa nyq senimdi turǵan boıda elge oralamyn. Jetistikke jetpesem de, Qazaqstanǵa qaıtýdy kózdeımin. Sebebi ata-anamdy, aǵaıyn-týysymdy tastap, bóten elge tý tige almaspyn.
