Túrikmenstanda keńestik bılik bolǵan kezde Odaqtan shyǵý úshin eshqandaı áreketter jasalmady. SSRO ydyraǵannan keıin Túrikmenstannyń prezıdenti bolyp Saparmurat Nıazov qaldy. 1985 jyly ol respýblıkanyń basshysy retinde taǵaıyndalyp, al 1992 jyly bul eldiń prezıdenti qyzmetine kiristi. Bul tulǵanyń jeke basy – óz atymen ańyz. Eń aldymen, ol – standartty emes sheshimderimen tanymal.
Prezıdent bola otyryp, Nıazov baletti, operany, Ǵylym akademıasynyń kúshin joıdy. Ol óziniń sheshimin bir ret Lenıngradta partıalyq mektepte oqyp jatqanda «Hanzada Igor» operasyna barǵanyn, biraq eshteńe túsinbegenin jaıyp saldy. Ol tek dástúrli túrkimen mýzykasyn oryndaýǵa jáne tyńdaýǵa múmkindik berdi. Mektepke deıingi bilim berý toǵyz jylǵa qysqartyldy, al ekinshi ózgeris – dene shynyqtyrý mektep baǵdarlamasynan alynyp tastaldy. Syrttaı bilimniń kúshin joıdy. Túrkimenbashy aılardyń ataýyn óziniń qurmetine jańashalady. Kóshelerdiń standartty ataýy alynyp, nómirlene bastady.
Biraz ýaqyttan keıin Nıazov Túrikmenstannyń astanasynda qalǵan barlyq kitaphanalardy japty. Eldiń aýrýhanalary da sondaı kúı keshti. Qysqasy, emdelý qajet bolsa, astanaǵa barady jáne eshkim kitapty oqymaıdy.
♦Túrikmenstanda taǵy da nan joq
Túrikmenstannyń memlekettik apparatynda shetel dıplomdary bar barlyq laýazymdy adamdar jumystan bosatyldy. Túrikmenbashy sheteldegi bilimge senbedi. Mektepterge mindetti pán engizildi – Rýhnama. Bul kitaptyń ózin Nıazov jazǵan bolatyn. Onda ol túrkimen halqynyń rýhyn barynsha kótermeledi. Rýhnama arqasynda túrikmender aqsaqaldarǵa qurmetpen qaraýdy, urlyqqa jaqyn bolmaýdy maqsat tutty. Basqa oqý pánderi Rýhnamaǵa sáıkes oqytyla bastady. Elde Nıazovqa tabynýshylyq paıda boldy. Túrikmen qalalary men aýyldarynda Nıazovtyń altyn músinderi paıda boldy. Nıazov áleýmettik salada eń úlken ózgeristerge qol jetkizdi. Ol zeınetaqylardy alyp tastady, múgedekterge múgedekterdiń úılerine kóship ketýge keńes berdi, olar kóshelerdiń syrt kórinisin «buzady» dep aıtty.
Osynyń bári 2006 jyly Nıazovtyń ólimine deıin sozyldy. Sodan keıin elge Qurbanquly Berdimuhamedov basshylyqqa keldi. Túrikmenbashy reformalardyń kóbin joıdy. Alaıda memleket jabyq bolyp jatyr.
Sońǵy aqparat boıynsha, Túrikmenstanda halyqtyq taýarlarmen, ásirese nanmen, qamtamasyz etý úlken problemaǵa aınaldy: bıylǵy jyldyń kókteminen bastap dúkenderde tutynýshylar arnaıy kitaptarǵa jazylady jáne ár adamǵa eki bólke nannan artyq satpaıtyn bolypty. Mundaı shekteý tek nanǵa ǵana emes, qalǵan taýarlarǵa da qatysty. Túrikmenstan bıligi azyq-túlik kartochkalaryn engizýge jaqyn. Joǵarǵy oqý oryndarynda birneshe ret ashtyqtan stýdentter esinen aıyrylyp qulaǵan.
Kerimsal Jubatqanov, tarıh ǵylymynyń kandıdaty, Qazaq-Orys Halyqaralyq Ýnıversıtetiniń dosenti
