"2015 jyly jazylǵan júrekjardy dastanymdy araǵa úsh jyl salyp Qamshyǵa berýimniń sebebi  – byltyr qazaq jerine Reseıdiń kezekti «Protony» qulap, sonyń saldarynan 150 000 bas jezkıik geptılden ýlanyp qyrylyp qaldy. Bul alapatty qansha búrkemelegenmen, anyǵy – jezkıikter geptılden jappaı qyryldy. Jer júzinde nebári 300 000 bas qana jezkıik mekendeıdi eken, al onyń 90 paıyzy osy ózimizdiń, qazaqtyń jerinde ónip-ósip, jaıylady. Osy óleńdi aǵylshyn jáne basqa tilderge aýdarsa, alǵystan basqa aıtarym bolmas edi. Armanym – qazaqtyń abzal azamattary  arqyly osynaý keń baıtaq qazaq dalasynyń qasiretin júreginde tıtteı de bolsa meıirimi bar bar álem turǵyndarynyń estip-sezinýi. Múmkin qazaq jerinde tiri qalǵan jezkıikterdi aman alyp qalarmyz, qazaǵymen birge?.." dep alǵysóz jazypty avtor Qýanysh Muqtaı.

Qamshy redaksıasy "Jezkıik" dep atalatyn poema ataýyn saıt oqyrmandary eleń etetindeı maqsatta ózgertýdi jón sanady.

 Jezkıik

Dalasy qorǵan bolmaı qaıran elik,

Tyǵyldy jan saýǵalap, taýǵa kelip.

Mekenin tastap taýdy turaq qylǵan,

Mamyqtaı kórpe ornyna shóp tóselip.

Quzar taý, qaıyń, terek,

Ný qaraǵaı,

Shyńdary shytynaıdy jarylardaı.

Syńsyıdy qapastaǵy sorly bulaq,

Elikke muńyn shaǵyp aqtarǵandaı.

Periler mekendegen boz jotany,

Erttep ap, dúleı daýyl bozdatady.

Saıtandar oınaq salyp saı-salada,

Úreıin qorqynyshtyń qozdatady.

Shyqqandaı kók elester kór ishinen,

Jarylar júrek qaby túr-túsinen.

Jan-jaqtan albastylar antalaǵan,

Qoımady jezkıikti úrikpesinen.

Quzdarda bılep peri, toı toılady,

Tórinde kilem tósep jyn aýnady.

Móldirep, janarynda jasyn buǵyp,

Jezkıik jany qalmaı jan surady...

Japalaq jardan qulap or qoıanǵa,

Bas saldy umar-jumar,

Boıap qanǵa.

Shańqyldap, saq-saq kúlip, shıbóriler,

Qutyrdy, olar-daǵy, tıip jynǵa.

Taý-peri mińgirleıdi tarlan úki,

Ulyıdy quz-jartastan kókjal áki.

Tań ata ıý-qıý orman ishi,

Jezkıik dirildeıdi qalmaı dáti.

Taý ishi yńyrsyǵan sıqyrly únmen,

Qorqynysh tarqamady túnmen engen.

Malyndy kókjıek te altyn túske,

Juldyzdar bozarǵanda shoǵy sóngen.

Taý sýy gúrildeıdi asyp-tasyp,

Aq marjan tańǵy shyqtar sáýle shashyp.

Túnimen asyr salǵan jyn-periler,

Tań ata shyńyraýǵa ketti qashyp.

Oınaqshyp kún de shyqty qulaqtanyp,

Tyrmysyp tas tóbege turaqtanyp.

Saırady bulbul qustar ásem ánmen,

Tabıǵat ta máz-máıram, tur shattanyp.

Talma tús.

Tastóbede kún aǵaryp,

Ketkendeı taý da aǵaryp,

Jer de aǵaryp.

Dúnıe endi túske,

Appaq túske

Jezkıik ketti shaýyp, shań shyǵaryp.

Taýdaǵy qorqynyshty qalasyn ba?

Jezkıik ushyp barad dalasyna.

Armany jetý boldy ólse-daǵy,

Keń baıtaq qazaǵynyń dalasyna...

* * *

Ketip bara jatty sál,

Noqat qara,

Dalasyna qazaqtyń jeke dara.

Ólip-óship ókpesi jetti aqyry,

Jezkıigi dalanyń mynań qara!

Artynda qorqynyshty taýlar qalyp,

Tájim etpek jazyqqa qulaı baryp.

Qyran qus qalyqtaıdy tóbesinde,

Kıigin kúzetkendeı shyr aınalyp.

Qos tomardyń qıaq shóp arasynda,

Balapandar shıqyldap uıasynda.

Aralar júr gúl terip, nárin soryp,

Arqanyń sary altyndaı dalasynda.

Jıdekten kóz tunady saı-salada,

Jumaq deseń, jumaq bar aıdalada.

Aspan asty shat kúlki,

Shattanady

Jalań aıaq júgirgen jas bala da.

Shirkin-aı!

Qazaq jeri ǵajap qandaı!

Tabıǵat jan-jaǵyńnan naz artqandaı.

Aǵady syńǵyr-syńǵyr bulaq sýy,

Shalǵyny túgin tartsań maı aqqandaı!

Kıik tur, «kórdim be?» – dep, «kórmedim be?!

Týǵan jerim – dalama kelgenim be?

Mynaý dalam turǵanda taýǵa baryp,

Qorqynyshtan sonshama ólgenim ne?»

Eı, kıigim!

Dalasyz tura almaısyń!

Qazaqpen birge bitken muradaısyń!

Estısiń be esi joq, eı, jezkıik?

Qazaqtyń dalasynsyz júre almaısyń!

Mekeniń bar –

Eliń bar,

Turaq qylǵan,

Bul dalada ertede Saqtar turǵan!

Antalap, talmaı shapqan jaýlarynan,

Táńiri qazaǵyna bolǵan qorǵan!

Bul dala ne kórmedi,

Ne kórmedi?!

Tósine naıza qadap jaý órledi.

Túsirgen tóbesinen jasyn oǵyn,

Synaqtan keń dalaǵa órt tórledi...

Dalaǵa aqyr zaman ornaǵandaı,

Qara kúıik, eshteńe qalmaǵandaı.

Jym-jylas, jerdiń beti áınektenip,

Aıdahar bar ǵalamdy jalmaǵandaı.

Tóńkerilip, tústi aspan, jerge qulap,

Shuńqyrda tozaq oty tur alaýlap.

Aınala saıtan quıyn kókpar tartyp,

Qazaq jeri, qyzyl shoq, tur jalaýlap...

Balqydy jerdiń beti qorǵasyndaı,

Atomnyń bombasynan at basyndaı.

Sharpyǵan ot jalyny bet qaratpaı,

Sáýlesi jarqyldaıdy kók jasyndaı.

Jany –

Órt,

Basy –

Kúıik qazaq jatty,

Orystar tyńdamady eshbir datty...

Qylǵanda astan-kesten Abaı jerin,

Talqandap tóbesinen tas ýatty.

Shyjǵyryp qazaq jerin taı qazanda,

Taǵdyryn tozaq etti –

Sol jazań da!

Ne kórmedi kıeli týǵan jerim,

Qasireti moınymda,

Sol – azam da!

Tartqyzyp jan azabyn taǵy mine,

«Protondar» qulaıdy en jerime.

Sebelep geptıl ýyn tóbemizden,

Tóndi qater tóteden taǵy elime!

Álemet bop bar jatqan zaman mynaý!

Ólepat bop taǵdyrym taǵy tur-aý...

Qara taǵdyr qazaq pen jezkıikti,

Tar qapasqa ákelip qamadyń-aý!

Syńsyıdy qapastaǵy qaıran bulaq,

Jylaıdy jezkıigim bolmaı turaq.

Qalamyz ba biz osy jer betinde?!

Aqyn janyn jep barad osy suraq...

O, Kókshem!

Sulý Kókshem,

Basyńda bult,

Otyr ǵoı etegińde aqyn ulyp!

Aıaımyn jezkıikti,

Ult taǵdyryn,

Kórsetpeı jylap alam, jasyrynyp.

Ǵashyq edim,

Dalamnyń kelbetine,

Sulýlyq bolsa eken dep jer betinde.

Aspannyń astyndaǵy alyp taýlar,

Turǵandaı joqtaý aıtyp terbetile...

Dalamda túk qalmapty qybyrlaǵan,

Samal da tyıylypty sybyrlaǵan.

Jańǵyrtyp en dalany attan salyp,

Aqynnyń úni shyqty shyryldaǵan.

Yqty ań orystardyń geptılinen,

Shoshynyp qara daýyl túneginen.

Ne taýda, ne dalamda pana tappaı,

Bezdi kıik, janynan, tul ómirden...

Qazaqty qutqaratyn túneginen,

Qazaqtyń ózi ǵana, bilemin men.

Nesibemiz buıyrsa taǵdyr jazyp,

Sybaǵamyz bar shyǵar bul ómirden?

Nesibemiz –

Jer beti,

Asty onyń,

Tonaýǵa tústiń qazaq bolmaı jolyń.

Zamannyń qate ketken qıastyǵyn,

Túzetý kerek bop tur oń men solyn.

Bolar-bolmas qybyrlap en dalada,

Qarǵys aıtyp jezkıik ıt nalaǵa –

Núktedeı qozǵalady syltyp basyp,

Qalaıda aman qalý, sol sanada...

Tunshyǵyp, demin alý bylaı qalyp,

Tize búkpek ajalǵa qulaı baryp.

Ólekshin birdeńeni kútkendeıin,

Tónedi tóbesinen shyr aınalyp.

Oılaǵanda ózegim órtenedi,

Oılaǵanym –

Qazaqtyń erteńi edi.

Qazaǵymnyń ótkeni búgin bolyp,

Búgingisi bolar ma erteń endi?..

Qyzdarym bolsa dep em –

Qyzǵaldaǵym,

Uldarym bolsa eken dep –

Janǵan jalyn!

Eı, Táńirim!

Ber maǵan tileýimdi,

Sodan keıin ala ber, mine –

Janym!

Qýanysh Muqtaı

aqyn, qoǵam qaıratkeri

08.06.2015 jyl