Búgingi tańda Qazaqstanda aımaqtyq damýǵa erekshe nazar aýdarylýda. Qazaqstan halqyna «Qazaqstan halqynyń ál-aýqatyn arttyrý: tabys pen ómir sapasyn arttyrý» Joldaýynda Memleket basshysy naqty is-sharalar, jobalar men qarjylandyrýdy kórsetetin 2025 jylǵa deıin óńirlerdi damytý baǵdarlamasyn daıyndaýǵa tapsyrma berdi dep jazady Qamshy.kz aqparat agenttigi.
QR UEK Óńirlik damý departamentiniń dırektory Dáýren Jambaıbek jýrnalıserge bergen suhbatynda óńirlerdiń damý deńgeıin arttyrý jóninde nemen aınalysyp jatqanyn aıtyp berdi.
-Tórtinshi jylda 2020 jylǵa deıingi óńirlik damý baǵdarlamasy iske asyryldy, ony iske asyrýdyń aldyn-ala nátıjeleri qandaı?
Aımaqtyq damý baǵdarlamasy 2014 jyly birneshe salalyq baǵdarlamalardy ıntegrasıalaý arqyly qabyldandy: «Aqbulaq», «Qoljetimdi baspana», «Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty damytý baǵdarlamalary» sıaqty birikken kompanıalardyń damý baǵdarlamalary. Sońǵy úsh jyldaǵy aımaqtyq damý baǵdarlamasynyń negizgi nátıjeleri - 2015 jyldan 2017 jylǵa deıin 1 trıllıon 200 mıllıard teńge jumsaldy. Olardyń ishinde ulttyq qordyń, respýblıkalyq jáne jergilikti búdjetterdiń úlken úlesi bar. Bul qarajattar belgili bir tapsyrmalardy oryndaý úshin paıdalanyldy. 4 maqsatty kórsetkishter men 12 nátıje kórsetkishi bar. Olardyń barlyǵy oryndaldy. Baǵdarlamalar jyldarynda qalalarda ortalyqtandyrylǵan sýmen qamtamasyz etýdiń úlesi 7% -ǵa artty. Sondaı-aq, aǵyndy sýdyń úlesi artty. Budan basqa, aýyldardaǵy ortalyqtandyrylǵan sýmen qamtamasyz etýdiń úlesi artty.
Sondaı-aq, aǵyndy sýdyń úlesi artty. Budan basqa, aýyldardaǵy ortalyqtandyrylǵan sýmen qamtamasyz etýdiń úlesi artty. Bólinetin somaǵa baǵdarlama negizinen barlyq óńirlerde engizildi.
Monoqalalardy damytýdyń kóp kórsetkishteri bar, jobalardy iske asyrý. Osy baǵdarlama sheńberinde «Dıplommen aýylǵa» jobasy jáne basqa da jobalar júzege asyrylýda.
Jaqynda Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Óńirlik damý baǵdarlamasyn memlekettik deńgeıde reformalap, onyń mindetteri men nysanaly ındıkatorlaryn ózektildirdi. Qandaı mindetterdi sheshýge bolady? Qandaı salalar kúsheıtiletin bolady?
Ia, biz osy jyly baǵdarlamany jańarttyq. Úkimettiń tıisti buıryǵy boldy. Biz baǵdarlamanyń keıbir maqsattary men baǵyttaryn, sondaı-aq onyń maqsatty ındıkatorlaryn qaradyq. 2014 jyly salalyq ómirdi qoldaý ınfraqurylymynyń baǵdarlamalaryn ıntegrasıalaý arqyly qabyldanǵannan beri, aımaqtyq kóńil bólindi. Sondyqtan ýrbanızasıa týraly ózekti baǵdarlamaǵa kóbirek kóńil bóldik.
Qazir Qazaqstanda ýrbanızasıa deńgeıi 57% quraıdy. Al damyǵan elderde, mysaly, EYDU elderinde nemese adam damýynyń joǵary deńgeıi bar álemniń 30 elindegi elderde ýrbanızasıa 80-90% quraıdy. Mysaly, Avstralıa men Kanadadan eki el alamyz. Avstralıadaǵy halyqtyń tyǵyzdyǵy bir sharshy metrge 3 adam, Kanadada - 4, bizde - 6. Iaǵnı, olar halyq tyǵyzdyǵy boıynsha bizge uqsas. Alaıda, Avstralıada ýrbanızasıa 90%, Kanada - 82%, bizde - 57%. Eýropada, Soltústik Amerıkada jáne basqa da damyǵan elderde - 80-90%. Iaǵnı ýrbanızasıaǵa kóbirek kóńil bóldik.
Jalpy biz baǵdarlamany úsh baǵytqa bóldik. Bul fýnksıonaldyq qalalyq jerlerdi damytý, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty damytý bolyp tabylady. Sońǵy baǵytta biz turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty jańǵyrtý men sýmen jabdyqtaý jáne sý burý júıelerin damytýdy biriktirdik.
Baǵdarlamaǵa ózgerister engiziletin bolady, ony keńeıtýdi josparlanyp otyr ma?
Bul suraqqa jaýap bermes buryn men nelikten biz ózimizdi iske asyrǵanymyzdy aıtqym keledi. Birinshiden, Elbasynyń aýyldyq sýmen qamtamasyz etý úshin 100 mlrd teńge qarastyrýdy tapsyrdy. Sondaı-aq ótken jyly memlekettik josparlaýdyń jańa júıesi qabyldandy. Qazaqstanda memlekettk josparlaý júıes bar, onda memlekettk qujattardyń ıerarhıasy belgl. Osy júıege sáıkes óńirlerdi damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy memleket mártebesine ıe boldy.
Úshinshi sebep: ústimizdegi jyldyń basynda Qazaqstan Respýblıkasynyń 2025 jylǵa deıingi strategıalyq damý jospary qabyldandy. «Myqty aımaqtar jáne ýrbanızasıa» seksıasy bar. Ony osy bólimge sáıkes keltirý úshin bıylǵy jyly óńirlik damý baǵdarlamalaryn jańarttyq.
