Pedıatrıa jáne balalar hırýrgıasy ǵylymı ortalyǵynda «Klınıkalyq zertteýlerdiń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy róli» taqyrybynda brıfıń ótti.
QR Parlament Senatynda klınıkalyq zertteýler júrgizý boıynsha jańa zań jobasy maquldandy.
Atalmysh zań jobaǵa oraı, búgin úkimettik emes uıymdar men medısınalyq ǵylymı ortalyqtyń ókilderi óz pikirlerin bildirip, qoǵamda jıi qoıylatyn suraqtarǵa jaýap berdi. Brıfıńte spıkerler otandyq medısınada klınıkalyq zertteýlerdiń iske asyrý mańyzdylyǵy, zańdyq jobanyń qajettiligi týrasynda sóz etti.
Pedıatrıa jáne balalar hırýrgıasy ǵylymı ortalyǵynyń basshysy Rıza Boranbaevanyń pikirinshe, jańa za joba balalar ólim-jitimin azaıtýǵa múmkindik beredi.
- «Sońǵy jyldary emdeýdiń jańa baǵdarlamalaryn, joǵary tehnologıalardy, dıagnostıkalaýdyń ınovasıalyq ádisterin engizýdiń arqasynda kóptegen onologıalyq dertke, sırek aýrýlarǵa shaldyqqan balalardyń ómir súrýin uzarttyq, qan aýrýyna, gemofılıamen aýyratyn balalardyń ómir súrý sapasyn arttyrdyq. 10 jyl buryn osyndaı aýrýmen aýyrǵan balalar uzaq ómir súrmeıtin. Qazirgi tańda qaterli dertke shaldyqqan balalardyń ómirsheńdigi 70-80% jetti. Búginde álemdik medısına qarqyndy damýda, jyl saıyn túrli jańa dáriler shyǵarylýda. Balalardyń arasynda standartty emdeý terapıasyn júrgizýge kelmeıtin kategorıaǵa jatatyn naýqastar bar. Olar eksperımentti ádisterdi júrgizýdi qajet etedi. Óıtkeni, ol ómir súrýge degen jalǵyz múmkindik (shans). Ol tek klınıkalyq zertteýlerdi júrgizý aıasynda ǵana múmkin. Álemde klınıkalyq zertteýler nátıjelerdi negizge ala otyryp, qatań túrde dáleldengen ǵylymı derekterge súıene otyryp júrgiziledi. Álemniń damyǵan elderinde klınıkalyq zertteýler jasaý burynnan jolǵa qoıylǵan. Máselen, AQSH, Eýropa memleketterinde. Kórshi reseıde de bul baǵytta jumys júıeli júrgiziledi. AQSH-ta jylyna on myń klınıkalyq zertteý júrgizilse, bul kórsetkish kórshi Reseıde 1000-ǵa jetedi. Bizde buǵan deıin mundaı múmkindik bolǵan joq. Endi klınıkalyq zertteýler týraly zań qabyldanǵannan keıin mol múmkindikter ashylady. Zertteýlerdi júrgizgende eń bastysy, halyqaralyq talaptardy saqtaýymyz kerek», deıdi R.Boranbaeva. Onyń aıtýynsha, dárigerler sońǵy jyldary densaýlyq saqtaý organdary tarapynan qoldanýǵa ruqsat berilgen, nátıjesi jaqsy dep tanylǵan dári-dármekterdi, klınıkalyq zertteýler júrgizilmegendikten pedıatrıada qoldana almaıdy. «Bul jumystar qolǵa alynsa, kóptegen naýqas balalardy emdeýde kómegi tıer edi», dep atap ótti R.Boranbaeva.
- «Eger biz qazaqstandyq zańnamany halyqaralyq talaptarǵa sáıkestendiremiz desek, klınıkalyq zertteýlerdi ótkizýimiz qajet. Naýqastar ony túsinip baryp, kelisimin berý kerek. Eger olar zertteýlerge qatyspasa, biz olarǵa kómektese almaımyz. Qazaqstanda klınıkalyq zertteýler ne úshin qajet? Búgingi bizdiń farmasevtıkalyq ónerkásip generıkterdi, ıaǵnı arnaıy zertteýden ótken preparattardy ǵana qoldanady. Eń bastysy ol emes, biz dári-dármekti qoldanǵanda ol ár adamǵa ár túrli áser etetinin umytpaýymyz kerek. Máselen, amerıkandyqqa jaqsy áser etetin dári, qazaqqa basqasha áser beredi, tipti berilý mólsheri de árqıly. Sondyqtan, sapaly medısınalyq kómek beremiz desek, klınıkalyq zertteýlerdi júrgizýimiz kerek. Medısınalyq kómek berýde eldi-mekenniń, Qazaqstan turǵyndarynyń turǵylyqty jeriniń ereksheligi eskerilýi kerek. Zertteýlerdi júrgizýdiń ózi densaýlyq saqtaý salasynyń damý kórsetkishi bolyp tabylady. Bul zertteýlerde árıne qaterler bar, biraq onsyz ǵylymı úderis tejeledi», dedi S.D.Asfendıarov atyndaǵy QazUMÝ-dyń zertteýler boıynsha prorektory Baýyrjan Júsipov.
Akýsherlik, gınekologıa jáne perınatologıa ǵylymı ortalyǵy dırektorynyń ǵylymı qyzmetter jónindegi orynbasary Aıgúl Terlikbaevanyń pikirinshe adamnyń qatysýymen klınıkalyq synaqtyń bıoetıkalyq aspektileri óte mańyzdy: bul AK aqparat alǵan naýqastyń erikti túrde kelisimi, naýqastyń ómiri men densaýlyǵyn saqtandyrý týraly shart. - «Kez kelgen dárilik preparatty júkti áıelderge qoldaný asa qajet bolǵan jaǵdaıda, preparattyń tıimdiligi qoldanýdan bolýy múmkin táýekelden asqanda ǵana oryndy. Dárilik preparattyń negizgi sapasy olardyń tıimdiligi men qaýipsizdigi – bul olardy qoldanýdyń basty belgileri. Dárilik zattarǵa klınıkalyq zertteý júrgizý azamattardyń sapaly da, tıimdi em alýǵa degen múddesiniń qorǵalýynyń kepili ekeni belgili jáne oǵan ár adamnyń quqyǵy bar. Klınıkalyq synaqsyz kez kelgen dárilik zatty qoldaný jáne engizý múmkin emes. Barlyq úderister zańnamalarmen (Zańdar, DSM buıryqtary) bekitilýi qajet, klınıkalyq tájirıbege tıisti GCP (Good clinical practice) standartyndaǵy Helsınkı deklarasıasyna sáıkes standarttalýy kerek», dedi óz sózinde A.Terlıkbaeva.
- «Men Qazaqstandaǵy gemofılıaǵa shaldyqqan naýqastar, múgedekter qaýymdastyǵynyń prezıdenti retinde elimizde klınıkalyq zertteýlerdi júrgizýdi tolyqtaı qoldaımyn. Gemofılıanyń eki túri bar A jáne V. Gemofılıanyń A túri 80%-dy quraıdy bul 8 faktor tapshylyǵy, gemofılıanyń 20%-y – 9 faktor tapshylyǵy, bul aýrýdyń ıngıbıtorlyq túrine shaldyqqan jaǵdaıy aýyr balalar. Naýqas balalar úshin osy zań jobasynyń qabyldanýy óte mańyzdy. Qabyldanatyn dárilik zattardyń sany men qymbattylyǵyn eskersek elimiz úshin ekonomıkalyq jaǵynan tıimdi. Bizde gemofılıanyń aýyr túrimen aýyratyn bir naýqas balamyz bar. 6 jyl boıy osy aýrýmen kúresip keledi, elimizde tirkelgen dárimen emdeldi. Esh nárse kómektespegendikten, ol Reseıdiń bir emes, birneshe mekemelerine ótinishpen shyǵyp, klınıkalyq zertteýge qatysty. Oǵan áreń degende bir klınka kelisti. Qazir jaǵdaıy jaqsy, jańa preparat oń áser etti. Bala qazir mektepke baryp júr. Osy syndy balalardy emdeýge 150 mln-nan asa qarajat ketedi. Bizde tıimdi emdeýdi bilý úshin klınıkalyq zertteýler júrgizilse, qanshama myń qarajat únemdeletin edi. Únemdelgen qarajatqa máselen, elimizde kóptegen gematologıalyq ortalyqtar salýǵa bolady ne basqa qajetti salaǵa jumsaýǵa bolar edi», dep atap ótti Qazaqstandaǵy gemofılıaǵa shaldyqqan naýqastar, múgedekter qaýymdastyǵynyń prezıdenti Tamara Rybalova.
Mýkopolısaharıdozǵa shaldyqqan naýqastar QQ dırektory Rýslan Sarmýrzakov: - «Men osyndaı zań jobasynyń qabyldanatynyna qýanyshtymyn. Qoǵamdaǵy kópshiliktiń pikiri durys aıtylmaýy múmkin. Klınıkalyq zertteýlerge qatysý, otandyq medısınanyń damýyna áser etedi. AQSH zańnamasynda klınıkalyq zertteýlerdi júrgizý jónindegi qujattar men onymen aınalysatyn arnaıy organdar bar. Bul zań jobasyn qabyldaý álemdik qoǵamdastyqpen birigýge múmkindik beredi» dedi.
«Mýkovısıdozǵa shaldyqqan naýqastar, múgedek balalar» qoǵamdyq birlestiginiń dırektory Indıra İzbasarovanyń aıtýynsha, respýblıkada 113-ke jýyq bala mýkovısıdozben aýyrady. «Emdeýde qoldanylatyn dárilik preparattardyń shekteýi bar. Olar ómirlik mańyzy bar, asa qajetti dáriler. Biz Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń jańa baǵytyna qýanyshtymyz. Ata-ana retinde kómektesýge jáne qatysýǵa ázirmiz. Biz bul baǵdarlamany qoldaımyz», dedi.
Al, «Help Today» qoǵamdyq qorynyń dırektory Elmıra Alıeva:
- «Bizdiń qorǵa kóptegen ata-analar osy klınıkalyq zertteýlerdi synaıtyn sheteldik qandaı da bir klınıkalardy taýyp berý jóninde ótinishpen keledi. Sebebi, birneshe jyl boıy keńester men nátıjesiz emdeýlerden sharshaǵan, sharasyz ata-analar kez-kelgen eksperımentaldy emdeýge de, zertteýge de daıyn. Bizdiń Qazaqstanda osyǵan deıin ondaı múmkindikterdiń bolmaǵany ókinishti. Olar osy ýaqytqa deıin ózderi aqsha jınap, shet elge óz qarajattarymen baryp, klınıkalyq zertteýlerden ótip keledi. Qoǵamdyq qor atynan jáne barsha bizge habarlasqan ata-analar atynan bul zań jobany qoldaıtyndyǵymyzdy bildiremiz jáne tezirek qabyldanǵandyǵyn qalaımyz», dedi E.Alıeva.
Jobany iske asyrýda ǵylymı ortanyń, naýqastar men olardyń ata-analarynyń, úkimettiń, jalpy osy máselege qatysy bar barsha uıymdardyń ashyq pikir almasýy aldaǵy ýaqytta dári-dármekpen emdeý terapıasyn jaqsartýǵa, kóptegen basqa da aýrýlardy emdeý ádisterin jetildirýge, bir sózben aıtqanda ortaq maqsatymyzǵa jetýge múmkindik beredi, deıdi brıfıń spıkerleri.
