Bul – qurbandyqtyń sońǵysy emes, talaıy ómiram qapqan, birazy kezek kútip jaǵada tur; al deni oısyz-qamsyz «jaıylymda» júr...

Jalǵyz adam, bir basshy, meıli, ol - bas bankini basqarsyn, bir ózi muqym eldiń ekonomıkasyn tizgindep, ulttyń valútasyna aýyzdyqtaı almaıdy...

Bizdiń biraz TJ (týflı jalaǵysh (jaǵympaz) Muhtar Shahanov) baspa­sózimiz: «Ulttyq banktyń tóraǵasy Qaırat Kelimbetov halyq pen bıznestiń ǵana emes, Prezıdenttiń seniminen aıyryldy» - dep, jamyrap-jaramsaqtanyp, jarysa jazyp jatyr. Týrasyn aıt­saq, el basshylyǵy bir jyldyń óz­inde eki túrli sóılep, eldiń esin shy­ǵar­dy: jyl basynda teńge baǵamy óz­germeıtindigine nyq sendirse; tamyzda tól ýádesinen taıqyp shyǵa keldi...

Qalyń qazaqtyń múddesine túkirip qoıǵan orystildi baspasózdiń «átesh úni» mynadaı: «Skoree vsego, prezıdentý RK ne ochen ponravılos, chto emý davalı ne ochen vernýıý fınansovo-ekonomıcheskýıý ınformasıý. V konse proshlogo nachale etogo goda prezıdentý davalı ne ochen vernye dannye o fınansovo-ekonomıcheskoı sıtýasıı. Eshe ýbejdalı v tom, chto vse pod kontrolem, sena na neft ývelıchıtsá k 50 dollaram za barel. Blıje k letý ýje stalı vse ponımat, chto sıtýasıa ne ýlýchshaetsá, a ýhýdshaetsá, prıshlos dezavýırovat zaıavlenıa prezıdenta. Nedostovernoe ınformırovanıe glavy gosýdarstva o fınansovo-ekonomıcheskoı sıtýasıı v Kazahstane posposobstvovalo reshenıý o smene rýkovodstva fınregýlátora»...

Qaırat KELİMBETOV 2008-2009 jyl­dar­daǵy daǵdarys eldiń ahýalyn qaqyrata qaýsatqannan keıingi eń bir qıyn da sátsiz kezeńde Ulttyq bankty basqarýǵa májbúr boldy. Sondyqtan, ol týra maǵynasyndaǵy «Erkek toqty qurbandyq»-qa aınaldy. Onyń mádenıettiligi, tárbıeliligi, ádeptiligi, tıanaqtylyǵy men jumsaqtyǵy artyq sóz aıtyp, sodyr qımyl jasaýǵa jibermeıtin edi...

Álemdik naryqta munaıdyń quny quldaryp, Qytaıda, Eýropa Odaǵynda, Reseıde, TMD aıma­ǵyn­da ekonomıka álsirep, reseı rúbli ólimshi halge jetse, Qaırat Kelim­betov jalǵyz ózi Qazaqstannyń shıki­zattyq-eksporttyq kórsetkishin qalaı jaqsarta alady?!. Sol sebepti, Qaı­rat Kelimbetov eki qadam jasady, ekeýi de qaýipti ári jaýapty bolatyn: birinshisi, teńgeniń aqpan aıyndaǵy devalvasıasy, ekinshisi, tamyzdaǵy teńgeniń erkine jiberilýi. Halyqtyń shamyna tıip, qoǵamnyń yzasyn týdyratyn mundaı sheshimder qabyldaý - ekiniń biriniń qolynan kelmeıdi. Keıde Qaırat Kelimbetovtiń sózi men isiniń qabyspaı jatýy da – eldegi jaǵdaıdyń tym aýyrlyǵyna tikeleı baılanysty boldy...

Qazir bireýler: «Kelimbetov qoǵammen, bıznes qýymdastyǵymen, banktermen tıimdi qarym-qatynas ornata almady» – dep kústanalaı bastady. Bizdińshe, bul – tap-taza jala jabý. Bir-aq mysal: teńge erkindikke ketkende ekinshi deńgeıdegi bankter alypsatarlyqqa salynyp, 1 AQSH dollary – 300 teńgege deıin sharyqtady. Jaǵdaıdyń ýshyǵyp bara jatqanyn túsingen Kelimbetov qyrkúıek aıynda qazaq qor bırjasynda saýda jasaǵan zańdy tulǵalardyń tizimin jarıalady. Aty atalyp, «urlyǵy» jarıa bolǵan ekinshi deńgeıli bankterdiń múıizderi qaraǵaıdaı qojaıyndary (saıası elıtanyń beldi músheleri) Qaırat Kelimbetovke shúıligip: «Ulttyq Bankke, ulttyq valútaǵa halyq senimi kemidi, halyqpen jumys isteı almaısyń»-ǵa basty. Shyn mánisinde, jalǵyz Kelimbetovke qarap turǵan másele joq edi, halyqtyń jalpy bılikke degen senimi teńgemen birge quldyraǵan bolatyn...

Ulttyq banktyń jańa tóraǵalyǵyna Bolat JÁMİSHEV pen Úmit SHAIaHMETOVAny «aıttyryp» júrgende, taban astynan Danıar AQYSHEV shyǵa keldi. Eshkim tań qalmady. Óıtkeni, Aqyshev Ulttyq banktegi erler men áıelderdiń dárethanalaryn adaspaı dál taba alatyn, kezinde Grıgorıı MARCHENKOda orynbasar bolǵan jigit-tin. Sondyqtan ba, bireýler: «Danıar 1 AQSH dollarynyń baǵamyn - 250 teńgege túsiredi» dep, - aldan-ala qolshapalaqqa basty...

Tereń túsinseń, Aqyshevtiń de jaǵ­da­ıy máz emes: qazaq ekonomıkasy ábden quldarady, turaqty damý teńselip tur, tutyný deńgeıi tym tómen...

Úsh másele ýshyǵýly:

1. Ulttyq bankke halyqtyń senimin qaıtarý kerek.

2. Nesıe júıesin tıimdi retteý arqyly teńgeni kúsheıtý kerek.

3. Qolda bar qarjyny meılinshe únemdi paıdalaný kerek.

Sosyn, Ulttyq qor men Zeınetaqy júıesin tereń zerttep, ketik-kemin tolyqtyrý kerek.

Jalǵyz jalyndaǵan nıetpen alysqa barý qıyn. Asa aýyr mindetterdi iske asyrý úshin, bir jaǵynan, saıasattyń toryna túsip qalmaı Ulttyq banktiń quzyretindegi sharýalarmen myqtap ári naqty aınalysý kerek bolsa; ekinshi jaǵynan, múmkindiginshe táýelsiz tulǵa bolýǵa tyrysyp, kezinde Úkimet pen Par­lamentti aınalyp ótip depýtattardy shýlatyp, Ulttyq banktiń múddesin Elbasynyń aldynda qorǵaýǵa tyrysqan Grıgorıı Marchenkodan úlgi alý da múldem artyq bolmas.

Qazaqtyń Ulttyq bankiniń tizginin 2013 jyldyń 1 qazanynan – 2015 jyldyń 2 qarashasyna deıin ustaǵan Qaırat Kelimbetovti synaǵan da, minegen de kezderimiz boldy. Degenmen, Qaırat Kelimbetovtiń arqasynda asa qýatty qurylym – Birińǵaı Ulttyq Zeınetaqy Qory qurylyp, Ulttyq bankke baǵyndyrylǵanyn moıyndaý kerek. Sosyn, Qaırat Kelimbetovtiń basty tabysy – talaı jyldar boıy ekonomıkaǵa syrqat bolyp jabysyp, aıyrylmaı kele jatqan nashar nesıelerdiń úlesin kemite aldy.

Kelimbetov óziniń tabıǵı bolmysy men adamı minezine qaraı, meılinshe jumsaq bolýǵa tyrysqanymen, búgingideı asa qıyn kezeńde Ulttyq bankti astanalyq bir tobyr sheneýnikterdiń qoljaýlyqqa aınaldyrýyna jol bermeı, derbestigi men bedelin shamasy jetkeninshe saqtap qaldy. Óıtkeni, Ulttyq banktiń mindeti - aıyrma emıssasyn retteý ǵana emes, búkil eldegi nesıe men ınvestısıa emısıalaryn da jaqsartý bolatyn...

Danıar Aqyshev kásibı maman shyǵar, biraq, saıası ortadaǵy salmaqtylyq – ózdiginen kelmeıdi. Basty máseleler:

– Ulttyq teńgeniń baǵamyn kúsheıtý arqyly halyqtyń (bıznes pen shetel ınvestorlarynyń) Ulttyq bankke senimin qaıtarý;

– ıpotekalyq nesıelerdi qaıta ne­sıe­leýdiń kómegimen qarjy naryǵyn retteý;

– Qoǵamǵa meılinshe ashyq bolý: pikirilerimen sanasý, qıynshylyq­tardyń shyǵý sebebi men olardy sheshýdiń joldaryn túsindirý t.s.s.

Senim degeniń – bir asaý at sekildi, typyrshyp bir orynynda turmaıdy, eger ebin taýyp erttep mine alsań, jelmen jarysqan júırikke uqsaısyń... Senim birge bolsa, eliń de birge bolady...

Qajymuqan ǴABDOLLA