Keshe Túrkıada «Úlken jıyrmalyq» - G20-nyń samıti bastaldy. Ádette ekonomıkalyq máselelerdi sóz etetin basqosýda bul joly saıasat taqyryby da tys qalmaıdy deıtinder de bar. Samıtti uıymdastyrýshy Túrkıa halyqaralyq mıgrasıa men terorızmge qarsy kúres máselesin talqyǵa usynyp otyr.
Samıt bastalardan birer kún buryn Antalá men Stambýlda, Belek qalalarynda «tazartý» operasıasy júrgizilgen. «Islam memleketi» jáne «Djabhat an-Nýsra» uıymdarynyń jaqtaýshylary tutqyndalyp, polısıa ýchaskelerine jetkizilgen. Túrkıa aspany da bul kúnderi qyraǵy kúzetilýde. Eldiń áýe keńistigin F-16, F-15 ushaqtary baqylaýǵa alǵan.
Sonymen, bul samıt ádettegi dástúrinen jańylyp, saıası taqyryptardy sóz etetin boldy. Jıynnyń kún tártibindegi máseleler Parıj oqıǵalarynank eıin ózgeriske ushyrady. Negizgi áńgime arqaýy- Sırıa máselesi men mıgrasıa jaıy bolý kerek degen usynysty Túrkıa tarapy jasap ta qoıdy. Búginge deıin qandaı da bir naqty máseleler boıynsha talqylaýlar bola qoımady.
Álemdik ekonomıkanyń kóshbasshylary bas qosqan jıynda birshama qarjylyq-ekonomıkalyq máselelerdi sóz etýge, árkim óz múddesine saı usynys, talaptar jasaýyna bolatyn edi. Máselen, Reseıge qatysty ekonomıkalyq sanksıalar, munaı baǵasy, daǵdarysqa qarsy birikken is-qımyldar búgingi tańda kúıip turǵan máseleler.
Jıynnyń basynda-aq Eýrokomıssıa men Eýrokeńes basshylary Jan-Klod Iýnker men Donald Týska, Avstralıa Premer-mınıstri Malkolm Ternbýll ózara kezdesýleri kezinde Reseıge qatysty ekonomıkalyq sanksıalardyń Mınsk kelisiminiń oryndalmaýyna baılanysty jáne Qyrymdy Reseı quramyna qosyp alýǵa qarlysyq retinde qoldanylyp otyrǵan shara ekendigin, onyń taıaý arada kúshin joıý múmkindigi qarastyrylmaıtynyn ashyp aıtty. Sonymen, bul áńgime de jabylǵan sıaqty.
Alaıda, Reseı Prezıdenti álemdi lańkestikke qarsy kúreske birigýge shaqyrýdan jalyǵar emes. Pýtınniń Ýkraına máselesin búrkemeleý maqsatynan týǵan bul qareketi de nazardan tys qalýda. Sırıadaǵy soǵys ta, keshegi Parıjde bolǵan jarylytar da Reseı men Ýkraına arasyndaǵy shıelenisteri kómeskilendire almady. Batys elderi Reseıge qarsy judyryqtaı jumylyp, aıtqandarynan qaıtpaı otyr.
Samıt barysynda Reseı Prezıdenti Túrkıalyq áriptesi R. Erdoǵanmen, Ulybrıtanıa №premer-mınıstri Devıd Kemeronmen, Japonıa Premer-mınıstri Sındzo Abemen, Qytaı jetekshisi Sı Szınpınmen jáne Saýd Arabıasynyń korolimen kezdesedi dep josparlanýda. AQSH Prezıdenti Barak Obamamen kezdesý máselesi ashyq kúıinde qalyp otyr. Keshe Pýtın men Germanıa kansleri Angela Merkel jeke júzdesip, samıt aıasynda eki el arasyndaǵy qarym-qatynas jaıyn talqylaýǵa zor múmkindikter týyp otyrǵanyn sóz etipti.
Ázirge aqparat quraldary samıt qatysýshylary halyqaralyq terorızmdi sóz etip, Parıjdegi lańkestik áreketterdi aıyptaǵan málimdemeler jasap jatqanyn ǵana habarlaýda. Soǵan qaraǵanda, eki kúnge sozylatyn samıtte qandaı da bir naqty ekonomıkalyq máselelerdiń sóz bola qoıýy ekitalaı sıaqty.
Samıt sońynda qatysýshylar ekonomıkalyq ósim, álemdik qarjylyq qurylymdy nyǵaıtý, salyq júıesin jetildirý, saýda-energetıkalyq qatynastarǵa qatysty qorytyndy deklarasıa qabyldaýy kerek. Bul máselelerdiń barlyǵy sammmıttiń ekinshi jumys kúnininiń enshisine qalyp otyr.
Búginde «Úlken jıyrmalyq» elderi álemdik ishki jalpy ónimniń 85 paıyzyn, álemdik saýdanyń 75 paıyzyn, álem halqynyń úshten ekisin quraıdy.
