Qazaqstannyń Ulttyq banki janyndaǵy Ulttyq ınvestısıalyq korporasıa basshysy Berik Ótemuratovtyń aldaǵy 6-7 jylda Ulttyq qor qarajaty túgesiledi degen pikirin amerıkandyq Wall Street Journal ótken juma kúni jarıalady.
«64 mıllıard dollarlyq suraq: QR Ulttyq qory joıyla ma?» degen taqyryppen jarıalanǵan maqalada Ulttyq bank ókiliniń Qazaqstandaǵy qazirgi qarjylyq ahýalǵa qatysty pikirleri aıtylady. Onyń sózine sensek, qazir Ulttyq qorda 64 mıllıard dollar qarajat bar kórinedi jáne ol aqsha munaı baǵasynyń arzandaýynan qorǵa túsetin qarajattyń kemýi, el Úkimetiniń ekonomıkalyq baǵdarlamalarǵa qor qarajatyn kóp jumsaýy saldarynan aldaǵy 6-7 jylda sarqylatyn kórinedi.
«Ulttyq qor atalatyn qordaǵy jınaqtar 2014 jylǵy tamyz aıynda 77 mıllıard AQSH dollaryn qurasa, bıyl ol 17 paıyzǵa kemip, 64 mıllıardty qurap otyr. Úkimet ár jyl saıyn qordan 9,5 mıllıardtan alyp, jumsap keledi. El basshylary men Ulttyq bank shyǵyndardy azaıtyp, salyqtyq túsimderdi arttyrýy, qordyń aqshasyn tabysy mol aktıvterge salýy kerek», - degen Qazaqstannyń halyqaralyq aktıvterin basqarýǵa jaýapty korporasıa basshysy. Búgingi tańdaǵy Úkimet pen Ulttyq banktyń ustanǵan saıasatymen kelispeýshiligin bildirgen ol:
«Biz Ulttyq ál-aýqat qoryn «jep» jatyrmyz. Biz jınaǵan kapıtalızasıa úshin qajet sońǵy qarajat bul. Men Úkimet Ulttyq banktiń ınvestısıalyq menedjmentine nazar aýdarýy kerek dep oılaımyn» dep Ulttyq qordaǵy qarajattyń ómirsheńdigine kúdikpen qaraıtynyn ashyq aıtyp otyr.
Qazaqstandyq qarjy júıesinde «Kelimbetov komandasynyń» ókili sanalatyn qarjyger sheteldik basylymǵa pikir bildire otyryp, eldiń Úkimeti men Ulttyq bank basshysy júrgizip otyrǵan qarjylyq-ekonomıkalyq saıasatty osylaı ashyq synap otyr. Soǵan qaraǵanda Bas bankır aýyqan soń bul salada kópshilikten jasyryn birshama múddeler qaqtyǵysy júrip jatqan sekildi. B. Ótemurat qarasha aıynda Ulttyq banktiń jańa basshysymen kezdesýden keıin Ulttyq ınvestısıalyq qordyń bolashaǵy bulyńǵyr degen oıǵa kelgenin aıtyp, óziniń bul qyzmette qalý-qalmaýynyń da ekitalaı ekenin jasyrmaǵan.
«Ulttyq banktiń jańa basshysy basqa máselelermen bas qatyryp júr. Sońǵy eki jylda biz aınalysqan basty ıdeıalar onyń nazarynan tys qalýy múmkin», - deıdi ol. B. Ótemurattyń bul kúdigin Ulttyq bank basshylyǵy aýysqan ýaqyttan kúni búginge deıin tóraǵanyń Ulttyq ınvestısıalyq korporasıa jumysyna basshylyq jasaıtyn orynbasary taǵaıyndalmaı otyrǵany odan saıyn qoıýlata tússe kerek.
B. Ótemurat bul máseleni bir sheshse Memleket basshysy N. Nazarbaev qana sheshe alatynyn aıtyp otyr.
«Byltyr kúzte N. Nazarbaev munaı-gaz salasynyń bıznesmenderimen kezdesti. Biz bul máselede sońǵy sózdi Prezıdent aıtsa, Ýoll Strıt ókilderimen kezdesý ol úshin tıimdi bolady», - dep oıladyq deıdi ol. Munda B. Ótemurat qyrkúıek aıynda Elbasynyń Nú-Iorkte AQSH federaldyq qor júıesiniń burynǵy basshysy Ben Bernanke, Ýoll Strıt kompanıasynyń jetekshileriGenrıı Kravısa, Stıven Shvarsman, Devıd Rýbınshteınmen jáne TPG Devıd Bondermenmen beıresmı kezdesýi týraly meńzep otyr.
Jalpy, B. Ótemurat bul suhbatynda qazaqstandyq bılik ıelerine jat synı oılaryn búkpesiz jetkizgen. Ol aınaldyrǵan 17 mıllıon halqy bar eldiń múddesi úshin qyzmet etýi tıis Ulttyq qor aktıvterin basqarýdaǵy jarıalylyq pen ashyqtyqtyń joqtyǵyna ashynatynyn aıtqan.
«Eger biz 100 mıllıard dollardan 5-6 mıllıard paıda kórsek, ol Úkimetke zor kómek bolǵan bolar edi. Biz óz kiristerimizdi ashyp, ınvestısıalyq jumystarymyzdy, kimge qansha ınvestısıa quıyp jatqanymyzdy, olardy kim basqaryp jatqanyn, kapıtaldyń kirisi men shyǵysyn tolyq jarıalap otyrýymyz kerek. Biraq, bizdiń búgingi jaǵdaıymyzda bul múmkin emes», - deıdi korporasıa basshysy.
«Ulttyq qor sońǵy bes jylda ınvestısıalardan 1,96 paıyz kiris taýyp keldi. Bul Norvegıa, Sıngapý, Ońtústik Koreıa syndy elder ulttyq qorlarynyń 9,6 paıyzdyq ortasha ınvestısıalarynyń besten bir bóligine teń. Qazaqstannyń Ulttyq qory óz qarajatynyń 86 paıyzyn oblıgasıalarǵa quıdy, al, joǵaryda atalǵan elderdiń Ulttyq qorlary ortasha alǵanda tek 16 paıyz qarajatyn ǵana oblıgasıalarǵa ınvestısıalaǵan», - degen naqty derekter keltiredi B. Ótemurat myrza.
Onyń oıynsha, Ulttyq qordyń negizgi kiris kózi munaı oryndaryn bólý týraly kelisimder áli kúnge qupıa saqtalýda. Qordyń tipti áli kúnge óz saıty joq. Sol úshin de ol «Bul proseste ashyqtyq kerek. Transparenttilik Úkimetke úlken qysym jasap, onyń Ulttyq qor aktıvterin basqarýdaǵy jaýapkershiligin arttyrýy tıis» degen pikirde.
Munaı óndirýshi elderdiń ulttyq qorlaryndaǵy qarajatty tıimdi jumsaý máselesi buǵan deıin de halyqaralyq deńgeıde sóz bolǵan. Halyqaralyq valútalyq qor Qazaqstannan bastap Saýd Arabıasyna deıingi munaı eksporttaýshy elderdiń qorlaryna qaýip tóngenin aıtyp, Azıa, Afrıka, latyn Amerıkasy men Taıaý Shyńys elderine búdjetterin qysqartý, óz aktıvterin basqarý boıynsha jańa josparlar jasaýdy usynǵan edi. Endi sol syrttan ǵana estiletin qaterli eskertýler qazaqstandyq basshynyń aýzynan shyǵyp otyr. B. Ótemurattyń bul aıtqandaryn el basshylyǵy qansha jasyryp-jabýǵa tyrysqanmen ótirik deı almaısyz. Tek Ulttyq qor ǵana emes, jalpy memlekettik basqarý júıesindegi olqylyqtar sońǵy ýaqytta ashyq baıqalyp, aıqyn belgilerin kórsetip júr. Memleket basshylyǵy, Ulttyq bank basqarmasy ázirge bul suhbatqa oraı qandaı da bir pikir bildirmeı otyr. Jaqyn kúnderi B. Ótemurat qyzmetinen bosapty nemese Ulttyq ınvestısıalyq korporasıa qurylymdyq ózgeristerge tústi, ıakı taratyldy degen aqparat shyqsa da tań qalmaımyz. Biraq, mundaı sheshim irip-shirimese de astary setinep turǵan otandyq qarjy júıesindegi problemalardy túbegeıli joıyp, halyqtyń, otandyq ekonomıkany qoldaýǵa súbeli úles qosyp júrgen iri kásipkerlerdiń joǵalǵan senimin qaıtara ala ma? Bul - óz aldyna bólek áńgime.
Jomart Abdollauly
