Qoldanystaǵy Konstıtýsıaǵa sáıkes, atap aıtqanda, 44-baptyń 3-tarmaǵyna saı, Prezıdent jańa saılanǵan Májiliske jańa Premer-mınıstrdiń kandıdatýrasyn usynady. Konstıtýsıa 70-baby 2-tarmaǵyna saı, Premer-mınıstr jańa Májilis aldyna Úkimetke senim bildirý máselesin qoıady. Iaǵnı, qalaı bolǵanda da parlament saılaýynan soń Úkimetti de jańartý máselesi týyndaıdy. Onyń ústine Prezıdent saılaýynan keıin otstavkaǵa ketip, qaıta quramdalýy tıis mınıstrler kabıneti ótken jyldyń kókteminde de osy quramynda qalǵan edi. Prezıdent ol kezde de Másimov kabınetine senim bildirip, Úkimetti otstavkaǵa jibermegen bolatyn. Osyndaı birneshe sebepterge baılanysty aldaǵy jańarý merekesi sanalatyn Naýryz meıramynda Úkimetimizdiń de jańaryp qalýy múmkin.
Osy rette «Úkimet otstavkaǵa jiberilip jatsa, mınıstrler kabınetin kim basqarady?» degen zańdy suraq týady. «Qamshy» portaly osy suraqqa birneshe jaýap nusqalaryn usynady.
Ahmetjan Esimov. Prezıdenttiń eń senimdi serikteriniń biri sanalatyn A. Esimov myrza buǵan deıin eki márte Premer-mınıstrdiń orynbasary laýazymyn atqarǵan. Premerlikke para-par qyzmet sanalatyn Prezıdent Ákimshiliginiń basshysy laýazymynda da bolǵan. Qazirgi tańda qazynanyń qyrýar qarjysy shoǵyrlanǵan alyp kompanıa «Astana EXPO-2017» tóńireginde qarjylyq quıtyrqylyqtar týraly áńgime shyqqanda da Elbasy kompanıa tizginin osy kisige senip tapsyrdy. Odan keıin, saıası sarapshylar arasynda A. Esimov eldegi bılik júıesine yqpaly bar qarjylyq-óndiristik toptardyń eshqaısysyna búıregi burmaıdy degen pikir jáne bar. Iaǵnı, Úkimet basshysynyń orynbasary, ákim, mınıstr syndy qyzmet satylarynan ótken saıasatkerdiń premerlikten úmittenýine tolyq negiz bar. Degenmen, Elbasynyń sońǵy ýaqytta zeınet jasyna tolǵan sheneýnikterge erekshe «yqtıattylyqpen» qarap júrgenin eskersek, Esimov myrzanyń Úkimettiń esigine jaqyndaı qoıýy ekitalaı.
Qasym-Jomart Toqaev. Bul azamat 2000-2002 jyldar aralyǵynda Úkimet basynda bolǵan. Sol kezde ashyq opozısıaǵa shyqqan bir top saıasatkerge taǵylǵan «kınder-súrprızder» degen teńeýdiń avtory. Mamyr aıynda 63 jasqa tolatyn Kemelulynyń da basshylyq qyzmettegi keleshegi bulyńǵyr.
Nurlan Nyǵmatýllın. Prezıdent Ákimshiliginde birqatar laýazymdar atqarǵan, Qaraǵandy oblysyn basqarǵan, «Nur Otan» partıasy tóraǵasynyń birinshi orynbasary bolǵan N. Nyǵmatýllın myrza túrli ulttyq kompanıalardyń da tizginin ustaǵan. Alaıda, Úkimet basshysynyń orynbasarlyǵy laýazymynan ótpegen. 2002-2004 jyldary kólik jáne kommýnıkaksıa vıse-mınıstri bolǵany esimizde. Qoǵamda bul kisi esiminiń yqpaldy tulǵalardyń qatarynda atalýy búgingi laýazymy Prezıdent Ákimshiligin basqarýymen baılanysty bolsa kerek...
Túrli aqparat quraldarynda premerlikke úmitker retinde búgingi Astana ákimi Ádilbek Jaqsybekov pen «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy tóralqa tóraǵasy Tımýr Qulybaevtyń da attary aıtylýda. Ákim, mınıstr, elshi, memlekettik hatshy laýazymdarynda bolǵan Á. Jaqsybekov myrzany da Prezıdenttiń senimdi kadrlarynyń biri degenimizben Premer-mınıstr etip taǵaıyndaýǵa áli bir qaınaýy jetpeıtin sıaqty. Al, uzaq jyldar boıy otandyq ulttyq kompanıalar men «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qorynyń basshylyǵynda bolyp kelgen T. Qulybaev myrza memlekettik bılik organdarynda kóp tóbe kórsete qoımaıdy. Qajetti sharýasyn tasada otyryp-aq tyndyra beretin T. Qulybaev myrzanyń qyzmet jolyna kóz júgirtsek, sol premerlikke Túkeńniń ózi de sondaı qyzyǵa qoıatyny shamaly sıaqty.
Osy laýazymǵa kandıdat retinde Ómirzaq Shókeev pen Baqytjan Saǵyntaevty, jas sheneýnikter qatarynda aıtylatyn Áset Isekeshevti de ataýǵa bolady. Ómirzaq Shókeev sheneýnik retinde birqatar memlekettik qyzmet satylarynan ótken saıasatker. Oblys ákimi, mınıstr, vıse-premer syndy laýazymdardyń barlyǵynan ótken. «Samuryq-Qazyna» ál-aýqat qorynyń basshylyǵyndaǵy qyzmeti de tıanaqty sekildi. N. Nyǵmatýllın, Á. Jaqsybekovke qaraǵanda premerlikke usynylý múmkindigi de joǵary desek artyq ketpeımiz.
Al, Baqytjan Saǵyntaev búginde Úkimettiń naǵyz eńbektorysy bolyp otyr. Pavlodar oblysyn basqarǵandaǵy qyzmetine de óńir turǵyndary dán rıza. Aldyńǵy jyldary, óńirlik damý mınıstrligin basqarǵan kezde de shaǵyn qalalar men quldyraǵan eldi-mekenderdiń máselesin birshama sheshýge atsalysty. Túrli óndiris nysandaryna ıelik etip otyrǵan olıgarhtardyń da tilin taýyp, jumystan qysqartý, jalaqy máselesine qatysty týyndaıtyn úlken áleýmettik narazylyqtardyń aldyn aldy. Bul da sheneýniktiń tek Elbasy senimine ǵana emes, úkimettik deńgeıdegi sharýalardy ońtaıly sheshe alatyn iskerlik qasıetterge de ıe ekendigin kórsetedi. Úkimettiń keńeıtilgen otyrystarynda Elbasynyń B. Saǵyntaevqa tikeleı tapsyrmalar berip jatatynyn da kórip júrmiz.
Áset Isekeshev te mınıstr portfelin ustaǵan, premerge orynbasar bolǵan jas bolsa da birshama tájirıbesi bar saıasatker. Elbasynyń bul azamatqa da senimi zor dep estımiz. Qysqa qaıyrar bolsaq, búgingi memlekettik aktıvterdi satý, shet elderden ınvestısıa tartý syndy kúıip turǵan máselelerge baılanysty Prezıdenttiń kóńilinen shyqsa, Úkimet tizginin senip tapsyrýǵa laıyqty sheneýniktiń biri.
Osy premerlikke favorıtter ishinen shappaı báıge alatyn taǵy bir saıasatker bar. Ol – Imanǵalı Tasmaǵanbetov. Qazaqstandyq saıasat sahnasyndaǵy salmaqty qaıratker NewTimes.kz saıty ótkizgen saýalnamada da kósh bastap tur. Premer-mınıstr kreslosyna laıyq tulǵany atap 1370 adam daýys bergen saýalnamada Imanǵalı Tasmaǵanbetov 48 paıyz daýys jınaǵan eken.
Qazirgi Úkimet tóńiregindegi osy laýazymǵa laıyq-aý deıtinderdiń birazynyń esimi ataldy. Saıası ustanymy, saıasattaǵy salmaǵy, basqa da múmkindikterine baılanysty basqa da esimder atalýy múmkin. Kim taǵaıyndalsa da jańa Úkimetke artylatyn mindetter burynǵydan da aýyr bolary anyq. Álemdik naryqtaǵy munaı baǵasynyń quldyraýynyń ózi-aq mınıstrler kabınetin biraz tyǵyryqqa tireıdi. Devalvsıa men ınflásıa saldarynan týyndaıtyn áleýmettik qıyndyqtar áleýmettiń narazylyǵyna ákep soǵýy múmkin óıtkeni. Sondyqtan da, Úkimetke basshy taǵaıyndarda úmitkerdiń biliktiligimen qatar, halyq aldyndaǵy harızmasyna da nazar aýdarylary sózsiz.
Jomart Abdollauly
