Taqyryptaǵy «Qazaq» sózin kórip, ne bop qaldy dep ashqan bolarsyz. Endeshe, áleýmettik jelidegi áńgimeden shaǵyn dıalogqa nazar salyńyz. . . .

 — Sálem, «Qazaqsoft» saıtyn qurǵan oılan aǵa, siz be?

— Sálem, qabyl! Bolsaq bolarmyz.

— Saıttaǵy kóp nárselerdi tusynyp ketpeımin. Biraq, ara tura maqalańyzdy oqımyn.

— Jaqsy, rahmet.

— Aǵa, bir suraǵym bar edi. Surasam bola ma?

— Qane kórelik?

— «Programmıst» degen qandaı adamdar, sonda olar qazaq pa? . . .

*** *** ***

Bul ǵalamtordaǵy bir azamattyń maǵan qoıǵan suraǵy. Shynymen de jaz jaılaý, qys qystaýdy negizindegi sahara mádenıetimen sýsyndaǵyn qazaq balasyna «Programmıst» shetel sózi qulaqy bógde estileri haq. Endeshe, programmıst degen kim?

Programmıst degenimiz — naqty bolmystaǵy máselelerdi matematıkalyq esepteý turǵysynan eseptik taldaý jasaıtyn jáne kompúter programmalaý tilinde «shyǵarma» jazatyn, bolmystaǵy máselelerdi kompúter tilinde beıneleı alatyn, ári kompúterdi adamdar úshin múltiksiz jumys júrgizýge buıryq bere alatyn adam. Al, programmalaý tili degenimiz – kompúterde óńdeletin aqparatty sıpattaıtyn jáne olardy túrlendirýdiń amal, tásilderin jazýǵa arnalǵan jasandy til. Bylaısha aıtqanda, programmıst sózi belgili-bir ónerdi ıgergen adamdarǵa ataý retinde berilgen kásibı termın. Tolymdy programmısterge kompúter ǵylymyna qatysty bilimderdi ıgerýden bólek, tómendegi birneshe talaptar qoıyldy.

Birinshiden, kúnine mólshermen 50-500 jol programma jazý. Bul kásiptenýshi adam jeke ózi jazǵan programmany meńzeıdi. Áste, kóshirme nemese aýdarma programmalarǵa qatysty emes.

Ekinshiden, kitap oqýdan bólek, ashyq jarıalanǵan programmalardy oqyp túsine alý. Úshinshden, programmalaý jaıly maqalalar jazyp jáne ony ashyq jarıalaý. Tórtinshiden, ózi jeke dara naqty, kólemdirek nysandardy jazyp shyǵýmen qatar, logıkalyq oılaý qabiletine ıe, jasampaz bolý. Ádette, kemeldi, tolymdy, sapaly jobalar úshin jazylǵan programmanyń jol sany neshe on myńnan neshe neshe mıllıonǵa jolǵa deıin barady. Egerde buny qaǵazǵa basyp shyǵatyn bolsańyz, mólshermen myń betten turatyn, tom-tom bolyp shyǵary haq. Endeshe, ǵylym men bilimdi negizgi qural etip, óner-tehnıkanyń jeteginde ǵalamtor men ǵalamshardy jaýlaǵan búgingi tańda, naǵyz kásibı programmıst bolý, sonyń ishinde qazaq tildi programmıst bolý asa mańyzdy ári aýdaı qajet. Óıtkeni, qazaq tildi programıstersiz, qý temirge qazaqsha til bitpeıdi, ǵylym-tehnıka, óner-bilim qazaqsha sóılemeı, bulyńǵyr bolashaqta qazaq tildi urpaqtar da bolmaıdy!

Oılan Núsipuly,

IT-maman, kazakhsoft.com saıtynyń jetekshisi.