الەۋمەتتىك جەلىدە قازاق ۇلتىنىڭ نامىسىنا ءتيىپ، قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىلىك تاريحىنا كۇمان كەلتىرەتىن، ەلدىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى مەن كونستيتۋسيالىق جۇيەسىنە ءقاۋىپ توندىرەتىن مالىمدەمەلەرمەن تانىلىپ جۇرگەندەر از ەمەس. سوندايلاردىڭ ءبىرى ەرمەك تايشىبەكوۆ دەگەن بلوگەر وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا 4 جىل مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايرىلعان ەدى. ال، ودان ءسال بۇرىنىراق تاتيانا شيەۆسوۆا ەسىمدى تاعى ءبىر بلوگەر قازاق ۇلتىنىڭ ار-نامىسىنا تيەتىن سوزدەرى ءۇشىن ءتورت جىل مەرزىمگە شارتتى تۇردە باس بوستاندىعىنان ايرىلعان ەدى. 2015 جىلدىڭ قاراشاسىندا سەمەيلىك يگور سىچيەۆتى سوت ورىندارى شىعىس قازاقستاندى رەسەي قۇرامىنا قوسۋ تۋرالى ساۋالناما جۇرگىزگەنى ءۇشىن بەس جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىردى.
بۇلاردىڭ قاي قايسىسى بولسا دا الەۋمەتتىك جەلىدە رەسەيشىل كوزقاراستارىمەن تانىلعان، قازاقستاندى رەسەيدىڭ قول بالاسى سانايتىن ۇستانىمدارىمەن تانىمال. ەكەۋىنىڭ دە ءىسىنىڭ سوتقا دەيىن جەتىپ، زاڭعا ساي جازا تارتۋىنا دا سول مەملەكەتشىل جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ تاباندى تالابى سەبەپ بولعان.
الايدا، بىردى-ەكىلى بلوگەر سوتتالدى دەپ بۇل ارام پيعىلدىلاردىڭ تايىلىن جياتىن ءتۇرى جوق. ءار جەردە اۋىق-اۋىق الەۋمەتتىك ورتاعا وزدەرىنشە «وت سالىپ» تۇرادى. سولاردىڭ ءبىرى فەيسبۋك الەۋمەتتىك جەلىسىنىڭ بەلسەندى قولدانۋشىسى، قازاقتى ۇلت رەتىندە مويىندامايتىن، قازاقستاننىڭ رەسەيسىز بولاشاعى جوقتىعىنا يمانداي سەنەتىن جانە وعان باسقالاردى دا يلاندىرۋعا تىرىسىپ جۇرگەن ەرلان ەسەنالييەۆ دەگەن جىگىت. فەيسبۋكتەگى قاي جازباسىن اشساڭىز دا رەسەيلىك ءشوۆينيزمنىڭ، بۇلىكشىل سەپاراتيزمنىڭ ءيسى مۇڭكىپ كەتەدى. ءتىپتى، كسرو مەن رەسەيدى ەرلانداي سۇيەتىن جان رەسەيدىڭ وزىندە دە جوق پا دەپ قالاسىز.
سول ەرلان ەندى فەيسبۋكتى قويىپ، باسقا دا (دەنى رەسەيشىل ۇستانىمداعى) جەلىلەردە بۇلىكشىل ويلارىن ەش قىسىلماستان تاراتىپ ءجۇر ەكەن. 27 ناۋرىز كۇنى ەرلان ەسەنالييەۆ تاعى دا «كونت» دەگەن ءبىر جەلىدە «كاك ۋ كازاكوۆ وتنيالي نازۆانيە ي پەرەدالي ستەپنومۋ نارودۋ يلي يستوريا پريەۆراششەنيە كازاكستانا (كازاچەگو ستانا) ۆ كازاحستان» دەگەن تاقىرىپتا ادەتتەگى ءالاۋلايىنا باسىپتى.
جازباسىنىڭ اتى ايتىپ تۇرعانداي، رەسسەيلىك جەلىدە ءوزىنىڭ «قازاق دەگەن حالىق جوق. بۇگىنگى اتاۋىن بولشيەۆيكتەر قويعان. قازاقستان دەگەن مەملەكەتتى دە سولار قۇرعان» دەگەن ويىن قايتالاعان.
«قازاق ۇلتىن دا قازاقستاندى دا حح عاسىر باسىندا بولشيەۆيكتەر قۇرعان. بۇل جوبا لوندوندا، العاشقى بولشيەۆيكتەردىڭ شتاب-پاتەرىندە ماقۇلدانعان. بولشيەۆيكتەر «قازاق» اتاۋىن بەرگەنشە بۇلار «قىرعىز-قايساق» (دالا تايپاسى) دەپ اتالىپ كەلگەن»، - دەيدى ە. ەسەنالييەۆ.
ودان ءارى ەسەنالييەۆ: «قازىرگى جۇڭگو مەن قىرعىزستان ارالىعىندا، تاۋدا تاۋلىق تايپالار تۇردى. بۇرىنعى دا، قازىرگى دە قىرعىزدار – سول تايپالار. قازىرگى قىرعىزدار – سول تاۋلىق تايپالار. قازىرگى قازاقتار – بولشيەۆيكتەر كەلگەنگە دەيىن «قىرعىز-قايساق» اتالىپ كەلگەن دالالىق تايپالار. قايساقتار»، - دەپ ەسەدى.
قازاق حالقىنىڭ قازاق اتالۋى ەسەنالييەۆتىڭ تۇسىنىگىندە بولشيەۆيكتەردىڭ «جۇمىسى» ەكەن. توڭكەرىس جاساپ بيلىككە كەلگەن بولشيەۆيكتەر اسكەري سوسلوۆيە – كازاكتاردىڭ اتاۋىن قىرعىز-قايساقتارعا تارتىپ الىپ بەرگەن كورىنەدى. 1936 جىلعا دەيىن كازاك اتالىپ كەلگەن حالىق اتىن وسى جىلعى رەفورما «كازاح» دەپ وزگەرتكەن. ءسويتىپ، بولشيەۆيكتەرگە زور ءقاۋىپ توندىرگەن كازاكتاردى بۇگىنگى قازاقتاردىڭ پايدالانىپ تاريح ساحناسىنان جويۋدى ماقسات تۇتىپتى-مىس.
ەسەنالييەۆتىڭ قازاقستاننىڭ مەملەكەت رەتىندەگى ابىرويىن تۇسىرەتىن جازبالارى ءبىر بۇل ەمەس. ەلدە جۇرگىزىلىپ جاتقان رەسمي ساياساتتى (رەسەيگە بايلانىسى جوق تۇستارىن، ارينە – رەد.) سىنعا الىپ، مازاق ەتەتىن، ەلباسىنىڭ ارالاسۋىمەن جاريالانعان قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى مەن «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن اشىق ءاجۋا قىلاتىن بۇلىكشىل بلوگەردىڭ زاڭنان دا، باسقادان دا قايمىقپاي، سوڭعى ۋاقىتتا ەرەكشە «باتىرلىق» تانىتىپ جۇرگەنىنە قاراپ، بۇل جىگىت بالكىم تۇزەۋ مەكەمەسىندە وتىرعان تايشىبەكوۆ دوسىن ساعىنىپ ءجۇر مە ەكەن دەگەن دە ويعا قالدىق...
جومارت ابدوللا ۇلى
