«سدەلانو ۆ سسسر». تانىس بولار؟ ءدال وسىنداي اتاۋى بار سوقالارمەن 60 جىل بۇرىن التى فرانسيا سىيىپ كەتەتىن قازاق دالاسىنىڭ ءبىر بولىگىن جىرتىپ تاستادىق. شامامەن 600 مىڭ شارشى شاقىرىم. جىرتا بەردىك، جىرتا بەردىك... پايداسى – قازاقستان استىق وندىرۋدەن اۋزىن ايعا بىلەگەن 10 الپاۋىتتا كوش باسىندا تۇر. ءبىراق...
سول جىرتىلعان جەردىڭ كولەمىن سانمەن ەمەس، قاراپايىم تىلمەن ايتساق. جىرتىلاتىن جەردىڭ ۇزىندىعى سونشاما تراكتوردىڭ ىشىندە وتىرىپ، قالعىپ، ۇيىقتاپ كەتىپتى – دەگەن جولداردى، دۇرىسى سوزدەردى كوپ ەستيتىن بولدىم. سول كەزدەگى ادەبيەتتى اشىپ قاراساڭىز دا وسى جولداردى كوپ كەزدەستىرەسىز. اتامنان دا ءجيى ەستيتىنمىن، ءالى دە ەستىپ كەلەمىن... سول جىلدىڭ بەينەسى وسى ۇيقىباس تراكتورشىنىڭ كەيىپىنە تۋرا كەلەتىن. عىلىمي ءادىس، توپىراق، جەل ەروزياسى، قار توقتاتۋ سەكىلدى قاراپايىم عانا جەردىڭ قۇنارىن ساقتاۋ تۋرالى كرەملدىڭ باسىنا كىرىپ شىقپادى.
التىن ءدانىمىز جينالدى، ءبىراق سول التىن ءداننىڭ اناسىنا كوپ قيانات ىستەلدى. جىرتىلسا جىرتىلسىن دەيسىز عوي، ءبىراق سول جىرتىلعان جەرلەردىڭ ءبىراز بولىگىنە ءدان سەبىلمەي دە قالدى. يت بايلاسا تۇرمايتىن كەيىپكە كەلتىردى. ءبىر عانا مىسال، پاۆلودار وبلىسىندا 805 مىڭ گا جەر مۇلدەم جارامسىز بولىپ قالدى.
نە كەرەك سوقانىڭ ۇستىنەن ۇرعىشتاۋعا 2 ميلليونداي ورىس-ۋركراين اعىلدى. كىل ەركەكتى ميداي دالاعا بايلاۋ ءۇشىن كسرو-نىڭ قازدارى «قارمانعا كەل، قالقاتاي» دەپ ءان شىعاردى. التىن ءداننىڭ ساباعىن ۇستاپ، ماحابباتقا ماس بولعان عاشىقتاردىڭ پلاكاتى اۋىل كلۋبتارىنا ءىلىندى. سونىڭ ناتيجەسىندە 130 000 ادام سولتۇستىكتىڭ قارا توپتىراعىنا التىن ەكتى. ايتپاقشى، سول ساتتە شوشقا باسى دا 4 ەسەگە كۇرت كوبەيدى.
قىسقاسى، بايىرعى جەرىمىز تۇرەگەپ تۇرىپ دارەت سىندىراتىن ورىستىڭ جەرىنە اينالىپ، 2 مىڭعا جۋىق اۋىل بۇرىنعى اتىنان ايىرىلىپ، ورىسشالانعانى ازداي، 700-گە تارتا قازاق مەكتەبىنىڭ ەسىگىنە قارا قۇلىپ سالىنىپ، قۇلدىق سانا «-سكيي» دەگەن ورىس ءتىلىنىڭ جالعاۋىمەن قاتار 40 پايىزدىق سپيرت ارالاس سۋمەن دە ءسىڭىرىلدى. قازاق ءوز جەرىندە وتىرىپ، ازشىلىققا اينالدى.
حوش، سولتۇستىكتەگى ساناقتى قاز-قاتارىندا قايماعىن بۇزباي ايتىپ وتىرايىن، ءسىز ساۋساعىڭىزدى بۇگىڭىز. پەتروپاۆل قالاسىنىڭ وزىندە 66،27%-ى ءالى كۇنگە ورىس، تەك 21،42%-ى عانا قازاق. قوستاناي قالاسىنىڭ ءالى 61،78%-ى سلاۆيانتەكتەستەر، ال قازاقتىڭ ۇلەس سالماعى – 28،63%. از دەسەڭىز، كەرەكۋدى دە قوسىڭىز. وندا: 45،74%-ن «كۇن كوسەم- قاسقا باستارىمىز» السا، 38،62%-كورسەتكىشتى عانا قازاق تارازىسى باسىپ وتىر. تاعى دا سول سۇراق: ءبىز تاۋەلسىزدىكتى 23-جىل بۇرىن الماپ پا ەدىك؟!
ەندى مىناعان قاراڭىزشى، بيلىك بەيجىڭ باسشىلىعىنا قوڭىراۋ شالىپ، قازاق دالاسىنداعى يگەرىلمەي جاتقان جەرلەردى بىرلەسىپ يگەرۋگە ۇسىنىس جاسادى. كوپ كۇتپەدى «ءيا» دەگەن جاۋاپتى ءبىر-اق ەستىپ بارىپ، قوڭىراۋدى اياقتادى. شەگىر كوزگە قيماعان جەردى قالايشا سىعىر كوزدەرگە بەرە سالدى!؟ ءدال وسىلاي ويلاساڭىز ءسال سابىر ەتىڭىز.
哈萨克斯坦推行北方哈萨克化，中国将鼎力相助（正...
«جەنمين جيباو» گەزەتىنىڭ مۇقاباسىندا وسىنداي تاقىرىپتا ماقالا جازىلدى.
نە دەيدى، نە ءتۇيدى؟ ءتاجىمالاساق: «قحر وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن قازاقستاننىڭ شىعىس ايماعىنان 2 ملن گەكتار جەردى ەگىن شارۋاشىلىعىنا پايدالانۋعا بەرۋ تۋرالى ۇسىنىس جاساعان. ءبىراق، ول كەزدە قازاقستان بيلىگى بىرنەشە سەبەپتەردى العا تارتىپ، قىتايدىڭ بۇل وتىنىشىنە جاۋاپ قايتارماعان-دى. ال وسى جولى قازاقستان تاراپى ءوزىنىڭ سولتۇستىك ايماعىنداعى 3 ءوڭىردى قىتايمەن بىرلەسە وتىرىپ، ەگىن شارۋاشىلىعى باعىتىندا پايدالانۋعا كەلىسىمگە كەلگەنى تۋرالى اياقاستى حابارلادى». (سول ماقالدان ءۇزىندى)
ءسوزىمىز دالەلدى بولسىن: «جاس الاش» №20 (15894) سانىندا جارىق كورگەن «جۇڭگو استىق كومپانيالارىن ساتىپ الماق» دەگەن شاعىن ماقالادا: «اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىندەگى اقپارات كوزىنە سىلتەمە جاساعان قازتاگ –تىڭ حابارلاۋىنشا، جۇڭگو كاسىپكەرلەرى اقمولا، سولتۇستىك قازاقستان، قوستاناي وبلىسىنىڭ كومپانيا باسشىلارىمەن كەلىسسوز جاساپ جاتقان كورىنەدى». ءسال عانا سابىر ەتىڭىز دە «نە سەبەپ؟» دەڭىز؟ ولار سان سەبەپتىڭ ىشىنەن بىرەۋىن سۋىرىپ الىپ: «قازاقستان باسشىسى ۋكرايناداعى جاعدايدان شوشىپ وتىر. ۋكراينانىڭ قىرىم دەيتىن بولىگىندە ورىستار مەن ورىس تىلىندە سويلەيتىن ازاماتتار كوپ بولاتىن. رەسەي كييەۆتەگى توپالاڭنان سوڭ ۇلتشىلدار كەلىپ، ءورىستىلدى ازاماتتار قۇقىقتىق-الەۋمەتتىك جاعىنان كەمسىتۋگە ۇشىرادى دەپ اسكەر كىرگىزدى. قىرىمدى الدى. ۋكراينانىڭ قىرىمى مەن شىعىس بولىگىن قازاقستاننىڭ سولتۇستىك وبلىستارى تۇپ-تۋرا كوشىرگەندەي. بۇل ولكەلەردە دە ورىس كوپ دەيدى. ۋكرايندىق داعدارىستىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ق ر پرەزيدەنتى وسىنداي قادامعا بارىپ وتىر».
بيلىك تە اقىماق ەمەس: «تۇبىندە سولتۇستىكتەگى بەس وبلىستى العىڭ كەلەدى ەكەن، وندا قىتايدان الىپ كور!» ءدال وسىلاي دەمەسە دە، نوبايىن جاساپ، جوباسىن جوبالاپ بەردى. ۆ.جيرينوۆسكييدىڭ جيىركەنىشتى ءسوزى ساپ تيىلدى.
حوش، جيرينوۆسكيي تۋرالى ءسال كەيىنىرەك. بايدىڭ بالاسىنداي بايقوڭىردى ورىسقا بەرە سالدىق، ەندى كەپ سولتۇستىكتى قىتايدىڭ اۋىزىنا «دايىن اسقا – تىك قاسىق» ەتەمىز بە؟ جوق، ءسىز دۇرىس تۇسىنبەدىڭىز. قازاق بيلىگىنىڭ جوسپارىن دۇرىس ءتۇسىنۋ ءۇشىن الگى ماقالادان تاعى ءۇزىندى كەلتىرەيىن.
«قازاقستان سولتۇستىگىندەگى 3 وبلىستاعى يگەرىلمەي جاتقان اۋىل شارۋاشىلىق جەرىن بىرلەسىپ يگەرۋدىڭ نەگىزگى شارتتارى:
1. قازاقستان شارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرمەن قامتاماسىز ەتەدى، جۇڭگو جاعى تەحنيكا مەن قىزمەت كورسەتۋ جاعىن وزىنە الادى.
2. قازاقستان وڭتۇستىك ايماقتاعى جۇمىسشىلارىن وسى ماقساتقا جۇمىس كۇشى رەتىندە تارتادى.
3. جۇڭگو تاراپى سولتۇستىك شىڭجاڭداعى (قىتايدىڭ التاي، تارباعاتاي، ىلە ايماعى) ۇلتى قازاق ارتىق ەگىنشى وتباسىلارىن وسى جۇمىسقا تارتۋعا كەلىسۋى كەرەك (بۇل شارۋاعا 200 مىڭداي ادام تارتىلماق).
4. وندىرىلگەن ونىمدەر الدىمەن قازاقستاننىڭ ىشكى نارىعىن قامتاماسىز ەتكەننەن كەيىن بارىپ، اسقانى جۇڭگو بازارىنا شىعارىلادى".
ءتۇيىن
ءبارى دە – سىلتاۋ. الەكساندر سولجەنيسىننىڭ اتاقتى «كاك نام وبۋسترويت روسسيۋ» دەگەن ەسسەسىنەن بەرى ۆ.جيرينوۆسكيي، ە.ليمونوۆ، ە.پروسۆيرين سەكىلدى سىلەكەيىن شۇبىرتقان ساياسي شيبورىلەردىڭ مالىمدەمەلەرىنە ەتىمىز ۇيرەنىپ قالدى. دەسە دە، جەل تۇرماسا – ءشوپتىڭ باسى قيمىلدامايدى. ەكى اياقتارىن ءبىر ەتىككە تىعۋدى جوسپارلاپ، كرەملدەن تابان تارتىپ كەلگەندەردى قىتايمەن قايمىقتىرامىز، دۇرىسى قورقىتامىز. باسقاشا ايتساق، اۋىل شارۋاشىلىقتى سىلتاۋ ەتىپ، ىشكى جانە سىرتقى ميگراسيامىزدى جۇيەلەپ الۋ، سولتۇستىكتەگى قازاق ۇلتىنىڭ وزگە ۇلتتارمەن اراسالماعىن بۇزۋ. ودان قالدى، مۇنداي وراسان شارۋاعا ەكونوميكامىز دا شىداس بەرمەيتىندەي ەدى. ەندى مىنە، ءساتى تۇسكەندەي! ايتپاقشى، قىتايمەن بىرگە كوسەگەسى كوگەرەتىن وبلىستىڭ قويىنىندا ارقالىق تا بار. ءبىر عانا ءتۇيىن، ءبىر عانا تىلەك: قۇداي ەلباسىمىزدى ەسەبىنەن جاڭىلدىرماعاي!
نۇربول قابي،
ارقالىق قالاسى.
