ەرتەدە جاپوندار قازاقتار سەكىلدى قۇدا ءتۇسۋ ارقىلى ۇيلەنگەن. بالەن دەگەن جەردەگى بالەن وتباسىنىڭ قىزىن الۋعا رۇقساتتى الدىمەن رۋباسى، سودان سوڭ اكەسى بەرسە عانا جىگىت ۇيلەنگەن. حح عاسىردىڭ باسىنان باستاپ قازاق قوعامى قالاي وزگەرگەنىن تاريحتان بىلەمىز. 1950 جىلعا قاراي قازاق زيالىلارى مەن جاي جۇمىسشىلاردىڭ ىشىنەن دە ءبىرتالاي ازامات ورىستان ايەل الدى. باسقا ۇلتقا كۇيەۋگە شىققان قازاق قىزدارىنىڭ سانى كوبەيدى. ول كەزدەگى قازاق جاستارى وداق قۇرامىنداعى ۇلت وكىلدەرىنە ۇيلەنۋشى ەدى. ال 1991 جىلدان باستاپ امەريكا، گەرمانيا، ۇلىبريتانيا، اۆستراليا، جۇڭگو، ت.ب. شەت مەملەكەتتىڭ ازاماتتارىمەن باس قوسقان قىزداردىڭ قاتارى كوبەيمەسە ازايماي وتىر. بوتەن جۇرتتىڭ ادامىمەن نەكەگە تۇرعان سوڭ قازاقستاندا تۇراقتاپ قالعان قانداستاردى دا كورىپ ءجۇرمىز. باسپا ءسوز بەتتەرىندە ولاردى ايىپتاپ، سىناپ جاتادى. ايىپتاۋدىڭ ارتىندا ۇلتتىق نامىس، ۇلتتىق مۇددە تۇر. ال وسى حالىقارالىق نەكەگە جاپوندار قالاي قارايدى ەكەن؟

الدىمەن ءمان بەرۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلە جىل وتكەن سايىن قازاقستاندا دا، جاپونيادا دا قىزدار تۇرمىسقا شىعۋدى كەشەۋىلدەتۋدە. ەلىمىزدەگى بۇل جاعداي بارشاڭىزعا بەلگىلى، ال جاپونيادا 29 جاستاعى قىزداردىڭ 40 پايىزى تۇرمىسقا شىقپاعان. جالپى، بۇگىندە كۇنشىعىس ەلىندەگى جاندى اۋىرتاتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى — ۇيلەنۋشىلەر سانىنىڭ ازايىپ بار جاتقاندىعى. سوڭعى ون بەس جىلدان بەرى جاپونداردىڭ كوپشىلىگى وتباسىن وتىزدان اسقاندا قۇرۋدى جوسپارلايتىن بولدى. ولار ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى — جۇمىس. تاعى ءبىر شانشۋداي تيەتىنى بالا تۋۋدىڭ كۇرت ازايىپ كەتكەندىگى. 1970 جىلدارى ءار جاپون وتباسىندا كەمىندە 4-5 بالادان بولعان. ءحىح عاسىردا 10-15 بالالى وتباسىلار كوپتەپ كەزدەسەتىن. ال ءقازىر بۇل حالىق «بالاعا ءزارۋ». 2050 جىلعا قاراي حالىقتىڭ باسىم بولىگىن قارتتار قۇراي ما دەگەن ءقاۋىپ بار.

جاپونيادا شەت ەلگە تۇرمىسقا شىققان قىزدار مەن بوتەن ەلدىڭ قىزىنا ۇيلەنگەن جىگىتتەر دە از ەمەس. 2000 جىلعى ەسەپ بويىنشا 25 مىڭ جاپون جىگىتىنىڭ ايەلى وزگە ۇلتتان ەكەن. كۇنشىعىس ەلىنىڭ جىگىتتەرىنە قاي مەملەكەتتىڭ قىزدارى كوپ شىققان دەسەك، الدىڭعى ورىندا كارىستەر تۇر. 6 مىڭ كارىس قىزى جاپونعا كەلىن بولعان. جاپونياداعى 8 مىڭعا جۋىق كەلىننىڭ ۇلتى — جۇڭگو.  200 استام امەريكان قىزى جاپونعا تيگەن. بۇدان باسقا مەملەكەتتەردەن العان كەلىندەردىڭ جالپى سانى 10 مىڭنان اسادى.

ال ەندى تەڭىز اسىپ كەتكەن جاپون قىزدارىنا كەلەيىك. 2000 جىلعا دەيىن 8 مىڭعا جۋىق جاپون قىزىن شەت ەلگە ۇزاتىپتى. جاپون قىزىن ايتتىرعانداردان ءبىرىنشى ورىندى تاعى دا كارىستەر الادى. 3 مىڭعا جۋىق كارىس جىگىتى جاپونياعا كۇيەۋ بالا بولعان. 800 جۋىق قىز باقىتىن قىتايدان تاۋىپتى. اقش – قا تيگەندەرى 1،500 – دەي. 2500 قىز باسقا ەلدەرگە كەلىن بوپ كەتكەن. شەت ەلدىكپەن نەكەگە تۇرعان بىرنەشە جۇپ تۋرالى ايتايىن.

ماسەلەن، كاناە ەسىمدى جاپون قىزى رادجەرت دەگەن ءۇندى جىگىتىمەن امەريكادا تانىسىپ، باس قوسقان. بالاسىمەن جاپون تىلىندە سويلەسەدى. ەرلى – زايىپتىلار: «ءبىز حالىقارالىق وتباسىمىز. ءبىر – ءبىرىمىزدى سىيلايمىز، ءۇندى مەن جاپوننىڭ سالت – ءداستۇرى بولەك بولسا دا تۇسىنىسۋگە تىرىسامىز» دەيدى.

ءۇندى جىگىتىمەن وتباسىن قۇرعان رۋمي دا ومىرىنە ريزا. ساتاركان جاپونياداعى زاۋىتتا جۇمسى ىستەپ  جۇرگەن جەرىنەن ءرۋميدى كەزدەستىرىپ، «ۇيلەنەم» دەگەندە رادجيستانداعى اكە – شەشەسى قارسى  بولىپتى. ءۇندىستاندا بوتەن ەلدىڭ قىزىن الۋ دەگەن جوق. ساتاركان ءرۋميدىڭ سۋرەتىن اكە – شەشەسىنە جىبەرىپ، سۇيىكتىسىنىڭ بار جاقسى قاسيەتتەرىن سيپاتتاپ، حات جازىپ، ايتەۋىر كەلىسىم بەرۋگە كوندىرىپتى. ءقازىر ەكەۋىنىڭ ءبىر ۇل، ءبىر قىزى بار.

ال كامبودجالىق روتەيدا ىسساپارمەن جاپونيادان كەلگەن كەندزيروۋعا تۇرمىسقا شىققان. «تۇڭعىشىمدى جاپونيادا تۋدىم. التى اي ەنەممەن بىرگە تۇرعاندا جاپون ءتىلىن از دا بولسا ۇيرەنىپ الدىم. ەنەم بىلمەستىگىمە كەشىرىممەن قاراپ، اقىلىن ايتىپ، تاربيەلەدى. ەنەمە ريزامىن» دەيدى روتەيدا.

كۋنيحيكو جارىن ماروككودان تاۋىپتى. ونىڭ ايەلى مەديا اتا – ەنەسىنە ريزا. «العاشىندا اتا – ەنەممەن اعىلشىن تىلىندە تىلدەسەتىنمىن. ءقازىر جاپون تىلىندە سويلەسەمىز. بالالارىم دا اكەسىنىڭ تىلىندە سويلەيدى» دەيدى جاپونعا كەلىن بولعان مەديا.

تامامي دەگەن قىز كۋباعا ساياحاتتاۋعا بارعان كەزدە گاۆايدە ۆافريدپەن كەزدەسىپ، ەكەۋى جاپونياعا كەلىپ نەكەلەسكەن. 2006 جىلى يوكوحامادا «ەل پارايسو» دەگەن كۋبا مەيرامحاناسىن اشقان ۆالفريد «ەكى ەلدىڭ اراسىن وسى مەيرامحانا ارقىلى جالعايمىز» دەيدى.

شەت ەل ازاماتىمەن نەكەگە تۇرۋعا قارسى جاپوندار از ەمەس. ولار الدىمەن ءدىني سەنىمدى الدىعا تارتادى. ۇلتى، ءدىنى، سالت –ءداستۇرى، تىرشىلىك  داعدىسى بوتەن كىسىمەن باس قوسۋعا ەشقانداي مەملەكەتتە ەشكىمدى ماجبۇرلەمەسى انىق. جاستاردىڭ ءوز ەركى وزىندە بولعاندىقتان  بالاسىنىڭ باسقا ۇلتتىڭ ادامىنا ۇيلەنۋىنە اتا – انا دا قارسى بولمايتىن بوپتى. ءبىراق شەت ەلدىكپەن نەكەگە تۇرعان جاپونداردىڭ ءتىلى مەن ءدىنىن وزگەرتپەگەنى جاتقا كەتىپ، ۇلتىن ۇمىتقان قازاقتارعا ساباق قوي دەيمىن.

شارافات جىلقىبايەۆا