«ءالىمىز كەتىپ، شاشىمىز اعارعان شاقتا اۋزىمىزعا سۋ تامىزاتىن جاقىن ادامىمىز جوق دەپ نالىمايمىز. ءبىز بالالى بولۋدان باس تارتساق تا ادامزاتتىڭ ولمەيتىنىن جاقسى بىلەمىز. سەبەبى ءبارى childfree ەمەس. ءبىزدىڭ ويىمىزشا بالاسىز ءومىر باقىت پەن قۋانىشقا تولى. ماقساتىمىزدىڭ ءبىرى – ايەل دەنساۋلىعىن ساقتاۋ. ەر ادامنىڭ ساۋلىعى دا ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى.
(«ۆكونتاكتە» الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى childfree پاراقشاسىنان)
«Childfree (اعىلش. childfree — بالادان بوس؛ اعىلش. childless by choice، voluntary childless — ءوز قالاۋىمەن، تاڭداۋىمەن بالاسى جوق ادام) — دەگەن بالالى بولۋدان باس تارتقان دەنساۋلىعىندا اقاۋى جوق ادامدار، سونىمەن قاتار بالانى سانالى تۇردە قالامايتىن سۋبكۋلتۋرا جانە يدەولوگيا. Childfreeء-دىڭ نەگىزگى يدەياسى — ءوزىنىڭ جەكە بوستاندىعى ءۇشىن بالادان باس تارتۋ جانە سونداي ءومىر ءسۇرۋ ءتاسىلىن پروپاعاندا جاساۋ، بىلايشا ايتقاندا جارنامالاۋ»
(ۆيكيپەديا)
«Childfree» جانە الەم
ءارتۇرلى شەتەلدىك سايتتاردى كۇندەلىكتى ادەت بويىنشا اقتارا وتىرا «Childfree» دەگەن سوزگە كوزىم ەرەكشە ءتۇستى. بىردەن ماقالانى وقي جونەلدىم. شىن ايتايىن، بۇل مەن ءۇشىن جاڭالىق بولدى. مۇنداي بالالى بولماۋعا شاقىرۋ قوزعالىسى قازاق ەلىنە ءالى كەلمەدى دەپ ويلادىم. سويتسەم، وڭباي قاتەلەسىپپىن. اڭگىمەنى ارىدەن باستايىن.
جوعارىدا ايتقاندا بالالى بولعىسى كەلمەيتىندەر جانە بالاسىز ءومىر ءسۇرۋدى راقات ومىرگە تەڭەيتىندەر، باسقا جۇرتتى دا وزدەرىنە قوسىلۋعا شاقىراتىنداردى الەمدە «childfree» دەپ اتايدى ەكەن. وتانى – اقش. بۇل يدەيا وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارى پايدا بولعان دەسەدى. ال، كورشى رەسەي «childfree» جايلى اقپاراتتى 2000-شى جىلداردان باستاپ بەرە باستاعان.
Childfree قوزعالىسىنىنىڭ مۇشەلەرى بيرەسمي ستاتيستيكا سەنسەك 28 مەن 46 جاس ارالىعىنداعى ايەل مەن ەركەك. «Facebook» تە بولسىن، «ۆكونتاكتە» دە بولسىن ولاردىڭ اشىق توپتارى بار. رەسەيدە، مىسالى، ونداي توپتاردىڭ سانى 75-تەن اسىپ جىعىلادى.
بۇل رەسەي باق-نىڭ بەرگەن مالىمەتى. ال، قازاقستاندىق الەۋمەتتىك جەلىلەرىندە ناقتى قانشا «chilfree» توبى بار ايتا المايمىن. كوزگە تۇسكەنى مىناۋ بولدى.
قازاقستاندىق «childfree» توبىنداعى مۇشەلەردىڭ سانى كورشىلەرىمىزبەن سالىستىرعاندا مىڭ ەسە از. بۇعان دا شۇكىر دەستىك. الايدا وتاندىق باق-تىڭ ءبىرقاتارىندا بالا سۇيگىسى كەلمەيتىن، ونى تاربيەسىنە جاۋاپكەرشىلىك ارتقىسى كەلمەيتىندەردىڭ اڭگىمەلەرى جاريالانىپتى. «بالاسىز ءۇيدى مازار» دەپ ەسەپتەمەيتىندەردىڭ كوبىسى، وكىنىشكە وراي، قازاقتىڭ قىزدارى.
«Childfree» جانە قازاق
مىسالى، قازاقتىڭ قارا كوزى ءمادينا comode.kz سايتىنا بىلاي دەپتى:
«بالالاردى جاقسى كورمەيمىن! مەن ەشقانداي دا قۇبىجىق ەمەسپىن. بالانى جەيتىن ادەتىم جوق. كەز كەلگەن بەتى بالبۇل جايناعان بوبەكتى كورسەم، سۇيىسپەشىلىك پەن مەيىرىم سەزىمى ءبىراق پايدا بولمايدى. اتا-انام ءالى كۇنگە شەيىن مەنەن ۇرپاق ءسۇيۋدى ارماندايدى. قۇدايعا شۇكىر، اعام وتباسىلى، بالالى-شاعالى. اتا-انام نەمەرەلەرىنىڭ سۇيىكتى اتا-اجەسى. سول سەبەپتى ماعان كۇندە تيىسە بەرمەيدى، «قاشان كۇيەۋگە شىعاسىڭ؟ بالالى بولاسىڭ؟» دەپ قيعىلىق سالمايدى. مەندە ەشقانداي پسيحولوگيالىق جاراقات جوق. ءوز جيەندەرىمدى جاقسى كورەمىن. ولارمەن وينايمىن، ولار كەلگەنگە قۋانامىن، بالاسى بار قۇربىممەن قىدىرۋعا شىعامىن. تەك ءبىر نارسەنى تۇسىندىرگىم كەلەدى. ءقازىر مەن تەك ءوز باسىما عانا جاۋاپ بەرەمىن. اۋىرىپ قالعان جاعدايدا بالاما جۇقتىرىپ الامىن دەگەن قورقىنىش تا بولمايدى. جىگىتىم دە مەنى بۇل تۇرعىسىنان تولىققاندى قولدايدى. بولاشاقتا قازاقستانداعى شارۋاسىن بىتىرىسىمەن (شەتەلدىك سەبەبى) ونىمەن بىرگە جىگىتىمنىڭ وتانىنا كوشىپ كەتۋدى جوسپارلاپ جاتىرمىز. ازىرگى ءبىر-بىرىمىزدىڭ قوعامىمىزدان ءلاززات الۋدامىز. ءبىز باقىتتىمىز! ءبىز ەركىنبىز!»
«Childfree» توبىنىڭ مۇشەلەرى تەك ايەلدەر ەمەس. وتباسىن قۇرسا دا بالانىڭ تۋىلعاندىعىن قالامايتىن ەركەك تە childfree بولىپ ەسەپتەلىنەدى.
BBCRussian.com سايتىنا بەرگەن سۇحباتىندا ۋكرايندىق ەۆگەنيي پلوتنيكوۆ بىلاي دەيدى:
«Childfree-گە قوسىلۋىمنىڭ سەبەبى – ماعان جاي عانا بالالار ۇنامايدى. ءسابيدىڭ كۇلكىسى، العاشقى ءتاي-تاي باسقان قادامى قۋانىش سىيلامايدى. اۋلادا ويناپ، تىزەسىن جارىپ الاتىن، ءبىر سۇراقتى قايتا-قايتا قويا بەرەتىن 4-5 جاستاعى بالالار دا ۇنامايدى. اتا-اناسىنان اقشا سۇراي بەرەتىن جەتكىنشەكتەرگە جىنىم ۇستايدى. بالانى مەنىڭ «جالعاسىم» دەپ قابىلدامايمىن. بالا مەن ءۇشىن بىتپەيتىن ماسەلەلەردىڭ جيىنتىعى ءارى باتپان اۋىر جاۋاپكەرشىلىك. بالالى دوس-جاراندارىمنىڭ ومىرىنە قاراپ، ساراپتاما جاساي وتىرىپ، ولاردىڭ كۇيبەڭ تىرشىلىكتەن شارشاعاندارىن بايقايمىن. ازىپ-توزعان، ەشنارسەگە ۇلگەرمەيدى. ولار قالاعان ۋاقىتىندا قالاعان مەرزىمگە دەمالىسقا شىعا المايدى. ەرتەڭگى كۇنگە شەگەرۋگە بولمايتىن شارۋالاردىڭ كۇندەلىكتى قولدارى بوسامايدى. كيىمگە، تاماققا، مەديسينالىق قىزمەتكە قىرۋار اقشا جۇمسايدى. بالانى شىن قالاعان، بالانى سۇيەتىن اتا-انا ءۇشىن مۇنىڭ ءبارى نازار اۋدارۋعا تۇرمايتىن ۇساق-تۇيەك شىعار، ءبىراق مەن ءۇشىن جاعداي باسقاشا»
وسى ورايدا پسيحولوگ مامان تورەعالي باتىرحانعا قوڭىراۋ شالىپ، بىر-ەكى سۇراقتىڭ جاۋابىن الۋدى ءجون سانادىم.
- «Childfree» جايلى ەستۋىڭىز بار ما؟ بالا سۇيۋدەن قورقىپ، الدىڭىزعا كومەك سۇراپ بارعاندار بولدى ما تاجىريبەڭىزدە؟
- البەتتە. بۇل يدەيا جالپى ەۋروپادا قاتتى دامىعان. جاقىندا ءبىر قىزبەن تىلدەسكەن ەدىم. اكەسى جوق. جالعىز شەشەسىنىڭ قولىندا وسكەن قىز. جالعىز قىزىن قاتاردان قالعىزباي، كيىمىن كوك، قارنىن توق قىلعىسى كەلگەن اناسىنىڭ قانشالىقتى قينالعانىن كورىپ، ءوزى دە قينالىپ وسكەن ول ەندى تۇرمىس قۇرعىسى كەلمەيدى، بالا سۇيگىسى كەلمەيدى. سەبەبى دۇنيەگە كەلمەگەن بالانىڭ ءوزى سياقتى ار ازابىن شەككەنىن قالامايدى ەكەن.
- نەگىزى بۇل پاتولوگيا ەمەس پە؟
- مىنەزى قيسىق، قىڭىر ادامدى دا بىرەۋ پاتولوگيا دەپ ويلاۋى مۇمكىن. ولاي ەمەس. ادام بارلىق نارسەنى، باسىنان وتكەن-كەتكەنىن ەلەكتەن وتكىزەدى، ءسويتىپ شەشىم شىعارادى. بۇل دا جاي عانا شەشىم.
- ءبىراق مۇنداي شەشىمدى قازاق قىزدارىنىڭ قابىلداۋى ءبىزدىڭ سالت-سانامىزعا، مەنتاليتەتىمىزگە جات. Childfree-لاردىڭ سانىنىڭ ءوسۋى بىزگە ءقاۋىپتى ەمەس پە؟
- جات. سول سەبەپتى وندايلار ارامىزدا كوپ ەمەس. «Childfree»-لاردىڭ ءبىزدىڭ قازاق قوعامىنا ەنۋى زاڭدىلىق. ەرتە مە، كەش پە، ارامىزدا سونداي كوزقاراستاعى ادامدار پايدا بولاتىن ەدى. قورقۋدىڭ قاجەتى جوق. ال، جالپى ولارمەن كۇرەسۋدىڭ قاجەتى جوق. ساناسى تومەن ادام كەز كەلگەن پروۆاكاسياعا ەرىپ كەتەدى. ال، جەتى رەت ويلاپ، ءبىر رەت كەسكەن ادامدى ءوز ويىنان اينىتۋ قيىن.
«Childfree» جانە «شولپاننىڭ كۇناسى»
ماعجان جۇمابايدىڭ بۇل پوۆەسى cۇيىكتىسىنە سۇرىنبەي قوسىلعان شولپان ەسىمدى كەلىنشەك جايلى. شولپان باقىتتى وتباسىلىق ءومىردىڭ كىلتى بالالى بولماۋ دەپ تۇسىنەدى. ارالارىندا بالا بولسا كىرشىكسىز ءمولدىر ماحابباتارىنا تالاساتىن ءۇشىنشى ادام پايدا بولادى دەپ ويلادى دا كۇن سايىن كوز ىلەردە جاراتقاننان «بالا بولماسىنشى» دەپ تىلەك تىلەدى. قۇداي ونى قابىل قىلدى. ارادا كۇندەر وتەدى، جىلدار جىلجيدى. شولپاننىڭ كۇيەۋى ءۇش بالاسى بار دوسىنىڭ ۇيىندە كىشكەنتايلاردىڭ ءتاتتى قىلىعىنا تويماي كەتكىسى كەلمەي، ۇزاق وتىرىپ قالادى. ۇيگە كەلگەننەن سوڭ ايەلىنە «شىركىن، بالامىز بولعاندا عوي» دەپ ايتىپ قالادى. ءۇش جىل بويى بالا تۋرالى ءبىر اۋىز ءسوزدى ەستىمەگەن شولپان ءتاتتى ۇيقىسىنان شوشىپ ويانعانداي بولادى. ءوزىنىڭ ءۇش جىل بويى قاتەلەسكەنىن ۇعىپ، سول ءتۇنى ول كىرپىك قاقپاي شىعادى. اقيقات تۇنىنەن كەيىن ارادا بەس جىل وتەدى. بەس جىل بويى شولپان جاتسا دا، تۇرسا دا جاراتقاننان بالا سۇراۋمەن بولادى. ءبىراق قۇداي ونى قابىل قىلمايدى. كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە شولپانعا «كۇيەۋىم بەدەۋ شىعار» دەگەن ارام وي كەلەدى. ناتيجەسىندە ءوزىنىڭ وتباسىن امان ساقتاپ، ماحاببات جالىنىن قايتا جاقپاق ويمەن اڭداماي ءجۇرىپ وت باسادى. اياعى اۋىرلايدى. ءبىراق كوڭىلدەسىمەن اراداعى قاتىناستى ۇزبەيدى. وعان دەگەن ءبىر سەزىم پايدا بولادى. ءبىر كۇنى كوڭىلدەسىمەن توسەكتە قۇشاقتاسىپ جاتقاندا كۇيەۋى قالادان ەرتەرەك ورالىپ، ۇستەرىنە تۇسەدى. شولپاننىڭ جارتى جىل بويى بىرەۋمەن كوڭىل قوسىپ جۇرگەنىن سەزگەن كۇيەۋى ونى اياماي تاياق استىنا الادى. ايقاي-شۋعا جينالعان كورشى-قولاڭ شولپانعا لاعىنەت ايتتى، كۇيەۋىنەن اراشالاپ تا العىسى كەلدى. ايەلدىڭ ولاي-بۇلاي وعاش مىنەزى بىلىنسە، ونى شەشىندىرىپ، توبەسىنەن قىرىق شەلەك سۋىق سۋ قۇيۋ كەرەك دەگەن شاريعات زاڭى بويىنشا كۇنالى شولپاننىڭ ۇستىنە شەلەك مۇزداي سۋ قۇيىلادى. سول كەزدە ونىڭ باقىتتى بولىپ باستالعان بۇكىل ءومىرى كوز الدىنان وتكەندەي بولادى. بالا بولماسا دا ءوزىن قاتتى سۇيگەن جارىن باعالاماعانىن، ءومىردىڭ قۇندىلىعىن قاتە تۇسىنگەنىن دە ول كەش تۇسىنەدى. ويانا سالا «بالام قايدا؟» دەگەن سۇراقتى قويىپ ۇلگەرگەن شولپان كۇنمەن تالاسا ومىرمەن قوش ايتىسادى.
«Childfree» جانە مەن
«Childfree» اتانباس بۇرىن ەرتەڭ وسى ءبىر كۇردەلى شەشىمگە وكىنىپ قالمايتىنىڭىزعا كوز جەتكىزىڭىز. قارتايعاندا بىرەۋ ماعان قاراۋى كەرەك، مال-مۇلكىمدى بىرەۋگە تابىستاۋىم قاجەت دەپ بالانى شىنايى جاقسى كورمەي جاتىپ جەتىمدەر ۇيىنەن اسىراپ الۋدىڭ قاجەتى جوق. ماحابباتقا بولەي الماساڭىز، قۋ دۇنيەمەن كىشكەنتاي جۇرەك يەسىن الداۋدىڭ قاجەتتىلىگى جوق. بۇل، ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە، ءوزىڭىزدى الداۋ. مەن ءبىر بالانىڭ اناسىمىن. اراكىدىك قوناققا باراتىنىم، كينو كورەتىنىم بولماسا، مۇلدە قىدىرمايمىن دەپ ايتۋعا بولادى. ءبىراق مۇنىڭ ءبارى ۋاقىتشا ەكەنىن جاقسى تۇسىنەمىن. قىدىرۋ، ساۋىق-سايران قىلۋ ەرتەڭ مەنى باقىتتى قىلماسىن بىلەمىن. بالا سۇيگىسى كەلمەيتىن جاندار دا مۇنى وي تالقىسىنان وتكىزسە ەكەن، دۇرىس شەشىم قابىلداسا ەكەن دەيمىن.
قامشىگەر: جازيرا بايدالى
