Prosocialmedia.info سايتىنىڭ جازۋىنشا سولتۇستىك كورەيا، يران، جۇڭگو، ۆەتنام، پاكىستان، تۇركيا سىندى ەلدەردە ءبىرقاتار الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ جۇمىسىنا شەكتەۋ قويىلعان. تەحنيكالىق، قۇقىقتىق تەتىكتەر ارقىلى شەكتەۋ قويىلعانىنا قاراماستان اتالعان ەلدەردىڭ حالقى الەمدىك جەلىدەن شەت قالدى، عالامتوردىڭ مۇمكىندىكتەرىنە قول جەتكىزە الماي وتىر دەۋگە كەلمەيدى. شەكتەۋدى اينالىپ ءوتىپ، الەۋمەتتىك جەلىنى ەركىن پايدالانۋدىڭ جولىن تاپقاندار دا بار. ءبىراق، بۇدان ءبىزدىڭ بيلىك ءالى ساباق الماعان سياقتى. كەشە باسقا ەمەس، دەموكراتيا الاڭى بولۋى ءتيىس پارلامەنت تورىنەن الەمنىڭ 1،71 ميللياردتان استام حالقى قولدانىپ وتىرعان فەيسبۋك جەلىسىن اۋىزدىقتاۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتىلدى. سوعان قاراعاندا كەزىندەگى قازاقستاننىڭ پرەمەرىنەن باستاپ، ءتۇرلى مينيسترلەرى، ورتالىق بيلىك ورگاندارىنىڭ جاپپاي الەۋمەتتىك جەلىدەن پاراقشا اشىپ، ەلمەن تىعىp بايلانىس ورناتامىز دەگەنى دە جاي بوپ قالعان سياقتى.

جىل باسىنداعى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، قازاقستاندا دا 125،8 مىڭ ادام وسى جەلىنى بەلسەندى تۇردە قولداناتىن كورىنەدى. سودان بولار دەپۋتات بەكبولات تىلەۋحاننىڭ اقپارات جانە كوممۋنيكاسيالار ءمينيسترى داۋرەن ابايەۆقا قاراتا ايتقان ۇسىنىسى فەيسبۋكتىڭ قازاقستاندىق سەگمەنتىندە دە قىزۋ تالقىعا ءتۇسىپ، جەلى قولدانۋشىلاردىڭ باسىم بولىگىنىڭ نارازىلىعىن تۋعىزۋدا. ءبىر قىزىعى دەپۋتاتتىڭ ءوزى جەلىدەگى اككاۋنتىندا بۇل ۇسىنىسىن ەلگە ءتۇسىندىرىپ، «اۋىزدىق ىزدەۋگە» نە سەبەپ بولعانىن دايەكتەيتىندەي ەشتەڭە جازباپتى. Qamshy.kz دەپۋتات ۇسىنىسىنا قاتىستى جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ پىكىرلەرىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنادى.

العاشقىلاردىڭ قاتارىندا اقىن، جۋرناليست قازىبەك يسا فەيسبۋكتى اۋىزدىقتاۋ تۋرالى ويلارىن ورتاعا سالدى.

«بىرىنشىدەن، فەيسبۋك اقش-تا دا ساياسات الاڭى ەكەنىن كەشەگى پرەزيدەنت سايلاۋىنداعى دونالد ترامپتىڭ جەڭىسىنەن-اق بايقاۋعا بولادى. ال بۇگىن عانا تەلەارنالاردا اقش-تا سول ترامپقا قارسى 120 مىڭ ايەل شەرۋگە شىعاتىندارىن فەيسبۋك ارقىلى مالىمدەپ، كەلىسىم جاساپ وتىرعانىن كورسەتتى. سوندا اقش-تاعى بۇل پرەزيدەنت جەڭىسى مەن پرەزيدەنتكە قارسى ايەلدەر قارسىلىعىن كورسەتىپ وتىرعان فەيسبۋكتان مەن ەشقانداي بالىق اۋلاۋدى كورىپ وتىرعان جوقپىن…. ولاردان تەك وتباسىلارىمەن بالىق  اۋلاۋعا شىققانداردى  كورۋ ءۇشىن قانداي كوزبەن قاراۋدى دا بىلمەدىم…  مۇمكىن، بەكبولات مىرزا فەيسبۋكتى ينستاراممەن شاتاستىرىپ العان شىعار…  ايتپاقشى، وسىدان  وتىز جىل بۇرىن  شاردارادا، سىرداريانىڭ ءداۋ سازانىن ۇستاپ العاندا تۇسكەن سۋرەتىمدى فەيسبۋكتا جاريالاۋعا  ۇمىتىپ نە ۇيالىپ  ءجۇر ەدىم،  ەندى دەپۋتاتتىڭ نۇسقاۋىنان كەيىن  بەيمارال، ەركىن جاريالاي بەرۋىمە بولادى ەكەن…

ەكىنشىدەن،  قازاق، ياعني، الەۋمەت  ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي پىكىرىن الەۋمەتتىك  جەلى فەيسبۋكتا ايتپاسا، قاي جەردە ايتادى؟  سەبەبى، ونداي اشىق الەۋمەتتىك-ساياسي پىكىرلەر بەكبولات وتىرعان، حالىق تالابىنىڭ ورداسى بولۋى ءتيىس پارلامەنتتە ايتىلا قويمايدى. سونان سوڭ فب تەك قوعامدىق-ساياسي الاڭ عانا ەمەس، قانشاما ادەبي-مادەني الەمنىڭ الاڭىنا دا اينالىپ وتىر. قانشاما جاڭا شىعارمالاردى ەڭ الدىمەن فب-دان وقىپ ءجۇرمىز، كۇندەلىكتى ماڭىزدى جاڭالىقتاردى، كەرەك  كەڭەستەردى ايتپاعاندا… تاپقان دوستارىمىز، پىكىرلەستەرىمىز قانشاما؟

ۇشىنشىدەن،  بيلىك الەۋمەتتىڭ ىشتەگى شەرىن شىعارۋىنا جاقسى الاڭ جاساپ بەرگەنى ءۇشىن فەيسبۋككقا، مارك سۋكەربەرگ مىرزاعا قايتا-قايتا راحمەت ايتۋى كەرەك. ەڭ بولماعاندا، پارلامەنت  العىس حات جىبەرسىن، بەكبولات قول قويماسا دا، باسقالارى قولدايتىن شىعار…  ايتپەسە، ىشىنە شەر تولعان حالىق شەرۋگە، كوشەگە شىعىپ كەتەر ەدى..

تورتىنشىدەن،  حالىقتىق  دەموكراتيالىق «نۇروتان» پارتياسى اتىنان حالىق قالاۋلىسى بولا وتىرىپ، حالىقتان حالىقتىڭ دەموكراتيالىق الاڭى بولىپ وتىرعان فەيسبۋكتى قىزعانۋ قالاي بولار ەكەن؟  بۇعان اتالمىش پارتيا نە دەپ جاۋاپ بەرەدى؟ پارلامەنتتە وتىرىپ، اقش-تا دا فەيسبۋك  ساياسات الاڭى ەكەنىن بىلمەۋدى قالاي تۇسىنەمىز؟ ال مۇنى كەز-كەلگەن قاتارداعى فب قولدانۋشىسى بىلەدى جانە وسى الەۋمەتتىك جەلىدە بەكبولات مىرزاعا ەجەلەپ ايتىپ، شەگەلەپ جازىپ جاتىر. مىنە، فەيسبۋكتىڭ ارتىقشىلىعى!

بەسىنشىدەن،  الدە، بۇل الداعى بيلىكتىڭ حالىقتىڭ ساياسي الاڭى فەيسبۋكتى تۇساۋلاۋىنىڭ بەتاشارى ما؟  پارلامەنتتە نە ايت دەسە دە، ايتا بەرەتىن دەپۋتاتتارعا  ايتقىزىپ الىپ،  ەرتەڭ  «حالىق  قالاۋلىلارى تالاپ ەتكەن سوڭ، فەيسبۋكقا تۇساۋ سالدىق» دەپ تۇرماقشى ما ەكەن؟ تالاي جىلعى  تاجىريبەلەرگە سۇينەسەك،  بىزدە بۇلاي كۇماندى ويلاۋعا دا نەگىز بار…» دەگەن اقىن الەۋمەتتىك جەلىنى جابۋدىڭ حالىق ءۇشىن دە، ەل ابىرويى مەن ەلباسى بەدەلى ءۇشىن دە ءتيىمسىز باستاما ەكەنىن ايتادى.

فەيسبۋكتا بەس مىڭعا جۋىق دوسى، ون ءبىر مىڭنان استام جازىلۋشىسى بار بەلسەندى بلوگەر ايگۇل ورىنبەكتىڭ دە دەپۋتات ب. تىلەۋحانعا ايتارى بار ەكەن.

«وقۋشىلاردىڭ تاماعىن جويعانداردى، مەكتەپ، جول، كوپىر سالامىز دەپ مەملەكەتتىڭ اقشاسىن جەگەندەردى، بەيبىتشىلىك كۇندە قولىنا قارۋ الىپ بەيكۇنا ازاماتتاردى اتقانداردى، بالاق كەسىپ قازاقتىڭ قىزدارىن تالاق ايتىپ ءبىر بىرلەرىنە سىيلاعان باۋىرلارىڭدى، جەردى ساتامىن دەپ زاڭ شىعارعانداردى اۋىزدىقتاساڭىز قايدا قالدىڭىز؟ حالىقتىڭ اۋزىنا اۋىزدىق سالاتىنداي، حالىق مال ما ەدى؟ اۋىزدىقتى سىزگە سالۋ كەرەك. جاعىمپازدانىپ ءتورت اياقتاپ قولدايتىندارعا! حالىق بۇرىنعىداي قاراڭعى ەمەس! نە سايراساڭىزدار دا سەنە بەرەتىن، حالىق بۇرىنعىداي جۋاس قوي ەمەس، ءجۇنىمىزدى قىرقادى عوي دەپ جاتا بەرەتىن! حالىق – ءقازىر كۇش! حالىقتىڭ اۋىزىن جابۋدى ويلاماي، حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعۋدى ويلاڭىز اعا! مىنبەگە حالىقتىڭ اۋزىن جابۋ ءۇشىن وتىردىڭىز با؟ قىرشىن كەتكەن توعىز پوليسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جاعدايىن ءسىز تولعاماعاندا كىم تولعايدى؟ زورلانىپ جاتقان سابيلەردىڭ جان ايقايىن ءسىز جىرلاماعان دا كىم جىرلايدى، اعا؟ قازاقتى وزگە ۇلتتارعا جىعىپ بەرەتىن زاڭى بار ەلدى ءسىز جويماعان دا كىم جويادى، اعا؟ اعا، نەگە ءبىز وسىنىڭ ءبارىن كورە تۇرا اۋىزدىقتالۋىمىز كەرەك؟ ءسىز ايتا الماعان دۇنيەنى ءبىز ايتقانىمىز ءۇشىن كىنالىمىز بە؟ سول ءۇشىن اۋىزدىقتالۋىمىز كەرەك پە؟ وسىعان جاۋاپ بەرىڭىزشى، اعا!»، - دەگەن ول وڭعى ۋاقىتتا «ءبىرتۇرلى» باستامالارىمەن كوزگە ءتۇسىپ جۇرگەن دەپۋتاتتىڭ ءوزىن سۇراقتىڭ استىنا الىپتى. جەلى بەلسەندىسى دەپۋتاتتىڭ بۇل ۇسىنىسىن جەردە قالدىرمايتىندارىن، ەندىگى ۋاقىتتا تەك جەلىدە ەمەس، قوعامدىق دەڭگەيدە بەلسەندىلىك تانىتىپ، نارازىلىق اكسياسىن ۇيىمداستىراتىندارىن جانە ايتىپ وتىر.

قوعامدىق-ساياسي ارەنادا ساۋاتتى ەكونوميكالىق تالداۋلارىمەن، ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى قورعايتىن باتىل ۇسىنىستارىمەن تانىمال ساياساتكەر مۇحتار تايجان بولسا، دەپۋتات ب. تىلەۋحاننىڭ ۇسىنىسىنا قاتىستى ويىن: «فەيسبۋكتى ءوشىرىپ تاستايىق دەگەن ۇران – حالىقتىڭ اۋزىن جابايىق دەگەن ءسوز. ەرتەڭ ينتەرنەتكە، گازەتتەرگە، تەاترلارعا، كينوتەاترلارعا، سالت-داستۇرلەرىمىزگە، جەتى شەلپەككە، بەتاشارعا، دومبىراعا تيىم سالايىق دەپ شىقپاسىنا كىم كەپىل؟ حالىقتىڭ اۋىزىن جابا المايسىزدار!»، - دەپ قىسقا قايىرىپتى.

PS.: دەپۋتاتتىڭ ۇسىنىسىنا قاتىستى جەلىدە جەلدەي ەسىپ تۇرعان پىكىرلەردىڭ بۇل ءبىر بولىگى عانا. ب. تىلەۋحان ءجيى ايتاتىن، «ەتيكا»، «پىكىر ايتۋ قۇقىعى»، «ەلگە قۇرمەت»، تاعى باسقا كريتەرييلەردى ەسكەرىپ، سول پىكىرلەردىڭ ءبىر پاراسىن عانا ەلگە ەكشەپ بەرىپ وتىرمىز. حالىق قالاۋلىسىنىڭ ۇسىنىسى سالالىق مينيسترلىك تاراپىنان قولداۋ تابا ما، جوق الدە استانانىڭ اتىن اۋىستىرۋ تۋرالى باستاما سەكىلدى «جاۋاپ» الا ما ول جاعى ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە.

جومارت ابدوللا ۇلى