ءانشى تاۋ

اققۇم-قالقان («ءانشى تاۋ») - التىن-ەمەل ساياباعىندا ورنالاسقان قۇمدى توبە. ونىڭ «ءان ايتۋ» قابىلەتى  عالىمدار مەن تۋريستەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتىپ وتىر. ونىڭ داۋسى اۋا-رايىنا بايلانىستى وزگەرىپ وتىرادى. جەل بولعاندا ءانشى تاۋدان جىلاعان داۋىستار  بىرنەشە شاقىرىمعا دەيىن ەستىلەدى. ەڭ قىزىعى قاتتى جەل بولسا دا قۇم توبە ورنىن اۋىستىرمايدى.

ءولى كول

اتالمىش كول الماتى وبلىسىندا ورنالاسقان. ول سۋ تەمپەراتۋراسىن اپتاپ ىستىققا قاراماستان وزگەرىسسىز ساقتاپ تۇرادى. شىلدەنىڭ شىلىڭگىر ىستىعىندا سۋدىڭ سالقىندىعى دەنەنى قارپىپ وتەدى. سۇڭگۋىرلەر كولدە 5 مينۋتتان ارتىق ءجۇرۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن تالاي مارتە ايتقان بولاتىن. وندا  بىردە-بىر بالدىر وسپەيدى، شىبىن-شىركەي ۇشپايدى. اڭىز بويىنشا 100 جىل بۇرىن، جىگىت ءوز قالىڭدىعىن سۋعا باتىرىپ ولتىرگەن. سودان بەرى ونىڭ كوزتارتاتىن سۇلۋلىعىنا قاراماستان، كول - ۋاقىت توقتاپ قالعانداي اسەر قالدىرادى.

كوك كول

جامبىل وبلىسىندا ورنالاسقان كوك كولگە بىردە-بىر وزەن ارناسى قۇيىلماسا دا، كولدىڭ سۋى ۇنەمى جاڭارىپ، تازا بولىپ تۇرادى. گيدرولوگتار جەر استىندا ۇڭگىرلەر بولۋ مۇمكىن دەپ بولجايدى. الايدا، كولدى تولىعىمەن زەرتتەۋگە مۇمكىندىك جوق. سەبەبى، كوك كولدىڭ كەيبىر جەرلەرى ءتۇپسىز تەرەڭ تۇڭعىيىق.

كەيدە سۋدىڭ بەتىندە وزدىگىنەن يىرىمدەر پايدا بولادى. ولار سۋ بەتىندە ءجۇزىپ جۇرگەن مايدا زاتتاردى وزىنە تارتىپ الادى ەكەن.

قىزىلقۇم ءشولى

قىزىلقۇم ءشولى سىرداريا مەن امۋداريا وزەندەرى اراسىندا ورنالاسقان. عالىمداردى ورتالىق قىزىلقۇمدا تابىلعان جارتاستاعى سۋرەتتەر قىزىقتىرىپ وتىر. وندا سكافاندر كيگەن ادامدار مەن عارىش كەمەسىنە ۇقسايتىن بەينەلەر سالىنعان. «كوركەم سۋرەتتى» زەرتتەۋ جۇمىستارى 90-شى جىلدارى باستالدى. الايدا، ءالى كۇنگە دەيىن سۋرەتتەردىڭ قايدان پايدا بولعانى بەلگىسىز.

ءۇستىرت شوقىسى

زەرتتەۋشىلەر – ءۇستىرت شوقىسىن ەجەلگى تەتيس مۇحيتىنىڭ 50 ميلليون جىل بۇرىڭعى ورنى دەپ پايىمدايدى. ول 200 مىڭ شارشى شاقىرىم اۋماقتى الىپ وتىر. وندا الىپ تاستار مەن سىنىقتار وتە كوپ. ءبىر ۇڭگىردەن رۋنالىق كەسكىندەر تابىلعان. كىم؟ قاشان؟ جاساعانى بەلگىسىز.

80ء-شى جىلدارى ءۇستىرتتىڭ كارتاسىن جاساۋ ءۇشىن توپوگرافيالىق ءتۇسىرىلىم جۇرگىزىلگەن. سول كەزدە بەينەتاسپاعا تۇسىنىكسىز سىزىقتار ءتۇسىپ قالعان.

                                                               zagranitsa.com سايتىنان اۋدارعان اسەم المۇحانبەت