وسى راقىمشىلىق تۇرمەدەگىلەر سانىن ازايتۋدى كوزدەمەيدى. بۇگىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جالپى وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا بايلانىستى راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى» ق ر زاڭىنىڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاساعان ق ر باس پروكۋرورى جاقىپ اسانوۆ وسىلاي ءمالىم ەتتى، - دەپ جازادى قازاقپارات.  

«بۇگىن تالقىلانىپ وتىرعان زاڭ جوباسى ءبىزدىڭ جيىرما بەس جىلدىق تاريحىمىزداعى توعىزىنشى راقىمشىلىق. ارينە، قوعام بولعاننان كەيىن ءارتۇرلى كوزقاراس، پىكىر بار. قوعامدا «راقىمشىلىق ءجيى بولىپ كەتكەن جوق پا، قاجەتى قانشا؟»، سونداي-اق «قىلمىس ازايدى ما؟»، «تۇرمەدەگىلەردى جاپپاي ۋاقىتىنان بۇرىن كولونيادان بوساتساق، ەرتەڭ وزىمىزگە ءقاۋىپ بولماي ما؟» دەگەن سۇراقتار بار. راسىندا دا قاي اقپارات قۇرالىن اشىپ قاراساڭ دا، كىلەڭ كريمينال. وسىنى كورگەن جۇرتتا راقىمشىلىق تۋرالى قانداي پىكىر بولۋى ءمۇمىن؟ ارينە، ولار ونداي راقىمشىلىققا قارسى بولادى. سوندىقتان بۇل كۇماندى جاۋاپسىز قالدىرۋ دۇرىس ەمەس شىعار. وسى ورايدا نەگىزگى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرگىم كەلەدى»، - دەدى باس پروكۋرور.

بۇل تۇرعىدا ج. اسانوۆ وسى راقىمشىلىق تۇرمەدەگىلەردى بوساتىپ، ولاردىڭ سانىنى ازايتۋدى كوزدەپ وتىرماعاندىعىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، كىسى ءولتىرۋ، دەنساۋلىققا اۋىر زيان كەلتىرۋ، قاراقشىلىق جاساۋ سياقتى اسا ءقاۋىپتى قىلمىستار 20 جىل قاتارىنان ازايىپ كەلەدى. الەمدە قوعام قاۋىپسىزدىگى تاپ وسى قىلمىس تۇرلەرىمەن باعالانادى.

«بۇگىنگى كۇنى ونداي قاجەتتىلىك تە جوق. بۇرىن سونداي پروبلەما بولعان ەدى. وتكەن راقىمشىلىقتار راسىندا دا تەك سولاردىڭ سانىن ازايتۋ ءۇشىن جاسالدى. ال ەندى بۇگىن نەلىكتەن ونداي قاجەتتىلىك جوق؟ سەبەبى جيىرما بەس جىلدىڭ ىشىندە تۇرمەدەگىلەردىڭ سانى ءۇش ەسە ازايدى. 105 مىڭنان 36 مىڭعا دەيىن قىسقاردى. تەك سوڭعى ءتورت جىلدىڭ ىشىندە بىردە-بىر راقىمشىلىق جاساماي، 30 پايىزعا كەمىدى. وعان جوعارعى سوتپەن بىرلەسكەن «تۇرمەدەگىلەردى ازايتۋدىڭ 10 شاراسى» جوباسى سەبەپ بولدى. ونىڭ نەگىزگى يدەياسى - «بوستاندىققا شىعۋ ءوز قولىڭدا» قاعيداسىنا بايلانىستى. ءاربىر سوتتالعان تۇزەلەمىن دەسە، زياندى وتەسە، تۇرمەدەن ەرتە شىعا الادى. وسى جوبا ىسكە اسقاننان بەرى راقىمشىلىققا قاجەتتىلىك بولماي قالدى»، - دەپ توقتالدى ول.

ونىڭ سوزىنە قاراعاندا، اتقارىلعان شارالاردىڭ ارقاسىندا قازاقستان الەمدىك تۇرمە رەيتينگىندە ەڭ ناشار 50 ەلدىڭ قاتارىنان شىعىپ، پوزيسياسىن 3-تەن 62ء-شى ورىنعا دەيىن جاقسارتتى. بۇل ەلباسىنىڭ ساياسي-قۇقىقتىق رەفورمالارىنىڭ تىكەلەي ناتيجەسى. راقىمشىلىقتىڭ ماقساتى باستى مەرەكەگە وراي سوتتالعاندارعا كەشىرىم جاساۋ.

جالپى وتىرىستاعى تالقىلاۋلاردان كەيىن پالاتا دەپۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا بايلانىستى راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى» ق ر زاڭىنىڭ جوباسى ماقۇلداندى. ەسكە سالا كەتەيىك، مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ كونستيتۋسيانىڭ 61-بابىنىڭ 1-تارماعىنا سايكەس ءوز باستاماسىمەن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىنا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا بايلانىستى راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەنگىزدى. بۇل راقىمشىلىق شاراسى زاڭ بۇزعان ازاماتتارعا قاتىستى ىزگىلىك اكتىسى، مەملەكەت تاراپىنان مەيىرىمدىلىك پەن سەنىم ءبىلدىرۋدىڭ كورىنىسى بولىپ سانالادى. 

گۋمانيزم قاعيداتىنىڭ ءبىر كورىنىسى وعان سايكەس راقىمشىلىق جاساۋ اكتىن قولداناتىن زاڭدى قابىلداۋ بولىپ تابىلادى. زاڭ جوباسىنا سايكەس، ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك ءالسىز توپتارى، سونىڭ ىشىندە كامەلەتكە تولماعاندار، جۇكتى ايەلدەر، كامەلەتكە تولماعان نەمەسە مۇگەدەك بالالارى بار ايەلدەر، مۇگەدەكتەر، قارت ادامدار، سونداي-اق اۋىر ەمەس قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار جاساعاندار قىلمىستىق جازادان بوساتىلادى.

اتاپ ايتقاندا، زاڭ جوباسىمەن راقىمشىلىق جاسالاتىن ادامداردىڭ شەڭبەرى، سونىمەن قاتار راقىمشىلىق جاساۋ اكتى قولدانىلمايتىن سۋبەكتىلەر انىقتالادى. جازانىڭ وتەلمەگەن بولىگى ايىپپۇلمەن نەمەسە بوستاندىعىن شەكتەۋمەن الماستىرىلادى نەمەسە قىسقارتىلادى. مۇنىمەن قوسا، زاڭ جوباسىندا راقىمشىلىق جاساۋدى قولدانۋ شارتتارى كورسەتىلگەن. زاڭ جوباسىنا سايكەس، زاڭدى ورىنداۋدى ونىڭ قولدانىسقا ەنۋ كۇنىنەن باستاپ التى اي ىشىندە جۇرگىزۋ بولجانىپ وتىر.

بۇدان بۇرىن حابارلانعانداي، راقىمشىلىققا 30 مىڭعا جۋىق ادام ىلىگۋى مۇمكىن. بۇل رەتتە ايىپپۇل شاراسىنا، شارتتى جازاعا كەسىلگەندەر، قوعامدىق جۇمىستارعا جانە باسقا دا اۋىر ەمەس جازاعا تارتىلعاندار قامتىلاتىن بولادى. بەلگىلى بولعانداي، لاڭكەستىك جانە باسقا اۋىر قىلمىس جاساعاندار راقىمشىلىققا ىلىكپەيدى. نەگىزى راقىمشىلىق جاساۋ اسا اۋىر ەمەس قىلمىستارعا، جاسوسپىرىمدەرگە، جۇكتى ايەلدەرگە جانە قوعامدىق قاۋىپتىلىگى جوق قىلمىستارعا كوزدەلگەن.  

سونىمەن قاتار، راقىمشىلىق اياسىندا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنان 1500 ادام بوساپ شىعادى.