(سۋرەتتە: قاراعاندى وبلىسى، اقتوعاي اۋدانىنىڭ اكىمى نيقانباي يمانعالي ۇلى ومارحانوۆ )
قاراعاندى وبلىسىنىڭ اقتوعاي اۋداندىق ليسەي رەكتورىنىڭ ورىنباسارى وزىنە-وزى قول جۇمساعانى جايلى اقپارات وتاندىق باق-تىڭ باس تاقىرىبىنا اينالعان ەدى. سودان بەرى ەكى اپتا ءوتتى. الايدا ءىستىڭ اق-قاراسى انىقتالار ەمەس ءالى كۇنگە دەيىن.
قاپەرىڭىزدە بولسا، اقتوعاي ەلدى مەكەنىندەگى كاسىپتىك ليسەي رەكتورىنىڭ 52 جاستاعى ورىنباسارى ءوز ۇيىندە اسىلىپ قالعان. ەر ادام ءوزىن اۋدان اكىمى ولىمگە يتەرمەلەگەنىن ايتىپ، سوڭعى جازبا قالدىرعان. وندا: «مەنىڭ ولىمىمە اۋدان اكىمى نيحانباي كىنالى»، – دەپ جازىلعان (سۋرەتتە). پوليسيا وقيعا بويىنشا تەرگەۋالدى تەكسەرىس جۇرگىزىپ جاتقان. ال ليسەي اكىمشىلىگى قانداي دا ءبىر تۇسىنىكتەمە بەرۋدەن باس تارتقان ەدى. سودان نە ناتيجە دەيسىز عوي؟! ازىرشە ەش.
ءالقيسسا، سودان رەسپۋبليكالىق ب ا ق وكىلدەرى ليسەي رەكتورى ورىنباسارىنىڭ تۋىستارىمەن تىلدەستى. ولار ءبىراۋىزدان اۋدان اكىمىن ايىپتاپ وتىر.
«ول كىسى مۇندايعا بارماس ەدى. اكىمنىڭ كەسىرى»، – دەيدى مارقۇمنىڭ قىزى گۇلجان احمەتوۆا. ال مارقۇمنىڭ جۇبايى ورىك كۇسەنبايەۆا: «اكىم قىسپاقتادى. ول كوپ نارسەنى ايتا قويمايتىن. مەن الداپ سۇراپ الاتىنمىن»، – دەيدى. وتاعاسى قايعىلى وقيعادان ءبىر كۇن بۇرىن عانا اۋدان اكىمىمەن كەزەكتى رەت تىلدەسكەن ەكەن. سوزدەرىنشە، بىرنەشە ايدان بەرى اۋدان باسشىسى ۇستازدى اكىم بولۋعا ماجبۇرلەپ كەلگەن. ۇلكەن اتاققا قىزىقپاعان ۇستازدى شەنەۋنىك، ءتىپتى، قورقىتۋعا دەيىن بارعان كورىنەدى.
مارقۇمنىڭ ۇلى ارنۇر سوۆەت اكىمنىڭ كىنالى ەكەنىن بىردەن بىلگەن. «تەرگەۋشىلەرگە بىردەن ايتتىم ول اكىم دەپ. ايقايلادىم. ويتكەنى اكىم مازا بەرمەيتىن»، – دەيدى ول.
ال اكىمنىڭ ءوزى نە دەيدى؟ مارقۇمنىڭ اقىرعى حاتىندا كىنالى دەپ كورسەتىلگەن اكىممەن سۇحباتتاسۋدىڭ ءساتى تۇسپەدى. اۋدان اكىمى نيقانباي يمانعالي ۇلى ومارحانوۆ تىلشىلەرمەن تىلدەسۋدەن نەلىكتەن قاشىپ وتىر؟! سايكەسىنشە، باسپا ءسوز ءماسليحاتىن ۇيىمداستىرىپ، ءىستىڭ اق-قاراسىن ايىرىپ بەرسە ابزال ەدى. نەگە ءۇنسىز؟
قازىرگى ۋاقىتتا ءبىرجاقتى عانا پىكىر قالىپتاسىپ وتىر. قانداي؟ «اكىم كىنالى» دەگەن. ويتكەنى ەكىنشى تاراپتان جاۋاپ جوق. سوندىقتان بۇقارا حالىقتا اكىمگە، ەڭ باستىسى، مەملەكەتتىك قىزمەتكەرگە دەگەن سەنىمسىزدىك تۋىندايدى.
سەنىمسىزدىك ۆوتۋمى
البەتتە، بۇقارا حالىق، ءتىپتى، ءبىز (ب ا ق) اكىمگە سەنىمسىزدىك بىلدىرە المايمىز. ويتكەنى بىزدە ونداي قۇزىرەت جوق. الايدا اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى قايدا؟ ايعا قاراپ وتىر ما، سايعا قاراپ وتىر ما؟! قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋسياسىنىڭ 87-بابىندا تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلعان: «ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ جالپى سانىنىڭ كەمىندە بەستەن ءبىرىنىڭ باستاماسى بويىنشا اكىمگە سەنىمسىزدىك ءبىلدىرۋ تۋرالى ماسەلە قويىلۋى مۇمكىن. بۇل جاعدايدا ءماسليحات ءوز دەپۋتاتتارىنىڭ جالپى سانىنىڭ كوپشىلىك داۋسىمەن اكىمگە سەنىمسىزدىك بىلدىرۋگە جانە ونى قىزمەتىنەن بوساتۋ جونىندە تيىسىنشە رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ نە جوعارى تۇرعان اكىمنىڭ الدىنا ماسەلە قويۋعا حاقىلى»، – دەپ. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا، سەنىمسىزدىك ۆوتۋمى.
ءقادىرلى ميرحايات وڭعارقۇل ۇلى، «اۋدانداعى وكىلەتتى بيلىكتىڭ وكىلى رەتىندە اۋداندىق ءماسليحات ەلمەن بىرگە بىتە قايناسىپ، قاي كەزەڭدە دە حالىق مۇددەسى ءۇشىن قىزمەت ەتۋدە»، – دەگەن ءوز ءسوزىڭىز.
وعان قوسا اقتوعاي اۋداندىق ءماسليحاتى اۋدان اۋماعىنداعى وكىلدى ورگان بولىپ تابىلادى، حالىقتىڭ ەركىن بىلدىرەتىن جانە ق ر زاڭدارىنا سايكەس ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قاجەتتى شارالاردى بەلگىلەيتىن جانە ولاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن باقىلايتىن ورگان.
ولاي بولسا، اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ كەزەكتەن تىس سەسسياسىن وتكىزۋ قاجەت تەزدەتىپ. نە ءۇشىن؟ حالىق مۇددەسى ءۇشىن. شۋلى ءىستىڭ شىندىعىن اشىپ، بۇقاراعا ايتپاق ءۇشىن.
البەتتە، ءبىز جوعارىداعىنى «سىلتاۋراتىپ»، زاڭعا سايكەس «سەنىمسىزدىك ءبىلدىرىڭىز» دەپ وتىرعانىمىز جوق. ماسەلەن، سەنىمىزدىك بىلدىرەمىن دەسە نەگىز جوق ەمەس.
اقتوعاي اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى
م. وڭعارقۇلوۆ مىرزانىڭ جانە دەپۋتاتتار نازارىنا!
اۋتسايدەر اۋدان
ارقاداعى اقتوعاي – الاش ەلىنىڭ تالاي ساڭلاقتارى تۋعان جەر. ولاردىڭ اتىن ايتىپ، ءتۇسىن تۇستەپ جاتۋ ارتىق، ارينە. ءان مەن جىردىڭ، ونەردىڭ قارا شاڭىراعى ەكەنى امبەگە ايان. الايدا، الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان وسىلاي ماقتاي المايتىنىمىز وكىنىشتى.
2014 جىلعى 1 قاڭتارعا بەرىلگەن مالىمەت بويىنشا، وبلىستىڭ قالالارى مەن اۋداندارىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ رەيتينگىسىنە سايكەس، اقتوعاي اۋدانى سوڭعى 18ء-ىنشى ورىندا ەكەنى جاسىرىن ەمەس.
قاپەرىڭىزگە سالا كەتەيىك، اعىمداعى جىلدىڭ 12-29 ناۋرىزى ارالىعىنداعى كەزەڭدە اقتوعاي اۋدانىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا كەشەندى تەكسەرۋ جۇرگىزىلگەن ەدى. قورىتىندىسى مىناۋ: اقتوعاي – قاراعاندى وبلىسىنىڭ اۋتسايدەر (ارتتا قالعان – اۆت.) اۋدانى. نە سەبەپتى؟
ويتكەنى جاعداي جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جۇمىسىنداعى ءبىرقاتار كەمشىلىكتەرمەن تۇسىندىرىلەدى.
اقتوعاي اۋدانى ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى باعىتى اۋىلشارۋاشىلىعى ءوندىرىسى بولىپ تابىلادى، سوعان بايلانىستى ەكونوميكانى ءوسىرۋ رەزەرۆى الەۋەتى، نەگىزىنەن، مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ەسەبىنەن ورىن الادى. اۋداندا مال شارۋاشىلىعىن تابىسپەن دامىتۋ ءۇشىن تابيعي جايىلىم القاپتارىنىڭ ۇلكەن رەسۋرستارى بار، مال باعۋ ءۇشىن جايىلىم جەتكىلىكتى. قازىرگى ۋاقىتتا اۋداننىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىن (اوك) دامىتۋدا مال شارۋاشىلىعىنا باسىمدىق بەلگىلەنىپ وتىر.
سونىمەن قاتار ءىرى قارا مالدىڭ باسى 5،4%، جۇمىرتقا ءوندىرۋ 36،9%، ءجۇن ءوندىرۋ 12،1%-عا كەمىگەنى بايقالادى. ناتيجەسىندە اۋىلشارۋاشىلىعى جالپى ونىمدەرىنىڭ ايعاقتى كولەم يندەكسى 89%-دى قۇرادى.
كورسەتكىشتەردىڭ تومەندەۋى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ءالسىز جۇمىسىمەن تۇسىندىرىلەدى. مىسالى، تاسارال، كەجەك سەلولىق وكرۋگتەرىندە جانە اقتوعاي سەلوسىندا ۆەتەرينارلىق پۋنكتتەر قۇرىلماعان، قارامەندە بي، قىزىلاراي، قۋساق سەلولىق وكرۋگتەرىندە قۇرىلۋى كوزدەلگەن جايلار ەلەكترمەن، جىلۋمەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن، ءۇي-جايعا قۇقىق بەلگىلەۋشى قۇجاتتار جوق. سەلولىق وكرۋگتەردە قۇرىلعان 14 ۆەتەرينارلىق پۋنكتتە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن الىنعان ۆەتپرەپاراتتاردى ساقتايتىن جايلار (جاعداي) جوق. 8 سەلولىق جانە كەنتتىك وكرۋگتە تۇرعىندارعا قىزمەت كورسەتەتىن مال سوياتىن ورىندار جوق. سەلولىق وكرۋگتەردىڭ اكىمدەرى ەلدى مەكەندەردە مال جاياتىن جەرلەردى بەلگىلەمەگەن.
اقتوعاي اۋدانىنىڭ ەتنو-، ەكو- ءتۋريزمدى دامىتۋعا ۇلكەن الەۋەتى بار. سوعان قاراماستان، دامىعان ينفراقۇرىلىمنىڭ بولماۋى، سونىڭ ىشىندە جول بويىنداعى سەرۆيستىڭ جوقتىعى، وڭىردە ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ ناقتى جوسپارى، اۋدان ورتالىعىنىڭ باس جوسپارى بولماۋى وسى سالانى ودان ءارى دامىتۋدى تەجەپ وتىر.
«قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي – 2020» باعدارلاماسى بويىنشا اۋداندىق بيۋدجەتتەن ارەندالىق تۇرعىن ءۇي مەن ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاسيالىق ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسىنا قارجى بولىنبەيدى. اقتوعاي اۋدانىنىڭ باس جوسپارى بەكىتىلمەگەن. اقتوعاي سەلوسىنداعى تۇرعىن ۇيلەر مەن ينفراقۇرىلىمنىڭ توزۋ كورسەتكىشى 90%-عا جەتكەن. تۇرعىن ۇيلەرگە تارتىلعان ءبىرقاتار ينجەنەرلىك جەلىلەر اعىمداعى جانە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە كەلمەيدى. اقتوعاي سەلوسىنىڭ ىشىندە جەتى زيرات قورىمى بار. ونىڭ ىشىندە ۇشەۋى ۇلكەن اۋماقتى الىپ جاتىر. سەلو ۇيلەرىنىڭ ءبىر بولىگى وسى قورىمداردىڭ شەتىندە تۇر. بۇل سانيتارلىق قاۋىپسىزدىك نورمالارى، مورالدىق-پسيحولوگيالىق جانە ءدىني تالاپتارعا قايشى كەلەدى. ينفراقۇرىلىمنىڭ توزۋى سالدارىنان تۇرعىندارعا الەۋمەتتىك جانە كوممەرسيالىق قىزمەتتەر تولىق كولەمدە كورسەتىلمەيدى (كارىز جۇيەسى تارتىلماعان جانە كوپ ۇيلەرگە سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسى جەتكىزىلمەگەن).
تۇرعىندارىنىڭ سانى 5 مىڭنان اساتىن ەلدى مەكەندەردىڭ باس جوسپارلارىن ازىرلەۋدىڭ 2013-2015 جىلدارعا ارنالعان كەستەسىنە سايكەس، سارىشاعان مەن شاشۋباي كەنتتەرىنىڭ باس جوسپارلارىن ازىرلەۋ 2014 جىلعا بەلگىلەنگەن. وسى ۋاقىتقا دەيىن اقتوعاي اۋدانىنىڭ اكىمدىگى جوعارىدا اتالعان قالا قۇرىلىسى قۇجاتتارىن دايىنداۋعا قارجى قاراستىرماعان. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن اقتوعاي اۋدانىنىڭ ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى ءبولىمى وسى جۇمىستاردى سمەتالاۋ مەن اۋداننىڭ ەكونوميكا جانە قارجى بولىمىنە بيۋدجەتتىك ءوتىنىم ۇسىنۋ جۇمىسىن ۇيىمداستىرماعان.
اقپاراتتىق-ناسيحات جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ، ءبىر جىلعا ارنالعان اقپاراتتىق كۇن ءتارتىبىن جاساقتاۋ ءۇشىن ۇلكەن ماڭىزى بار وقيعالار قاتارىن ەسكەرۋسىز قالدىرىپ، ىشكى ساياسات سالاسىندا ناقتى مۇقتاجدىقتار كورسەتىلمەگەن.
اۋداندا بۇگىنگى زامان تالاپتارىن ەسكەرە وتىرىپ، ىشكى ساياسات سالاسىنداعى جۇمىستىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جاڭا كوزقاراستار مەن ادىستەر قولدانىلمايدى.
ىشكى ساياسات سالاسىنداعى جۇمىسقا وڭىرلىك ەليتا تارتىلمايدى، ال ولاردىڭ ساياسي باستامالاردى جوسپارلاۋداعى، قوعامدىق جاعىمدى پىكىردى قالىپتاستىرۋداعى ءرولى وتە ماڭىزدى.
ۇتقىرلىقتا ماسەلەلەر بار: كولىك جوق، سوعان بايلانىستى سەلولىق وكرۋگتەر مەن كەنتتەر اراسىندا ءتيىستى دەڭگەيدەگى ءوزارا بايلانىس جوق. ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ ماماندارى سەلولىق ەلدى مەكەندەرگە بارمايدى.
ءبولىم ماماندارى وزدەرىنە ءتان ەمەس فۋنكسيالاردى (سىيلىقتاردى ساتىپ الۋ، تاراتۋ؛ نەگىزىنەن، مادەني-بۇقارالىق ءىس-شارالار وتكىزۋ) ورىنداپ ءجۇر. جۇمىستا جۇيەلىلىك جوق. ءبىر جولعى ءىس-شارالاردىڭ سانى ۇلكەن.
بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ كەزىندە مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىستى ورىنداۋ ماسەلەسى ەسكەرىلمەگەن. سولاي بولا تۇرا، دامۋ باعدارلاماسىندا ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن بىرلەسە ىس-ارەكەت ەتۋ ينديكاتورى ماڭىزدى بولىپ تابىلادى.
جەر قاتىناستارى ءبولىمى اۋىلشارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر تەلىمدەرىن پايدالانۋ جۇمىسىن ناشار جۇرگىزەدى، تالاپتى بۇزعان جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارمەن جۇمىس ءتيىستى دەڭگەيدە ەمەس، سول سياقتى جەردى سۋ قورى جەرىنە اۋىستىرۋ جۇرگىزىلمەگەن.
ورمانعا جارامدى جەرلەردى انىقتاۋ، ولاردىڭ باعىنىشتىلىعىن ناقتىلاۋ، اۋدان اۋماعىندا جاسىل بەلدەۋلەر ورناتۋ ءۇشىن توپىراقتى تالداۋ مەن جەردى قايتارىمسىز نەگىزدە بەرۋ ءۇشىن قۇجاتتار دايىنداۋ جونىندە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى بەرگەن تاپسىرما ورىندالماعان، اۋداننىڭ ەلدى مەكەندەرىن كوگالداندىرۋ بويىنشا ءىس-شارالار جوسپارى ازىرلەنبەگەن، اۋدان جەرى قورىنان اۋدان اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسىمەن ورمان-توعاي قۇرۋعا جەر بەلگىلەنبەگەن، سەلولىق وكرۋگتەر اكىمدەرى تەحنيكالىق پاسپورتتار جاساماعان جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋعا ەميسسياعا رۇقسات الماعان، ق ر ۇكىمەتىنىڭ 31.07.2013 جىلعى قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن 2013-2020 جىلدارعا ارنالعان «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ جونىندەگى تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى ازىرلەنبەگەن، سول سياقتى ەكسپو – 2017-گە ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارى ازىرلەنبەگەن.
اقتوعاي سەلوسىندا نوسەر جاۋىن كارىزىنىڭ قۇرىلىسى قاجەت، سەبەبى شاتىرشا تاۋىنان اعاتىن بۇلاق سۋلارى ءار ءتۇرلى باعىتپەن سەلوعا كەلەدى. سول سياقتى كوكتەمگى سۋ تاسقىنى مەن نوسەر جاۋىن كەزىندە اعىن سۋ ۇنەمى تۇرعىنداردىڭ ۇيلەرى مەن شارۋاشىلىق قۇرىلىستارىن بۇزىپ كەتەدى، سەبەبى بۇل اۋماق تومەندە ورنالاسقان.
اۋدان بويىنشا جىلۋمەن جابدىقتاۋدى وقشاۋ 3 قازاندىق جۇزەگە اسىرادى، ولار: شاشۋباي كەنتىندەگى 1 قازاندىق، سارىشاعان كەنتىندەگى 2 قازاندىق جانە اۋدان ورتالىعى اقتوعاي سەلوسىندا 37 اۆتونومدى جىلىتۋ جۇيەسى. اۋداننىڭ جىلۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋى جەكەلەگەن بولىكتەردە 50%-دان اسادى.
جىلىتۋ ماۋسىمى كەزىندە اۋدان ورتالىعى اقتوعاي سەلوسىندا قويۋ ءتۇتىن بايقالادى، بۇل – سەلوداعى كوپتەگەن اۆتونومدى جىلىتۋ جۇيەلەرىنىڭ، شاعىن قازاندىقتار مەن پەشتەردىڭ تۇتىندەرى. جەكەلەگەن اكىمشىلىك عيماراتتارىندا 3-4 ۇيىم ورنالاسقان جانە ءارقايسىسىنىڭ اۆتونومدى جىلىتۋ جۇيەسى بار. بۇل جاعداي ءوڭىردىڭ ەكولوگياسى مەن تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىنا زياندى اسەرىن تيگىزۋدە. اۋدان ورتالىعىندا قازاندىقتار سالۋ قاجەت.
ەلدى مەكەندەردىڭ ىشىندەگى جولداردىڭ اپاتتى جاعدايى باستى ماسەلە بولىپ تابىلادى. جەرگىلىكتى ماڭىزداعى جول جابىندىسىنىڭ توزۋى 80 پايىزدان اسادى، اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى بۇل ماسەلەنى شەشپەيدى. كوپتەگەن جىلدار بويى اۋدان بيۋدجەتىنەن جولداردى جوندەۋگە قارجى بولىنبەگەنىن اتاپ كورسەتۋ كەرەك، بۇل ءوز كەزەگىندە جول جابىندىسىنىڭ بۇزىلۋىنا اكەلدى. ءبىراق 2014 جىلى ءبىرىنشى رەت ورتاشا جوندەۋگە 40 ملن تەڭگە اقشا ءبولىنىپ وتىر.
وڭىردە جول-كولىك وقيعالارىنىڭ ارتۋى بايقالادى. ەسەپتى كەزەڭ ىشىندە (2012-2013 جىلدارى) جول-كولىك وقيعالارىن تىركەۋ 28،5%-عا وسكەن (28-دەن 36-عا)، جول اپاتىنان قازا بولعاندار سانى 7،7%-عا وسكەن (13-تەن 14-كە)، ال جارالانعاندار سانى 35،7%-عا وسكەن (42-دەن 57-گە). بۇل جول-كولىك وقيعالارىنىڭ نەگىزگى بولىگى (31 جول-كولىك وقيعاسى) رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى جولداردا ورىن العان، ولارعا ءىىد اكىمشىلىك پوليسياسىنىڭ 4ء-ىنشى وبلىستىق ۆزۆودى قىزمەت كورسەتەدى، سەبەبى جولدىڭ بۇل بولىكتەرىنە اقتوعاي اۋدانىنىڭ ءىىب قىزمەتكەرلەرى قىزمەت كورسەتپەيدى.
اقتوعاي اۋدانى اكىمى اپپاراتىنا ەسەپتى 2013 جىلى جەكە تۇلعالاردان 788 ارىز تۇسكەن (2012 ج. – 650)، بۇل 2012 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 138 ارىزعا كوپ.
ازاماتتاردان كەلىپ تۇسكەن ارىز-شاعىمداردىڭ تالداۋى مىنانى كورسەتتى: بارىنشا كوپ ارىز جەر قاتىناستارى ماسەلەلەرى بويىنشا – 54%، جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا – 19%، ءۇي ءبولۋ جانە كەزەككە قويۋ ماسەلەسى بويىنشا – 17،5%.
جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قىزمەتىنىڭ نەگىزگى ولشەمدەرى – قۇزىرەتتىلىك، ساباقتاستىق، تۇراقتىلىق، جاۋاپكەرشىلىك جانە ولاردىڭ جۇمىس ناتيجەسىنىڭ تيىمدىلىگى.
وكىنىشكە قاراي، اقتوعاي اۋدانى اكىمى اپپاراتىنىڭ جۇمىسىنا جاسالعان تالداۋ كادر ماسەلەسى بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ كاسىبيلىگى بۇگىنگى كۇننىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيتىنىن كورسەتتى.
تەكسەرىس بارىسىندا اكىم جانە اۋدان اكىمى اپپاراتى تاراپىنان مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى زاڭنامانى جۇزەگە اسىرۋدا كەمشىلىكتەر انىقتالدى.
ءتۇيىن
اكىم الىمجەتتىك جاسايتىن بولسا – الەۋمەتتىڭ سورى. شىن مانىندە، اكىم مارقۇمدى ولىمگە يتەرمەلەدى مە؟ سۇراق كوپ، جاۋاپ جوق.
تۋراسىن ايتساق، ارتتا قالعان اۋداندى العا باستايتىن، اياعىن شالعاي باسپايتىن اكىم كەرەك. جاڭاشىل ءھام تاباندى باسشى. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق باعىتتا تۇبەگەيلى رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن. ازىرشە تۇيگەنىمىز – وسى، ىلەرىمىز ءالى الدا.
التىنبەك قۇمىرزاق ۇلى
