10 اقپان كۇنى يسپانيانىڭ مادريد قالاسىندا ««قازاق پوەزياسىنىڭ انتالوگياسىنىڭ» تۇساۋكەسەرى ءوتتى. كىتاپقا ولەڭدەرى كىرگەن 10 اقىن يسپانياعا ارنايى بارىپ، اپتاعا جۋىق ۋاقىت يسپان حالقىمەن، مادەنيەتىمەن تانىسىپ قايتتى. ولاردىڭ اراسىندا اعا بۋىن اقىن، الماس احمەتبەك ۇلى دا بولدى.
«قامشى» ءتىلشىسى يسپانيادان كەشە عانا ورالعان الماس احمەتبەكۇلىن سوزگە تارتىپ، جولساپار ەستەلىگىن جازىپ الدى.
قۇرمەتتى الماس احمەتبەك ۇلى، يسپانيادا «قازاق پوەزياسىنىڭ مەيرامى» بولدى دەپ ەستىپ جاتىرمىز. ارناۋلى بارىپ، ات شالدىرىپ قايتىپسىز؟ يسپانيا ءسىزدى قالاي قارسى الدى؟
- ەڭ اۋەلى قازاق شايىرلارىن يسپانشا سويلەتكەن يسپان پەن-كلۋبىنىڭ باس حاتشىسى، نەوپوليتان جانە ماللارمە پاريج اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى، ەۋروپا اقىندارى فەستيۆالىنىڭ نەگىزگى قۇرىلتايشىسى، اتالمىش انتولوگيانىڭ ادەبي اۋدارماسىن جاساعان حۋستو حورحە پادرون ەسىمدى يسپاندىق اقىن. ول يسپان ەلىنە وتە تانىمالى ەكەن. ونى اسپەتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا يسپانيانىڭ ءبىرىنشى اقىنى سانالاتىن كورىنەدى. لاتىن امەريكاسىندا يسپان ءتىلى نەگىزگى ءتىل عوي. سوندىقتان ول كىسى يسپانيا عانا ەمەس لاتىن امەريكاسىندا دا اسا تانىمال ەكەنىن بىلدىك. يسپان ءتىلى تەك يسپانيانىڭ عانا ەمەس، كوپ ەلدىڭ قولدانىستاعى ءتىلى. بۇۇ-نىڭ رەسمي 6 ءتىلىنىڭ ءبىرى. الەمدە ەڭ كوپ قولدانىلاتىن ءتورتىنشى ءتىل.
يسپان جۇرتى قازاق تىلىندەگى پوەزيا تۋرالى بۇرىن كوپ بىلە بەرمەگەن. پادرون مىرزا ءوزى قازاقستانعا كەلىپ، بىزدەگى اقىن-جازۋشىلاردان سۇحبات الىپ، ابايمەن، قاسىممەن، ءمىرجاقىپ جانە ماعجانمەن تانىسىپ، كەيىنگى جاستارىمىزدى كورىپ، قازاق ادەبيەتىمەن تانىسىپ قازاق پوەزياسىنا نيەتى اۋعان كورىنەدى. ءبىزدىڭ يسپانياعا بارۋىمىزعا تۇرتكى بولعان انە سول پادرون مىرزانىڭ قازاق پوەزياسىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعى.
ولەڭدەرىڭىز وزدەرىڭىزدەن بۇرىن يسپانياعا جەتكەن بولىپ تۇر عوي؟
پادرون فرانسۋز تىلىندە دە وقيدى ەكەن. بىزدە الماتىداعى شەت تىلدەرى ينستيتۋتىن بىتىرگەن اقىندار بار. فرانسۋز تىلىندە بىتىرگەن تاناكوز تولقىن قىزى، ونىڭ كۇيەۋى اعىلشىن تىلىندە وقىعان داۋرەن بەرىكقاجىۇلىلار تانىلعان مىقتى اقىندار ەكەنىن بىلەسىز. ولار ءبىزدىڭ ولەڭدەرىمىزدى اعىلشىن، فرانسۋز تىلدەرىنە اۋدارىپ باستىرىپ جۇرەدى ەكەن. جاستار دەپ قاراپ جۇرەتىنبىز، اقىندارىمىز جاس دەۋگە كەلمەيدى، ولار دا قىرىققا ءىلىندى، قىرلارى جەتىلدى. 10 اقىندى باستاپ يسپانياعا باستاپ بارعان اقىن، «قازاقستان» ارناسىنىڭ پروديۋسەرى تاناكوز تولقىن قىزى. ول كىتاپقا قازاق اقىندارىنىڭ كوبىن كىرگىزۋگە كۇش سالعان. ولەڭدەرىن كەشىكتىرىپ بەرمەگەن اقىندار دا بولسا كەرەك.
تاناكوزدەر ءدال وسى شەتەل پوەزياسىمەن ءاۋىس-تۇيىس تۇسىنان فرانسۋز تىلىندە وقيتىن، سويلەيتىن پادرون مىرزانىڭ كوزىنە تۇسكەن كورىنەدى. پادرون ءوزى كەلىپ قايتقاندا قازاق پوەزياسىن يسپان تىلىندە تانىستىرايىق دەگەن يدەيا بولىپ، بۇنى يسپانياداعى ءبىزدىڭ ەلشىلىگىمىز قولداپ، سوسىن بۇلار جۇزگە جۋىق اقىننىڭ ولەڭىن اۋدارىپ، فرانسۋز، اعىلشىن تىلىندەگى ولەڭدەردى يسپان تىلىندەگى نۇسقاسىن جاساعان. ولاردىڭ ىشىندە 50 ولەڭ كىتاپقا ەنگەن. كىتاپقا كىرمەگەن ولەڭدەر تۋرالى پادرو مەن ۇيىمداستىرۋشىلار اراسىندا اڭگىمە بولعان. پادرون مىرزا قالعان ولەڭدەردىڭ يسپانياداعى ۇلكەن ادەبي جۋرنالدا توپتاستىرىلىپ جارىق كورەتىنىن ايتقان. سونداي-اق، قازاق پوەزياسىنىڭ جيىنتىعىن قيسىنىن تاۋىپ لاتىن امەريكاسىندا دا كىتاپ ەتىپ شىعارۋدى ويلاستىرىپ وتىرعانىن جەتكىزگەن.
يسپان جۇرتى قازاق ولەڭىن نەسىمەن قىزىقتىرعان؟ كىتاپتا قانداي ولەڭدەر قامتىلعان؟
پادروننىڭ ءوزىنىڭ ايەلى ورىس تىلىنە جەتىك مامان، اقىن ەكەن. بۇلاردىڭ قازاق پوەزياسىنا نازارى اۋعان. اسىرەسە، پادرون مىرزاعا اسەر ەتەتىنى بايانداماسىنىڭ ەكپىنىنەن بايقاعانىمىزداي رەسەي وتارشىلدىعى كەزىندەگى پوەزيالارىمىز، ماعجانداردىڭ، ءمىرجاقىپتاردىڭ تاعدىرى. الاششىلداردىڭ تاعدىرى قاتتى نازارىن اۋدارعان كورىنەدى. جۇزگە جۋىق اقىننان ولار اباي اتامىزدان باستاپ ەلۋدەي اقىننىڭ ولەڭىن بىر-بىردەن الىپ، اۋدارىپ جاريالاعان.
كىتاپ «قازاق پوەزياسىنىڭ انتالوگياسى يسپان تىلىندە (XIX، XX، XXI عاسىردا)» دەپ اتالادى. جاستاردان دا ءبىراز اقىننىڭ ولەڭى كىرگەن. بۇل دۇنيەدە جوق اقىنداردان قادىر مىرزا ءالىنىڭ، تۇمانباي مولداعالييەۆ اعالارىمىزدان ەسەنقۇل جاقىپبەكوۆكە دەيىنگى 20 اقىننىڭ ولەڭدەرى بار. بەرى قارايعى جاستاردان دا ءبىرازى كىتاپ بەتىنەن ورىن العان.
يسپانداردىڭ وزدەرى «ءبىز ەۋروپالىقتاردىڭ ىشىندەگى قانى قىزۋىمىز، سولتۇستىك ەۋروپا جاقتىڭ ەلىنىڭ قاندارىندا تۇز جوق» دەپ ايتادى ەكەن. تۇز قاندى كوپىرتەدى، قىزدىرادى دەپ سانايدى ەكەن دە، بىزدەگى قاندارىندا وت جوق دەگەن سەكىلدى قارايدى ەكەن. وزدەرىنىڭ ايتۋىنشا يسپانيا، پورتۋگاليا، يتاليا – قازاقستان، قىرعىزستان، وزبەكستان سياقتى تۋىستاس ەلدەر. يسپانيا تەرريتورياسى ۇلكەن – قازاقستان سياقتى. پورتۋگاليا مەن يتاليا توپىراعى شاعىن، تىلدەرىنىڭ دە جاقىندىعىن بىزدەرگە ۇقساتسا كەرەك.
پادروننىڭ ىقىلاسى تۇسكەن قازاق پوەزياسى تۋرالى كىتاپ كىمدەردىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن شىقتى؟
كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن يسپانيا كورولدىگىنىڭ ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتقانىنا 25 جىل تولعانى قۇرمەتىنە وراي مەرەكەلىك شارا رەتىندە ۇيىمداستىرىلدى. وعان سول قازاقستاننىڭ يسپانياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى باقىت دۇيسەنبايەۆ قولداۋ كورسەتتى. ەلشىلىكتەن ولجاس سۇلەيمەنوۆ، راحمان، رايىمبەك، راسۋل، جەڭىس دەگەن ازاماتتار جۇبايلارىمەن، سول جاقتاعى وقىپ جاتقان ستۋدەنتتەر، جۇمىس ىستەپ جاتقاندار «قازاق اقىندارى كەلىپ جاتىر ەكەن، ۇلكەن شارا بولىپ جاتىر ەكەن» دەپ توپتالدى. سوسىن پادرون مىرزانىڭ ءوزىنىڭ پوەزياسىن سۇيەتىن قاۋىم، ونىڭ ىشىندە تاياعىن سۇيرەتىپ جۇرگەن اقساقالدار، ەرەكشە اريستوكرات كيىممەن جۇرگەن زيالى قاۋىم، جاستار، ەلشىلىكتەن ديپلوماتتار، بيلىك وكىلدەرىنەن ءبىراز جۇرت جينالدى. جينالىستى ەلشىمىز باقىت امانگەلدى ۇلى جۇرگىزدى.
ۇلكەن شارا بولىپ ءوتتى. قازاقستانداعىداي ەمەس ءبارى دە پروتوكولمەن جۇرەدى ەكەن. ءبىز ءوز كەزەگىمىزدە ءبىر اۋىز ءسوزىمىزدى ايتتىق. جانار ايلاشيەۆا مەن داۋلەتكەرەي كاپ ۇلى ايتىس جاساپ، سوندا وقىعان قىزدارىمىز بەن جىگىتتەرىمىز ۇلتتىق كيىم كيىپ، دومبىرا تارتىپ شاعىن ساحنالىق قويىلىمدار جاسادى. ولارعا كورمەگەن دۇنيەسىن جاساعان بولدىق. جانە ءوزىمىزدىڭ كوزقاراستارىمىزدى بىلدىردىك. سول جەردەگى تەلەارنالارعا سۇحبات بەردىك.
ءبىزدىڭ ايتقانىمىز وسى ولەڭدەر ارقىلى قازاقتىڭ بۇرىننان قازاقتى جارنامالاپ كەلە جاتقان دالاسى مەن جەرىنىڭ كەڭدىگى، بايلىعى، باتىرلارىنىڭ تاريحى بولىپ سانالاتىن بولسا، قازاقتىڭ پوەزياسى ارقىلى جانىنىڭ، رۋحانياتىنىڭ بايلىعىن ءتۇسىنىپ جاتسا جاقسى بولار ەدى دەستىك. ءبىراق، پادرون مىرزانىڭ ءوزىنىڭ ايتۋىمەن، باسقا دا اقىنداردىڭ ايتۋىمەن بۇل قازاق پوەزياسىن، قازاق ولەڭىن يسپانياعا، وڭتۇستىك امەريكاعا ناسيحاتتاۋ بۇنىمەن توقتامايتىنى بەلگىلى بولدى. «بۇل ەڭ باسى. جالپى قازاق پوەزياسى، قازاقتاردىڭ رومانتيكالىق ويلاۋ دۇنيەسى، كوركەمدىك دۇنيەسى، ءتىلدىڭ بەينەمەن قۇبىلۋى كەرەمەت دۇنيە ەكەن» دەسىپ جاتتى. «تانىستىرۋ بۇنىمەن توقتالمايدى» دەستى.
بارعاندا بىزدە ات ۇستىندە جۇرگەن ازاماتتاردان ۇلىقبەك ەسداۋلەت، عالىم جايلىباي، تىنىشتىقبەك ابدىكاكىم ۇلى، ەسەنعالي راۋشانوۆ، سۆەتقالي نۇرجانوۆ سياقتى ازاماتتاردىڭ بارلىعى دا بۇل كىتاپقا كىرگەن. ول كىسىلەر بارعان جوق. بارعانداردىڭ كوبى جاستار. ون اقىننىڭ ىشىندە ۇلكەندەۋى وڭايگۇل تۇرجان ەكەۋمىز بولدىق. قالعاندارى جاستار، جاس بولعاندا دا وتىزدان تومەنى جوق. داۋرەن بەرىكقاجى ۇلى مەن تاناكوز تولقىنقىزىنان باسقا باقىتگۇل باباش، داۋلەتكەرەي كاپ ۇلى، ساعىنىش نامازشاموۆا، انار شامشادينوۆا، جانار ءابسادىق، جانار ايلاشيەۆالار بار.
ءبىراق، «وسى بارعاندار قازاق پوەزياسىنا وكىلدىك ەتە مە؟» دەگەن سۇراق تۋىپ جاتتى الەۋمەتتىك جەلىدە، ادەبي ورتادا. وعان ايتار ءسوزىمىز، بۇل داۋلى ماسەلە شىعار، بۇكىل قازاق پوەزياسىنا وكىلدىك ەتەدى دەسە. ءبىراق ون اقىننىڭ قاي-قايسىسى دا قازاق پوەزياسىنىڭ وكىلدەرى. قازاق ءسوز ونەرىنىڭ، قازاق ءتىلىنىڭ قايماعىن قالقىعان، قانداي قالىڭدىقتا بولعانىنا قاراماستان قازاق تىلىنە قايماق ءتۇسىرىپ جۇرگەن اقىندار ءبارى دە.
يسپان جۇرتىنا قازاق پوەزياسى نەسىمەن ۇنادى؟
كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىندە پادرون مىرزا ءوزى ءبىر ساعاتتاي بايانداما جاسادى. ءبىر ساعاتتىق بايانداماسىندا پادرون ايرىقشا ءبىر ەكپىنمەن سويلەپ، قولدارىن سەرمەپ وتىرىپ قاي-قايسىسىمىزدىڭ ولەڭىمىزدى وقىپ جاتتى. مىسالى قاسىم امانجولدىڭ «يسپان قىزىنا» دەگەن ولەڭى بار. سونى بەلسەنىپ تۇرىپ، تەبىرەنە، قولدارىن سەرمەي وقىدى. باقىت دۇيسەنبايەۆ «قاسىم اعامىزدىڭ «يسپان قىزىنا» دەگەن ولەڭى ءبىزدىڭ كورپۋستىڭ يسپانياداعى پاسپورتى» بولىپ تۇر دەپ قالجىڭدادى. ەجەلدە ءبىزدىڭ اقىنىمىز يسپاننىڭ قىزىن، وسى حالىقتىڭ سۇلۋلىعىن جىرلاعان دەپ ايتامىز دەدى.
پادرون بايانداماسىندا اباي اتامىزعا، ءمىرجاقىپقا، ماعجانعا كوبىرەك توقتالدى. سوزىندەگى حالىقارالىق تەرميندەردەن بايقاپ وتىرعانىمىز رەسەيدىڭ وتارشىلدىعى داۋىرىندەگى الاش كوسەمدەرىنىڭ كۇرەسى مەن وعان قارسى پوەزيالىق كوركەمدىك دۇنيەلەردەگى ىشكى بۇلقىنىس، حالىقتى وياتۋ باعىتىنداعى رۋحاني كۇرەستەرىنە، ىشكى جان تەبىرەنىستەرىنە توقتالىپ جاتقانى بايقالدى. وسى كىتاپتىڭ 60-تان استام بەتى پادروننىڭ قازاق پوەزياسى تۋرالى اۋقىمدى لەكسياسى. ونىڭ ىشىندە ءبارىمىزدىڭ اتى-جونىمىزگە، ەرەكشەلىكتەرىمىزگە توقتالعان. مەنىڭ قازاقستاننان شەت جەردە تۋىلىپ، وتانىما ورالعانىم تۋرالى، ولەڭدەرىمنىڭ پاتريوتتىق تاقىرىپتا بولاتىنىن ايتاتىن كورىنەدى. ولەڭدەرگە عانا ەمەس ولەڭنىڭ تاعدىرىنا، اۆتورلارعا توقتالعان. لەكسياسىنىڭ اراسىندا داۋلەتكەرەي كاپ ۇلىنىڭ كىتاپقا كىرگەن «جول بەرەمىن» دەگەن ولەڭىن وقىپ شىقتى. مىسقىلدى ولەڭدى اسا ءبىر ءمان بەرىپ وقىدى. ءبىز ءوز كەزەگىمىزدە داۋلەتكەرەيگە قۇتتىقتاپ قالجىڭ ايتىپ جاتتىق. مەنىڭ بايقاعانىم، قازاق جاستارىنىڭ ولەڭدەرىنەن ۇلكەن ءۇمىت كۇتەتىن كورىنەدى.
سەرۆانتەستىڭ دونكيحوتى مەن سانچوسى ءومىر سۇرگەن ەلدە ولەڭدەگى مىسقىل مەن ساركازمگە، ومىردەگى اجۋاعا ۇلكەن ءمان بەرەتىنى كورىندى. بارعان جاستاردىڭ ولەڭدەرىنە ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ جاتقانىن ايتتى.
ءوزىڭىز يسپان جۇرتىنان نە ءتۇيدىڭىز، نەسىمەن ەستە قالدى؟
يسپان حالقى ءوزى شىعارماشىل حالىق ەكەن. ونى قالاسىن كورگەندە دە، سپورتىن كورگەندە دە، تاريحىن كورگەندە دە، مۋزەيلەرىن ارالاعاندا دا سەزىنەسىز. ءبىز بارعاندا مادريدكە تۇستىك. وندا 4-5 ميلليون حالىق تۇرادى ەكەن. قوعامدىق كولىكتەر، قىزمەت كورسەتۋ جاقسى جولعا قويىلعان. مادريدتەگى ەڭ باستى نىسان، ەلگە كەلگەن كىسىگە كورسەتەتىنى ءمادريدتىڭ 80 مىڭ ادامدىق سانتياگو بەرنابەۋ ستاديونى. ونى كەرەمەت ۇلتتىق برەند رەتىندە جاساعان. كىرەتىن بيلەتى دە ءبىرشاما قىمبات. سوسىن مادريدتەگى حان سارايى(Royal Palace of Madrid). مادريدتەگى ماي بوياۋلى سۋرەت كورمەسىنىڭ ورتالىعى پرادو مۋزەيى.
يسپانياداعى ەڭ ۇلكەن قۇرمەتكە يە ەسىم ول سەرۆانتەس ەكەن. ەڭ مىقتى ۋنيۆەرسيتەتى دە سەرۆانتەس اتىمەن اتالادى. سوسىن حالىقتىڭ جازۋشى مەن ادەبيەتتى قۇرمەتتەيتىنى سونشالىق – جىلىنا ون ميلليونداعان تۋريست تارتادى ەكەن يسپانيا. سانچو مەن دونكيحوتى ەسەگى مەن اتىنا مىنگىزىپ ۇلكەن ەسكەرتكىش قويىپتى.
ءبىز ۋنيۆەرسيتەتتە دونكيحوتتى وقىدىق قوي، دونكيحوتتىڭ قىلىعىنا، سانچونىڭ ەسەگىنە كۇلىپ ءبارىمىز سونى مىسقىلمەن وقيتىنبىز. بۇل ەندى جاريالانعانىنا 5 عاسىرعا تاياپ قالعان شىعارما. يسپان حالقىنىڭ كەيىپكەرلەرى ەكەن. ال، سول كەيىپكەرلەردىڭ قولا مۇسىنىنە بارىپ سۋرەتكە ءتۇسىپ جاتقان حالىق قارا ءنوپىر. ءوزىم سىقاق ەتىپ جۇرگەن سانچونىڭ ەسەگىنىڭ بۇتىنان ارى ءوتىپ بەرى ءوتىپ جۇرگەن مۇقىم حالىق. بۇرىنعى مىسقىل ەمەس اناۋ جەردە قۇرمەتپەن قارادىق. ونىڭ ارجاعىنا اق ءمارماردان وتە بيىك قىلىپ، ويىپ سالعان سەرۆانتەستىڭ كرەسلودا وتىرعان ءمۇسىنى تۇر. ۇلت كوسەمى سياقتى دەڭگەيدە وتىر. بۇلارعا قاراپ ادەبيەتكە دەگەن، شىعارماشىلىق ادامىنا، كەيىپكەرگە دەگەن ۇلكەن قۇرمەت كورسەتىلگەنىن كوردىك. سول سەرۆانتەس پەن دونكيحوت، سانچو ۇشەۋى-اق جىلىنا ميلليونداعان تۋريست شاقىرادى. حالقىنا سولاردىڭ ارۋاقتارى جۇمىس ىستەپ وتىر. ال، بۇگىنگى دونكيحوتتىڭ بالالارى تەپكەن فۋتبولدى سەن دونكيحوتتىڭ قيالىنىڭ جەمىسى دەمەي ايتا المايسىڭ. سانچونىڭ ەسەگىنىڭ ورىنىنداعى بۇگىنگى كولىكتەرى مەن كوشەدەگى تاسىمالىنا دا ۇلكەن قۇرمەتپەن قارايسىڭ.
سەرۆانتەستىڭ 500 جىلدىعى ءوتىپتى. سەرۆانتەسكە دەگەن قۇرمەتتىڭ ۇلكەندىگى مۇلدە بولەك. ونىڭ تۇسىندا جازىلعان ادەبي ءتىل مەن قازىرگى تىلدە ايىرما بار كورىنەدى. جۇرتتىڭ بارلىعى بىردەن ونى ءتۇسىنىپ وقىپ كەتە المايتىن سياقتى. مەنىڭشە بۇل بىزدە دە بار. 500 جىل بۇرىنعى ەمەس، 70 جىل بۇرىن عانا جازىلعان اباي رومانىن قازىرگى جاستار ءتۇسىنىپ وقىپ كەتە المايتىن سياقتى. ونداعى سۋرەتتەۋلەر، ءسوز تىركەستەرى، تەڭەۋلەر، ونداعى كوشپەلى مادەنيەتتىڭ سۋرەتتەلۋ بۇگىنگى ۇرپاققا مۇلدە جات دۇنيە. ال، يسپانيادا سونداي بولسا دا سەرۆانتەستى زەرتتەۋ مەن وقىتۋ جۇمىسى جوعارى دەڭگەيدە ەكەنى كورىنەدى.
بارسەلونادا 2-3 كۇن بولدىق. پورت قالا ەكەن. تۇسە بەرىستەگى ەڭ ۇلكەن ەسكەرتكىش حريستوفور كولۋمبتىڭ ەسكەرتكىشى. سونىڭ اتتانعان پورتى دەپ قۇرمەتتەيدى بارسەلونا حالقى. وزدەرى ەسكى پورت(Port Vell) دەپ اتاعان بۇل جەر حالىققا كورسەتەتىن ەڭ باستى نۇكتە. «كوكتوبەمىز» سياقتى توبەسى بار. ونىڭ ۇستىندە ەكى ستاديون تۇر. بىرەۋى 1992 جىلى بارسەلونا وليمپياداسىندا سالىنىپ، قولدانىسقا بەرىلگەن ستاديون. ەكىنشىسى جارتى عاسىرداي ۋاقىت بۇرىن سالىنعان 100 مىڭداي ادام سياتىن بارسەلونا ستاديونى. سونداي-اق، 1929 جىلى وتكىزىلگەن ەكسپوعا ارنالىپ سالعان قۇرىلىستارى دا قاز-قالپىندا بۇگىن دە قولدانىستا تۇر. بىزدە دە ەكسپو وتكەلى جاتىر. ول دا سونداي حالىققا عاسىرلىق قىزمەت وتەيتىن قۇرىلىستار بولسا جاقسى بولار ەدى دەپ ويلايسىڭ.
اسىرەسە بارسەلونا قالاسى ارحيتەكتۋراسىمەن تۇتاستاي ءبىر شىعارما. ولار قۇرىلىستى ماڭگىلىككە سالادى ەكەن. تۇتاستاي قۇرىلىستارى ءمارماردان، ۇلۋتاستان ويۋلانىپ، كوركەمدەلىپ سالىنعان. بۇكىلحالىقتىق شىعارماشىلىق جاسامپازدىعىن ارحيتەكتۋراعا سالعان. ارحيتەكتۋراسىمەن ماقتانادى. انتوني گاۋدي دەگەن ارحيتەكتور بولعان. مىناۋ گاۋديدىڭ كۆارتالى، گاۋديدىڭ قۇرىلىسى دەپ ماقتانىش ەتەدى. ماسەلەن گادۋيدىڭ باستاپ 40 جىل سالىپ بىتپەگەن قۇرىلىس بار. ساگرادا فاميليا سالىنىپ باستالعانىنا ءبىر جارىم عاسىر بولعان، نەگىزى شىركەۋ بولۋعا ءتيىس دەپ جوسپارلانعان. ءبىز ءنوپىردىڭ كوپتىگىنەن ىشىنە كىرە المادىق. ءبىراق سىرتىنان قاراپ ءبىر ساعاتتاي كوردىك. ءبىرتۇتاس ءۇي دەۋگە كەلمەيدى، ەكسپوناتتاردىڭ جيىنتىعى سەكىلدى. 4 ۇلكەن مۇناراسى بار. ءالى بىتپەگەن، 2020 جىلدارى بىتەدى دەپ جوسپارلاعان ەكەن. بۇرىن گاۋديدىڭ ءوزى – ءبىر ارحيتەكتور جوسپارلاپ، 40 جىل ىستەپ باستاعان جۇمىستى ءقازىر 400 ارحيتەكتور ىستەپ جاتقان كورىنەدى.
بۇلاردىڭ نەگىزگى قۇرىلىسىنىڭ باعىتى ارحيتەكتۋرا بولىپ تۇرعانى – حالقىنىڭ شىعارماشىلدىعى سودان كورىنەدى. سونداي-اق پيكاسونىڭ ەرەكشە مۋزەيى تۇر. تەڭىز پورتتارىنىڭ كورىنىستەرى تۇر. حريستوفور كولۋمبتىڭ ەسكەرتكىشى استاناداعى بايتەرەك سياقتى ءزاۋلىم قويىلعان. ءبىز سياقتى مۇنايى بولماسا دا، ءبىز سياقتى ۇلان-بايتاق القابى جوق، ءبىراق ارحيتەكتۋراسى بار، تەڭىز پورتىن جاقسى پايدالانادى.
ەۋروپا وداعىنداعى ۇلكەن ەلدىڭ ءبىرى بولعان سوڭ، باسقا ەلدەردەن دە ەڭبەككەرلەر كوپتەپ تارتىلادى. بارلىق ءونىمدى يسپانيا ءوزى وندىرەدى.
فلامينگو دەگەن ءبيى بار، ەڭ كىرىس بەرەتىن، قىمبات قويىلىمدى ەجەلگى زالدا وتكىزەدى دەپ جارنامالايدى. جاس اقىندارىمىزدىڭ ىشىندە «يسپان قىزدارىنىڭ بيلەگەن ءمۇسىنىن كورەمىز» دەپ ازىلدەسىپ، قىمبات بولسا دا 44 ەۋروعا بيلەت الىپ كىردىك. كىرىپ بارا جاتقاندا سەمىز ايەل كىسىلەردىڭ بيلەگەنى تۇسىرىلگەن سۋرەتتەر ءىلىنىپ تۇردى. كىرسەك زالدا وزدەرى وكشەسىمەن، قولىنداعى تاياقتارىمەن ەدەندى تاقىلداتىپ، ەكى گيتارامەن شاعىن قويىلىم جاسادى ساعاتقا تاياۋ ۋاقىتتا. سويتسەك ءبيشى جىگىت پەن تولىق كەلگەن ايەلدىڭ، اس ۇيدەگى تولىق ايەلدىڭ بيلەيتىن ءبيى. نە بولسا دا سول اناۋ ەسكى زالىن، سىعاندارعا ۇقساس كوڭىل كوتەرۋ مادەنيەتىن، وزدەرىنىڭ مۋزىكالىق ءريتمىن تاياقتارىمەن، قولدارىمەن، شاپالاعىمەن ريتمىمەن كورسەتەتىن بي ەكەن. ءبىراق، كىسى كىرگەنشە قانداي بي كورەتىنىن بىلمەي كىرەدى. سۋرەتكە، ۆيدەوعا تۇسىرتپەيدى.
جالپى يسپانيا ءوزىن سونشا ءبىر ماقتانىشپەن كورسەتىپ وتىرعان ەل، جاسامپاز ەل، شىعارماشىلىقتىڭ ەلى. اسىرەسە بەينەلەۋ ونەرى جاعىندا ماي بوياۋلى سۋرەتتەردە، مۇسىندەۋدە كەرەمەت قولتاڭباسى بار. ءبىز جاتقان ءقوناقۇيىنىڭ ءوزى ەسكى پاتشا ورداسىنىڭ، تاعى ءبىر پاتشالاردىڭ قۋىس-قۋىس ءۇيى بولعان عيمارات. اتالارىمىز جاتقان سۇيەكتوسەكتىڭ بەينەسىندەگى ساندىقتارى تۇر. سۇيەكپەن ورنەكتەگەن، ورىندىعى، ساندىعى تۇر. كۇمىسپەن ورنەكتەگەن جۇك ساندىقتارى تۇر. ەجەلگى ەكسپوناتتارىمەن-اق، يسپانيا بىزگە قىزىق كورىندى.
ءبىزدىڭ ءتىلىمىز، ولەڭشىلىگىمىز، ولەڭدەگى رومانتيكالىق بەينەلەۋىمىز ولارعا تىڭ جانە عاجايىپ نارسە بولىپ سەزىلەتىنى بايقالادى. اقىندارىنىڭ ايتۋىنشا «قازاق دەگەن حالىق بار، وسىنداي پوەزياسى بار ەكەن» دەپ تاڭعالعان كوزقاراس پايدا بولعان. ولاردى فرانسۋز نەمەسە باسقا دا ەۋروپالىق حالىقتار تاڭعالدىرا قويمايدى. ازياداعى ەۋروپاعا اسا تانىس ەمەس قازاق حالقىنىڭ ادەبيەتى قىزىق كورىنگەن. جالپى قىزىعىپ قايتتىق. ماقتانىشپەن قايتتىق. بارعانداردىڭ كوبى جاستار. جاستار دەگەن نە، جاستار – ءبىزدىڭ ادەبيەتتىڭ، پوەزيانىڭ، ءتىلدىڭ ەرتەڭى. ول قۋانىش دەپ ويلايمىن.
- قالامىڭىزعا قۋات تىلەيمىن! راقمەت!
سۇحباتتاسقان نۇرعالي نۇرتاي
