سىبايلاس جەمقورلىق - قازىرگى تاڭدا قولىندا بيلىگى بار كەيبىر لاۋازىمدى تۇلعالاردى تۋرا  جولدان تايدىرىپ، جالعان سويلەۋگە يتەرەتىن، ادىلدىكتى ەمەس ءوزىن تاڭداۋعا ماجبۇرلەيتىن كوك قاعازدىڭ كەسىرىنەن تۋىنداپ، قوعامدىق دەرتكە اينالىپ وتىرعان نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. ءوزىنىڭ ەمەس، حالىقتىڭ قامىن جەپ، مۇڭ-مۇقتاجىن تىڭدايدى دەگەن ۇمىتپەن دارەجەلى ورىندارعا سايلانىپ قويىلعان ازاماتتارىمىز كەرىسىنشە حالىقتىڭ نانىن جەپ، «التىن كورسە پەرىشتە جولدان تايادىنىڭ»  كەرىن كيەتىنى دە بەلگىلى. تۋرالىقتى تۋ ەتىپ كوتەرگەن تولە بي مەن قازىبەك بي سىندى ادىلەتتى بيلەۋشىلەرى بولعان قازاق حالقىنىڭ ساناسىنا  جەمقورلىق ۇعىمىنىڭ  جىلدام ءسىڭىسىپ، قازىردە تامىرىن تەرەڭگە جايعانى قىنجىلتاتىن جايت.

تەك قازاقستان  عانا ەمەس، سونىمەن قاتار، بۇكىل الەمدى دەرلىك جاۋلاپ العان  بۇل قۇبىلىستىڭ نەگىزى العاشقى تاپتىق قوعامدار پايدا بولا باستاعان  ۋاقىتتا-اق قالانعانىن تاريح بەتتەرىنەن بايقاۋعا بولادى. جالپى ماعىناسى – (لاتىن تىلىنەن اۋدارعاندا «corruptio» - ساتىپ الۋ) - مەملەكەتتىك باسقارۋ قۇرىلىمدارىنداعى لاۋازىمدى قىزمەتكەرلەردىڭ وزدەرىنە تاپسىرىلعان قىزمەت مۇمكىندىكتەرىن جەكە باستارىنىڭ پايداسى مەن مۇددەسى ءۇشىن پايدالانۋ ماقساتىندا جاساعان قوعامعا ءقاۋىپتى قىلمىستىق ىس-ارەكەتتەرى. جەمقورلىقتىڭ جالپىلاما بەلگىلەرى: لاۋازىمدى ادامنىڭ ءوزىنىڭ نەمەسە دەلدال ارقىلى پارا بەرۋشىنىڭ، ونىڭ وكىلى بولعان ادامنىڭ پايداسىنا جاساعان ىس-ارەكەتى ءۇشىن اقشا، باعالى قاعازدار، وزگە دە مۇلىك، مۇلىك قۇقىعى نەمەسە مۇلىك سيپاتىنداعى پايدا تۇرىندە پارا الۋ، تۋىستىق، جەرلەستىك، ت.ب. جاقىندىقتارىنا بايلانىستى قىزمەتكە رەتسىز قابىلداۋ جانە كوتەرمەلەۋ، سونداي-اق، مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق مۇلىكتەردى تالان-تاراجعا سالۋ.

قاي جەردە بيلىك بولسا، سول جەردە  توبە كورسەتەتىن سىبايلاس جەمقورلىق ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامىپ، العا جىلجۋىنا بىردەن ءبىر كەدەرگى كەلتىرەتىن فاكتور. بيلىك وكىلدەرىنىڭ حالىق قازىناسىنا قول سۇعۋى، مەملەكەت مۇلىگىن تالان-تاراجعا سالىپ، ءوز قىزمەتتەرىن اسىرا پايدالانۋى ەل ىشىندە ىرىتكىلەردىڭ پايدا بولۋىنا اكەلىپ سوقتىرادى. ەلىمىزدە وسىنداي ۇلتىشىلىك قاقتىعىسۋدىڭ، قاراپايىم حالىق پەن مەملەكەت باسقارۋشىلارىنىڭ اراسىندا كەلەڭسىزدىكتەردىڭ ورىن الۋىنىڭ الدىن الۋ، ءادىل بيلىكتىڭ ءجۇرۋى، جالپى سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۋرەسۋ ماقساتىندا 1998 جىلدىڭ 2 شىلدەسىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى» زاڭى قابىلداندى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل زاڭناماعا ءتۇرلى وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ، جەمقورلىققا جول بەرگەن تۇلعالارعا قاتاڭ جازالار قولدانۋ، مەملەكەت ىستەرىنەن شەكتەتۋ سىندى باپتار ەنگىزىلىپ، دامىتىلۋدا. وسى زاڭنامالارمەن قاتار، سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى  ءتۇرلى جوبالار دا ەلىمىزدە ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.

اتالىپ وتىرعان قىلمىستىق ارەكەت تەك قانا مەملەكەت باسقاراتىن ورىنداردا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار، مەديسينا سالاسىندا، وقۋ ورىندارىندا جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا دا بەلەڭ الىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. وسىنداي قوعامدا  ماڭىزدى رول اتقاراتىن سالالاردا جۇمىس جاسايتىن مامانداردى  جەمقورلىققا قارسى تاربيەلەۋ، ولاردىڭ ساناسىنا تەك حالىق يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەتۋدى ءسىڭىرۋ قازىرگى تاڭدا العا قويىلعان ماڭىزدى تالاپتاردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.

ءدال وسى باعىتتا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بيولوگيا جانە بيوتەحنولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ بيوفيزيكا جانە بيومەديسينا كافەدراسىنىڭ كۋراتور-ەدۆايزەرىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن اشىق ەدۆايزەرلىك ساعات وتكىزىلدى. شارانىڭ ۇيىمداستىرىلۋىنداعى نەگىزگى ماقسات -  ستۋدەنتتەرگە بولاشاق مامان رەتىندە ساپالى ءبىلىم بەرۋمەن  قاتار، رۋحاني تاربيەمەن  ازىقتاندىرۋ، ادىلدىك پەن تۋرالىققا تاربيەلەۋ. تاقىرىپ اياسىندا ستۋدەنتتەرگە «جەمقورلىق» ۇعىمىنىڭ ماعىناسى مەن ونىڭ ەلىمىزگە تيگىزەتىن  زارداپتارى ءتۇسىندىرىلدى. سونداي-اق، قازاقستان اۋماعىندا جانە الەم دەڭگەيىندەگى ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر قارالىپ، جەمقورلىققا قارسى ەلىمىزدە قابىلدانعان زاڭنامالار مەن  جوبالار اياسىندا پىكىرتالاس جۇرگىزىلدى. ەلباسىمىز ءوز سوزىندە  سىبايلاس جەمقورلىق تۋرالى «بۇكىل حالىق بولىپ ونىمەن كۇرەسپەيىنشە، ءبىز تابىستى ناتيجەلەرگە جەتە المايمىز. بۇل - قوعامدا ءتيىستى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى» - دەگەن ءسوزىن نەگىزگە الا وتىرىپ، جوعارى وقۋ ورىنىندا ءبىلىم الۋشىلارعا بۇل ءقاۋىپتى قۇبىلىسپەن كۇرەسۋ شارالارى تەك قانا باسشىلىق تاراپىنان عانا ەمەس، سونىمەن قاتار، ۇلت بولىپ ات سالىسۋ قاجەت ەكەندىگى ءتۇسىندىرىلدى. 

ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ  

بيوفيزيكا جانە بيومەديسينا

كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىلارى:

ب.ع.د.، پروفەسسور – مۋرزاحمەتوۆا م.ك.،

ەدۆايزەر، PhD – جامانبايەۆا گ.ت.،

ەدۆايزەر، ب.ع.ك.، دوسەنت – باكتىبايەۆا ل.ك.