ءۇش جۇزگە اتى ءمالىم اقىرعان دا داۋىسى ايعا جەتەر، قاھارلى باتىر، ۇرت ءتىلدى شەشەن،  ءادىل بي، دانا قولباسى ەر جانىبەك بەرداۋلەت ۇلى حالىق رۋحىنداعى ماڭگىلىك ماقتانىش ەدى. كەشەگى قاندى قىرعىن جوڭعار شاپقىنشىلىعىندا، ەلىنىڭ اماندىعى ءۇشىن، وتاننىڭ تۇتاستىعى ءۇشىن،  ەت جۇرەگىن قولىنا الىپ، تالاي رەت جەكپە-جەككە شىعىپ اتا جاۋىنىڭ ساعىن سىندىرىپ،  حالىق مەرەيىن اسپانعا كوتەرگەن ەدى. ءوز ومىرىندە ەشبىر سايىستان جەڭىلمەگەن باتىر بابامىزدىڭ  سول ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا،  ابىلايحان وعان وڭ تىزەسىنەن ورىن بەرىپ،  اقىلىن تىڭداسا، حالىق ونىڭ ەگەي ەرلىگىمەن كوزسىز باتىرلىعى ءۇشىن ونى «ەر» دەگەن اتاق قوسىپ اتاعان ەدى. قازاق دالاسىنداعى ازۋىن ايعا بىلەگەن، ەل ەسىندە ەسىمى جاتتالعان باتىرلار اراسىندا «ەر» ءسوزى جالعانعان ەسىمدەر از كەزىگەدى. ولار: ەر قابانباي، ەر بوگەنباي، ەر قوساي ت.ب.  دەمەك «ەر» ءسوزى ءبىر داۋىردەگى حالىقتىق ماتەريالدىق بايلىقتىڭ كەمشىل كەزىندەگى ءادىل باعاسىمەن بەرىلگەن، بىرەگەي دەڭگەيدەگى التىننان دا قىمبات رۋحاني وردەن ەدى.

باتىر بابامىزدىڭ كەسكىنى، ۇلى دالادان اتتانعانىنا ءۇش عاسىردىڭ ءجۇزى بولسا دا، حالىق كوكىرەگىنەن جوعالتپاي، كۇن وتكەن سايىن ، قادىرلەپ ارداقتاپ كەلەدى. كەسەنەسىن شىعىستىڭ كىندىگى، قالبا تاۋىنداعى مازارىنا قويۋى دا حالىق قۇرمەتىنىڭ كۋاسى بولار. باتىردىڭ ۇرپاقتارى جۇڭگو قازاقتارى اراسىندا ەلەۋلى دەڭگەيدەن كورىنسە، ەلىمىزدە دە اۋىز تولتىرا ايتارلىق جۇراعاتتارى بار ەكەنىن ايتا كەتكىم كەلەدى. سولاردىڭ اراسىندا، ءبىر بولسا دا بىرەگەي، جيەندەرىن  بىلە بەرمەسپىز.

بەرداۋلەتتەن بەس ۇل، ءبىر قىز تاراعان دەسەدى. ولار: جانىبەك، الىبەك، كۇنگەيتى، بالپاڭ، ساڭىرىق جانە جالعىز قىزى ەرمەك. جانىبەكتىڭ ءوز كىندىگىنەن ءۇش ۇل، ءبىر قىز. ولار: نوعاي، بالجان، بايتىك جانە ايمەن اتتى جالعىز قىزى بولعان. باتىردىڭ قارىنداسى ەرمەك اپامىز اسا قايراتتى ءارى  اقىلدى كىسى بولعان دەسەدى. ول كىسىنى ورتا جۇزدە ارعىن اۋلەتىنەن تاراعان توبىقتى رۋىنداعى ىرعىزباي ايدوسۇلىمەن اتاستىرعان. ىرعىزباي –  ابايدىڭ ارعى اتاسى، دەمەك الەم تانىعان ۇلى ابايدىڭ ۇلى اپاسى ەرمەك — ەر جانىبەكتىڭ  قارىنداسى، ەر جانىبەك – ابايدىڭ ۇلى  ناعاشىسى ، اباي   ەر جانىبەكتىڭ جيەنى.

باتىردىڭ جالعىز قىزى ايمەن باتىل، قايراتتى  ءارى اقىلدى بولعان دەپ ايتادى كونە كوز قاريالار. قيلى زاماننىڭ قاتپارىندا ەسەيگەن ايمەن ءوز كەزىندە، قارۋ – جاراق اسىنىپ جورىقتارعا شىعىپ، تالاي بەيكۇنا جانداردى اتا جاۋدىڭ ازۋىنان  اراشالاپ، نە ءبىر بارىمتاعا تۇسكەن، حالىقتىڭ مالىن  قورعاپ، جاۋلارىن قولدى ەتكەن دەپ ايتادى شەجىرەلەر.  جانىبەك جالعىز قىزىن سول كەزدىڭ وزىندە ءدىني مەدرەسەلەردەن ساۋاتىن اشتىرعان. كەيىن ايمەندى ورىنبورلىق بالقوجا دەگەن جىگىتكە ۇزاتادى. بۇل كەزەڭ قازاق جۇرتىنىڭ ەندى ەسىن جيا باستاعان شاعى ەدى. ەلىن باستاعان ەر جانىبەك كوشتىڭ بەتىن شىعىسقا بۇرادى. جات جۇرتتىققا جارالعان ايمەن اتاستىرعان جۇرتىمەن بىرگە قالا بەرەدى. ەل-جۇرتىن ساعىنادى. كوپ وتپەي بالالى بولادى. بالاسىنىڭ اتىن ەكى بىردەي اتا-باباسىنىڭ اتىمەن التى-سارى دەپ ازان شاقىرتىپ قويادى. ولاي دەيتىنىمىز، ۇلى  باباسى – التى، التىدان – سارى، سارىدان – بەرداۋلەت، بەرداۋلەتتەن – جانىبەك. التىسارى ەر ءمۇسىندى،  وجەت بولىپ وسەدى ، ودان نەمەرەسى  ىبىراي تۋادى. التىسارى جاستاي قايتىس بولىپ، ىبىرايدى اجەسى ايمەن اپا تاربيەلەپ وسىرەدى. كەيىن التىسارى دىبىستىق ۇندەستىكتىڭ سەبەبىمەن التىنسارى بولىپ ايتىلىپ كەتەدى. مىنە وسىلايشا، قازاق دالاسىن قاراڭعىلىقتان وياتقان، ۇلى اعارتۋشى، ەتنوگراف، عالىم ىبىراي التىنسارين باتىردىڭ تۋعان جيەنى بولىپ تابىلادى.

وسىلايشا قازاق ۇلتىنىڭ  التىن دىڭگەكتەرى ىسپەتتى. ەكى ۇلى پەرزەنتى – ەر جانىبەكتىڭ جيەندەرى. تاريح قاتپارىندا جاتقان قۇندىلىقتاردى بىرەۋىمىز بىلسەك، بىرەۋىمىز بىلە بەرمەۋىمىز انىق.

نۇرباقىت اتان ۇلى          

وسكەمەن قالاسى

ماقالاداعى نەگىزگى دەرەكتەر شىڭجاڭ ولكەلىك «مۇرا» جۋرنالىنىڭ 2003 جىلعى № 1 ساننان الىندى.