ساعاتى سىرعىعان، دامۋىنا كوز ىلەسپەيتىن مىناۋ جاھاندانۋ داۋىرىندە ادامزات وركەنيەتىنىڭ ءومىر-سالتى بىرىزدىلىككە ۇلاسۋمەن قاتار بارىنە ورتاق مادەني نورما قالىپتاسۋ ۇستىندە. اقپاراتتىق كەڭىستىكتەگى قولجەتىمدىلىك پەن ونىڭ تارالۋ جىلدامدىعى بۇل ۇدەرىستى ودان سايىن ارتتىرىپ جاتىر. قازىرگى قازاقستاننىڭ ساياسي ۇستانىمى مەن كوزقاراسى الەمدىك وركەنيەتتىڭ دامۋىنا ىلەسە وركەن جايىپ، ساباقتاستىقتا وربۋدە. وسىنداي رۋحاني، مادەني ۇلى وزگەرىستىڭ قازاق حالقىنىڭ سالت-ساناسى مەن تۇرمىس-تىرشىلىگىندە ىقپالى ەرەكشە ماڭىزعا يە.
قازاق قوعامىن ءوزىنىڭ عاسىرلار بويى كەلە جاتقان ۇلتتىق سيپاتىنىڭ وسىناۋ ۇلى كەزەڭدەگى ومىرشەڭدىگى مەن ونىڭ بولاشاعى الاڭداتارى ءسوزسىز. بيىلعى ەلباسىنىڭ سوڭعى جاريالاعان «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى كولەمدى ماقالاسىندا قازاق حالقىنىڭ وسى كەزەڭدە ودان ءارى دامىلداماي ۇلتتىق سيپاتىن ساقتاي وتىرىپ، بولاشاققا قالاي نىق قادام باسۋ قاجەتتىلىگى جايىندا باياندالادى.
ەلباسى: «كۇللى جەر ءجۇزى ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا وزگەرۋدە. الەمدە باعىتى ءالى بۇلىڭعىر، جاڭا تاريحي كەزەڭ باستالدى. كۇن ساناپ وزگەرىپ جاتقان ءدۇبىرلى دۇنيەدە سانا-سەزىمىمىز بەن دۇنيەتانىمىمىزعا ابدەن ءسىڭىپ قالعان تاپتاۋرىن قاعيدالاردان ارىلماساق، كوش باسىنداعى ەلدەرمەن تەرەزەمىزدى تەڭەپ، يىق ءتۇيىستىرۋ مۇمكىن ەمەس. وزگەرۋ ءۇشىن ءوزىمىزدى مىقتاپ قولعا الىپ، زامان اعىمىنا يكەمدەلۋ ارقىلى جاڭا ءداۋىردىڭ جاعىمدى جاقتارىن بويعا ءسىڭىرۋىمىز كەرەك»، - دەي كەلە، ءسوز باسىن ەلىمىزدىڭ زامان اعىسىنداعى ودان ءارى قارايعى ۇستانىمى جايىندا باستادى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ بۇل ماقالاداعى ايتىپ وتىرعان ءىرى باستاماسى ۇرپاققا نۇسقاۋ، جارقىن بولاشاقتىڭ ۆەكتورى ىسپەتتەس. ەلباسى ءوز سوزىندە: «حح عاسىرداعى باتىستىق جاڭعىرۋ ۇلگىسىنىڭ بۇگىنگى زاماننىڭ بولمىسىنا ساي كەلمەۋىنىڭ سىرى نەدە؟ مەنىڭشە، باستى كەمشىلىگى – ولاردىڭ وزدەرىنە عانا ءتان قالىبى مەن تاجىريبەسىن باسقا حالىقتار مەن وركەنيەتتەردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرمەي، بارىنە جاپپاي ەرىكسىز تاڭۋىندا»،-دەيدى. ال، قازىرگى دۇنيەدە بولىپ جاتقان كەلەڭسىز جايتتار مەن قاقتىعىستاردىڭ سەبەبى باتىستىق جاڭعىرۋ ۇلگىسىنىڭ وزگە دە ۇلتتىق سيپاتى بار قوعاممەن ساناسپاي تىقپالاۋى ناتيجەسىندە بولىپ وتىرعانىن اڭعارۋعا بولادى.
قازىرگى قوعام تالقىسىنا ءتۇسىپ، قازاق ينتەللەگەنسياسىنىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋدىرىپ وتىرعان بارلىق ماسەلەلەر وسى رۋحاني وزگەرىستەرگە نەگىزدەلەدى. ويتكەنى، گەنەتيكا عىلىمى بۇعان دالەل بولا الادى. تىركەسۋ، دامۋ كەزىندەگى كەيبىر بەلگىلەردىڭ ءوز دومينانتتىلىعىن جوعالتىپ، رەسەسسيۆتى كۇيگە اۋىسىپ جاسىرىن تۇردە قالىپ جاتادى. ءتىپتى، ول ءوز ومىرشەڭدىگىن جوعالتۋى دا ابدەن مۇمكىن. سول سەبەپتى دە، قانداي دا ءبىر ۇرپاق بۋدان الۋ ءۇشىن ونى ساپالى سۇرپتاۋدان وتكىزىپ، جان-جاقتىلى بەيىمدەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋى لازىم. مىنە، جاڭعىرۋ، دامۋ ماسەلەسى دە وسىعان سايادى.
ەلباسىمىز ايتپاقشى، ۇلتتىق كود دەگەنىمىزدىڭ ءوزى – حالىقتىڭ تەكتىلىگىنىڭ ءتۇبىرى، رۋحاني دۇنيەسىنىڭ،ساناسىنىڭ ءتۇپ-تامىرى.
ۇلتتىق كود دەگەنىمىز – ول حالىقتىڭ بويىنداعى ەشكىم الماستىرا دا، تارتىپ تا الا المايتىن مىڭجىلدىقتاردا قالىپتاسقان اللانىڭ بەرگەن رۋحاني سيپاتىنىڭ نەگىزى. بۇعان قاتىستى ەلباسىمىز: «جاڭا تۇرپاتتى جاڭعىرۋدىڭ ەڭ باستى شارتى – سول ۇلتتىق كودىڭدى ساقتاي ءبىلۋ. ونسىز جاڭعىرۋ دەگەنىڭىزدىڭ قۇر جاڭعىرىققا اينالۋى وپ-وڭاي»، - دەيدى. مەيلى قانداي دامۋ ۇدەرىسىنە تۇسسەڭ دە، باباڭنىڭ قانىمەن، انانىڭ سۇتىمەن بەرىلگەن، رۋحاني بايلىعىمەن قالىپتاسقان سانا-سەزىمسىز ىزگى جول تاۋىپ كەتۋدىڭ ساندىراققا اينالۋى بەك مۇمكىن ەكەندىگىن تۇسىندىرەدى.
شاكارىم ايتپاقشى:
بوستاندىق تاڭى اتتى، قازاعىم، كورىڭدەر،
ارعا يە باسشىنىڭ سوڭىنان ەرىڭدەر.
تاڭ ارتىنان حاقيقات كۇن شىعادى،
ەرىنشەك، جالقاۋلىق ادەتتەن بەزىڭدەر.
ارامدىق، ارازدى تۇبىمەن جويىڭدار
وتىرىك، وسەكتى ءبىرجولا قويىڭدار.
نامىس، جىگەر، بويىڭا جيىپ قايرات،
قاجىماي ادالدىق جاعىندا بولىڭدار.
بىرلىك پەن تالاپتى ەڭبەككە سالىڭدار،
ونەرلى ەلدەردەن ونەگە الىڭدار.
كۇندەستىكتىڭ ءوزىمشىل كوزىن قۇرتىپ،
ۇمتىلىپ، ەرىكتى ەل بولىپ قالىڭدار.
وسى ءبىر ولەڭ جولدارىنان عاسىرلار توعىسىنان كەلە جاتقان قازاق زيالىلارىنىڭ يدەيالوگيالىق ساناسى بۇگىنگى كۇنمەن، ەلباسىنىڭ كوزقاراسىمەن ۇشتاسىپ جاتقاندىعىن اڭعارۋعا بولادى.
ەلباسى قازاق حالقىنىڭ قيلى سىن-قاتەرلەردى باستان وتكەرگەندىگىن ساباقتاي كەلە، ادامزات وركەنيەتىندەگى ەشبىر ريەۆوليۋسيالىق دامۋ تۇرلەرىنىڭ ەشبىر حالىققا ەلگە پايدا اكەلمەگەندىگىن، سونىڭ ناتيجەسىندە قانشاما ۇلتقا جويىلىپ كەتۋ قاتەرى تونگەندىگىن تارلان تاريحتىڭ ءوزى ايقىنداعانىن اتاپ كورسەتتى. ەندىگى ۇلى دالا ەلىنىڭ ۇرپاقتارى ەۆوليۋسيالىق دامۋ جولىمەن بولاشاققا قادام باستى. الەم ساحناسىندا بىرلىك پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ، عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ، وركەنيەتتىڭ وزىق ۇلگىلەرىن بويىنا سىڭىرگەن كەمەل ۇلت بولارىنا ەلباسى سالعان دارا جول، بابالار ارمانىنا اپارار داڭعىل جول ەكەنىنە سەنىمىمىز كامىل.
قامشىگەر: ارافات دەربەس ۇلى
