قىز – ۇلتتىڭ ايناسى. ەر جىگىت – ەلدىڭ قورعانى. ال قازىرگى تاڭدا قازاق قىزدارىن بۇكىل الەمگە ماسقارا ەتىپ جاريالاپ، كورسەتىپ وتىرعان ءتۇرلى ۆيدەولار، سۋرەتتەر ينتەرنەت جەلىسىندە وتە كوپ. كۇننەن-كۇنگە ولاردىڭ سانى ۇدەي تۇسۋدە. ەڭ سوراقىسى، مۇنداي ۆيدەولار مەن سۋرەتتەردىڭ اۆتورلارى – ءوزىمىزدىڭ قازاقتىڭ قاراپايىم ەر جىگىتتەرى، ازاماتتارى.
كەز كەلگەن الەۋمەتتىك جەلىنى اشىپ قاراساڭىز «قازاق قىزىنىڭ بۇگىنگى سيقى مىنانداي» دەگەن تاقىرىپپەن جاريالانعان ءتۇرلى فوتولار، ۆيدەولار، ودان قالا بەردى وتاندىق ب ا ق بەتتەرىندە جاريالانىپ جاتقان ءتۇرلى مازمۇنداعى ماقالالاردان كوز سۇرىنەدى. ال «قازاق ەر جىگىتتەرىنىڭ بۇگىنگى سيقى قانداي؟ ولاردىڭ ساناسى سول ءبىر ۆيدەو مەن فوتودان ءارى اسىپ كەتە الماعاندىعى ما؟
ءيا، ول ۆيدەو، فوتولارداعى قازاق قىزدارىنىڭ ىس-ارەكەتىن اقتاپ الايىن دەپ جاتقانىمىز جوق، ولاردىكى مۇلدە دۇرىس ەمەس. الايدا، راسىمەن دە قازاق ۇلتىنا جاناشىر بولعان ادام سول ماسقارالىقتى بۇكىل ەلدىڭ الدىنا جايىپ سالادى ما؟ قازاق حالقىنىڭ بولاشاعىنا، كەلەشەك ۇرپاعىنا قام جەگەن ادام قازاق ۇلتىنىڭ، قىزدارىنىڭ وسال تۇسىن، ورەسكەل قاتەلىكتەرىن، ەلدى قارالايتىن ۇياتتى تىرلىكتەرىن بۇكىل الەمگە تارالاتىن الەۋمەتتىك جەلىگە جۇكتەگەن ەر-ازاماتتاردىڭ قىلىعىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟! راسىمەن دە، قازىرگى قازاق جىگىتتەرى ۇساقتالىپ، سانالارى سونشالىقتى تومەن ءتۇسىپ كەتكەن بە؟ بۇل سۇراقتار توڭىرەگىندە ويلانىپ كورگەن ادام، ەلىمىزدىڭ بۇلىڭعىر بولاشاعىن دا كورە الادى.
قازاق ۇلتى ءدىن مەن ءداستۇردى بىر-بىرىمەن ساباقتاستىرا وتىرىپ، ورتاق قاعيدالار ۇستاناتىن حالىق ەكەندىگىمىز ءمالىم. الايدا، «كىم دە كىم وزگە ادامنىڭ ايىبىن جاسىرىپ قويسا، اللا دا ول ادامنىڭ ايىبىن جاسىرادى» دەگەن قۇراندا ايات بار ەمەس پە. ەگەر بۇل سوزدەردىڭ تۇپكى توركىنىن ۇققان بولساق، ءبىزدىڭ مۇسىلمانشىلدىعىمىز قايدا كەتتى؟
الەۋمەتتىك جەلىدە تارالعان «قازاق قىزدارىنىڭ» ۇياتتى ۆيدەولارى نەمەسە فوتولارىن جولداعان اۆتورمەن تىلدەسىپ كورسەڭىزدەر، كەز كەلگەنىنىڭ ايتاتىنى «وزگەلەرگە ساباق بولسىن» دەگەن سوزدەر. ال ادامنىڭ پسيحيكاسىن، ويىن بۇزاتىن مۇنداي پروۆوكاتورلىق ۆيدەو، فوتولار وزگەگە قالايشا ساباق بولادى؟!
الەۋمەتتىك جەلى – ەڭبەكتەگەن سابيدەن ەڭكەيگەن قارتقا دەيىن قولداناتىن، اقپارات الماسۋعا ەڭ قولجەتىمدى قۇرال بولىپ تابىلادى. سونى بىلە تۇرا قازاق قىزدارىنىڭ نامىسىن جەرگە تاپتاپ، ماسقارالايتىن ماتەريالداردى قايتا-قايتا جۇكتەيتىن ادامداردى قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ ەڭ سوراقىسى، كوشەدە قانداي دا ءبىر وقيعا ورىن الماسىن، ەڭ الدىمەن كومەككە ەمەس قالتاسىنداعى ۇيالى تەلەفونىنا جارماساتىنداردىڭ باسىم كوپشىلىگى – ەر جىگىتتەر. قازاق قىزى كوشەدە ۇيىقتاپ جاتسا دا، قۇلاپ جاتسا دا، وزگە ۇلت وكىلىمەن كەتىپ بارا جاتسا دا، ەلدىڭ الدىندا ماسقارالاۋ ماقساتىندا ولاردى ۆيدەوعا نەمەسە سۋرەتكە تۇسىرەتىندەردىڭ دەنى ەر ادامدار. «ءبىرىڭدى قازاق، ءبىرىڭ دوس، كورمەسەڭ ءىستىڭ ءبارى بوس» دەگەن ءسوزدىڭ ءمانىن ۇمىتىپ كەتكەن سەكىلدى.
اششى سۋعا سىلقيا تويىپ الىپ، جەرگە دومالاپ جاتقان قازاق قىزىن كورگەندە كەز كەلگەن ادامنىڭ اشۋعا بۋلىعارى ءسوزسىز. ءيا، بۇل ءىس ارەكەتىنەن قىزدى اقتاپ الا المايمىز. الايدا، بار كىنانى ءبىر قىزدىڭ موينىنا ارتقان دۇرىس پا؟ ال ول بويجەتكەندى سونداي كۇيگە تۇسىرگەن ادامنىڭ، ونى ۆيدەوعا، فوتوعا ءتۇسىرىپ الىپ بۇكىل ەلگە مازاق قىلعان ادامنىڭ ەش كىناسى جوق پا؟ قىزدار وزدىگىنەن جامان جولعا سالىنىپ، ارىن اياققا تاپتاتادى ما؟ ارينە، جوق! دەمەك، ونىڭ مۇنداي كۇيگە دۋشار بولۋىنا مىندەتتى تۇردە ءبىر فاكتى اسەر ەتەدى.
ولاردىڭ ىس-ارەكەتىن دۇرىس دەسەك، ءبىز ءوزىمىزدىڭ سانامىزدىڭ قانشالىقتى دەڭگەيدە تومەن ءتۇسىپ كەتكەندىگىن كورسەتەمىز، كورسەتىپ تە ءجۇرمىز. كەز كەلگەن الەۋمەتتىك جەلىنى اشىپ قالساق، وعاش قىلىعىمەن جەلىنى شۋلاتىپ جاتقان قازاق قىزدارىنىڭ نەمەسە باسقا دا جالاڭاش قىزداردى تالقىلاپ جاتقان ءبىر توپ سىنشىلاردى كورەسىڭ، نەگىزىنەن پىكىر بىلدىرۋشىلەر قازاقتىڭ ەر ازاماتتارى، جاسى دا، كارىسى دە ءبىر جەرگە جينالىپ ءبىر قىزدىڭ قىلىعىن كەشكە دەيىن تۇگىن قالدىرماي تالداپ تاستايدى. ال شىن ومىردە وزدەرى سونداي وعاش قىلىق جاساپ جاتقان قىزدارعا جولىقسا، قولدارىنان بار كەلەتىندەرى – تەلەفونىن الىپ، سۋرەتكە ءتۇسىرۋ.
قازىرگى ەر ازاماتتار كوشەدە ەس-تۇسسىز جاتقان قىزداردى كورسە، الدىمەن ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىنا جەتپەي جاتىپ، ونى دەرەۋ تەلەفونعا ءتۇسىرىپ الىپ، الەۋمەتتىك جەلىگە جۇكتەپ جاتادى. ال، ول قىزدىڭ باسىنان قانداي وقيعا وتكەندىگىن بىلمەگەن ادام ول جايىندا قانداي دا ءبىر ءسوز بولسىن ايتۋعا قۇقىلى ەمەس. ال جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ پىكىرىن وقيتىن بولساق، بارلىعى دا «قازاق» دەپ جۇرەگى سوعىپ، قازاق قىزدارىنىڭ نامىسى ءۇشىن ارپالىسىپ جۇرگەن جاندار سەكىلدى. راسىمەن دە، جانى اشىپ، قىزداردىڭ نامىسىن ويلاعان ادام بولسا، ەڭ الدىمەن ماسەلەنىڭ توركىنىن انىقتاپ، شىندىققا كوز جەتكىزە بىلگەن ابزال. قازىرگى تاڭدا ءبىر ساتتىك ءلاززات ءۇشىن بارىن سالىپ، نەشە ءتۇرلى قيتۇرقى جوسپارلار قۇرىپ، وزدەرىنىڭ قۇمارىنن قاندىرۋ ءۇشىن كەز كەلگەن ارەكەتكە بارادى. قىزداردى الداپ-ارباۋ، ءتۇرلى ۋادە بەرۋ، سۋسىنىنا ءتۇرلى زيان زاتتاردى قوسىپ ىشكىزۋ – مۇنىڭ بارلىعى دا قوعامدا ورىن الىپ جاتقان وقيعالار. ال سونداي وقيعالاردىڭ قۇربانىنا اينالعان قىزدى كەيىننەن بۇكىل قاۋىم بولىپ الەۋمەتتىك جەلىنى شۋلاتا وتىرىپ تالقىلاۋ – بۇگىنگى قوعامنىڭ باستى دەرتى بولىپ وتىر.
مۇنداي ماسقارا وقيعالاردى الەۋمەتتىك جەلىگە نە ءۇشىن جۇكتەيدى؟ ولاردىڭ كوكسەگەن ماقساتى نە؟ وزدەرىن «قازاق ەلىنىڭ جاناشىرى» رەتىندە ءدال وسىلاي كورسەتپەك وي ما الدە وزدەرىنىڭ قانشالىقتى نامىسسىز ەكەندىكتەرىن دالەلدەمەك پە؟ الەۋمەتتىك جەلىگە جۇكتەگەننەن سوڭ ونىڭ استىندا «جارايسىڭ!... قازاقتىڭ قىزدارى وڭباعان... وندايلاردى ەلدىڭ الدىندا ماسقارالاۋ كەرەك!... قازاقتىڭ ناعىز نامىستى جىگىتى ەكەنسىڭ... ۇلتتىڭ جاناشىرى...» دەگەن سىندى كوپتەگەن پىكىرلەر جازىلادى. بۇل دۇرىس پا؟ شىنىمەن دە جانى اشىعان، قىزداردىڭ نامىسىن ويلاعان جىگىت ەڭ الدىمەن وعان كومەك كورسەتكەنى ابزال ەمەس پە؟
نامىستى ەر جىگىتتەر قانداي دا ءبىر جاعداي بولماسىن ول تەلەفون مەن الەۋمەتتىك جەلىنىڭ قامىن ويلامايدى، سول جەردە ماسقارا بولىپ جاتقان قازاق ۇلتىنىڭ نامىسىن، ەرتەڭىن ويلايدى. ءبىر قۇمالاق ءبىر قارىن مايدى شىرىتەدى. قازىرگى كەزدە ءبىزدىڭ ۇلتىمىزعا، اسىرەسە، قازاق قىزدارىنا قاتىستى ايتىلىپ جۇرگەن كەرەعار پىكىرلەر مەن جاعا ۇستاتارلىق اڭگىمەلەر وتە كوپ. ولار قالاي كوبەيەدى، قازاق قىزدارىنىڭ ارىن اياققا تاپتاۋشىلار قايدان شىعادى؟ ونىڭ بارلىعىنا دا سەبەپكەر ءوزىمىز. مۇنداي جاعىمسىز، نامىسقا تيەتىن سوزدەردى توقتاتۋ ءۇشىن، ەڭ الدىمەن ءوزىمىزدى تۇزەتۋىمىز قاجەت.
كوپكە توپىراق شاشۋعا بولمايدى، ارينە. دەگەنمەن، قازىرگى كەزدە اقىلدىڭ ەمەس اشۋدىڭ جەتەگىندە كەتىپ ارەكەت ەتەتىن ەر ازاماتتار وتە كوپ. قازاق قىزدارىن الەمگە ماسقارالاپ، ۇلتىمىز جايىندا تەرىس ۇعىم تۋعىزۋعا سەبەپكەر بولىپ وتىرعان، قىزدارىمىزدىڭ نامىسىن قورعاي الماعان ەر ازاماتتار بولاشاقتا ەلىمىزدى قورعاي الادى دەگەنگە كۇمان تۋادى.
بالكىم، مەنىڭ بۇل پىكىرىمە ەر ادامدار قاۋىمى قارسى شىعار، ۇناتا قويماس. سەبەبى، قازاق جىگىتتەرى جايلى سىن ايتۋعا بولمايدى، بارلىعىنا كىنالى تەك قانا «قازاقتىڭ قىزدارى...»
اۆتورى: نازەركە لابيحان
