مۇحتار اۋەزوۆتىڭ الەمگە ايگىلى «اباي جولى» رومانىن وقىماعان جان كەمدە-كەم. الايدا، ەپوپەيانىڭ باستى كەيىپكەرىنىڭ ءبىرى، ابايدىڭ عاشىق بولعان قىزى توعجان تۋرالى ءاربىر وقىرمان بىلە بەرمەيتىنى دە انىق. توعجاندى كوزى كورگەن، سول ادامدارعا قىزمەت جاساپ، قولىندا وسكەن، جۋانتاياق (مارجا) رۋىنان شىققان تۇرعانباي دەگەن اقساقال شەجىرەشى يسابايەۆ بەكەن اقساقالعا (84 جاستا) توعجاننىڭ جەرلەنگەن جەرىن كورسەتكەن ەكەن. «وسى جەردىڭ تۋماسى (1905 جىلى تۋعان)، كوپ جىلدار ەل باسقارعان، 16 جىل اباي اۋدانىنىڭ «سوسياليستىك مال شارۋاشىلىعى» گازەتىنىڭ رەداكتورى بولىپ قىزمەت ىستەگەن ءسادۋ اقبەرەنوۆ اقساقال «انام ءشاپي قىزى شاۋەنبايدى 1962 جىلى توعجان مەن اققوزى باي جاتقان قورىمعا اكەسى ءشاپيدىڭ جانىنا جەرلەدىك» دەپ ايتقانىن ەستەلىك قولجازبالارىنان وقىپ ەدىك. 1985 جىلى سول قورىمعا توقتاپ، ءسادۋ اقساقالدىڭ قۇران وقىعانىنا كۋا بولدىم. جەرلەنگەن ادامدار تۋرالى ايتا كەلىپ، ءسادۋ اقساقال توعجان انامىزدىڭ ءقابىرىن كورسەتىپ ەدى. ول كەزدە سالىنعان زيرات جەر بولىپ، ورنى عانا قالعان ەكەن. وسى قورىمعا توعجان سۇيىندىك قىزىنىڭ جەرلەنگەندىگىن «توبىقتى – شىڭعىستاۋ شەجىرەسىنىڭ» اۆتورى مولدابەك جانبولات ۇلى، اۋىل اقساقالدارى كامال مۇقانوۆ، رايىسحان وسپانوۆ، ەلۋباي اليندەر دە راستايدى. وسىنداي ناقتى دەرەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ، توعجان انامىزدىڭ جەرلەنگەن جەرىنە ەشقانداي كۇمان بولماۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز»، – دەيدى ءوز اڭگىمەسىندە مۇباراك مۇحتار ۇلى. 1990 جىلدارى مۇباراك مۇحتار ۇلى سول كەزدەگى اۋىل باسشىلارىمەن قورىم باسىنا بارىپ، جەر تاريحىن بىلەتىن كونەكوز ادامدار بار كەزدە توعجاننىڭ باسىنا بەلگى قويساق دەپ اقىلداسىپ تارقاسقان-دى. ءبىراق ىلە-شالا شارۋاشىلىق تاراتىلىپ، مال-مۇلىك، جەر حالىقتىڭ پايىنا ۇلەستىرىلىپ بەرىلگەن. بۇرىنعى باسشىلار پايلارىن الىپ، جەكە-جەكە قوجالىقتار قۇرىپ كەتەدى. جاڭا قۇرىلعان اۋىل اكىمدىگى قۇپتاي قويماي، بۇل ءىس اياقسىز قالا بەرەدى. ۇلى ابايعا دەگەن شەكسىز قۇرمەت، ونىڭ اينالاسىندا بولعان ادامدارعا سۇيىسپەنشىلىك وسى ءوڭىردىڭ ءاربىر ازاماتىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. سوزىمەن ەمەس، تىندىرعان ىسىمەن تانىلىپ، ۇرپاقتىق پارىزىن سەزىنە بىلگەن ازاماتتار از ەمەس. وسى ءبىر ويداعى ورىندالماي جۇرگەن جۇمىستى مۇباراك مۇحتار ۇلىنىڭ بالاسى، «توقتامىس» اۋىلىنداعى «دۋلات» شارۋا قوجالىعىنىڭ ءتوراعاسى داۋلەت ءوز موينىنا الىپ، بەلىن بەكەم بۋىپ ىسكە كىرىسەدى. كوپ ۋاقىتتى سوزباي ءوز قاراجاتىنا تاس بەلگى مەن تەمىر قورشاۋدى ءتيىستى ورىندارعا جاساۋعا تاپسىرىس بەرەدى. يگى ءىستىڭ ءساتى ءتۇسىپ، 15 قازان كۇنى توعجان انامىزدىڭ جاتقان 720 م² جەر ارنايى جاسالعان شارباقتارمەن قورشالىپ، باسىنا بەلگى تاس قويىلدى. زيرات قورىم اباي اۋدانىنا قاراستى توقتامىس اۋىلىنان وڭتۇستىككە قاراي ءۇش شاقىرىم، «اققوزى» قىستاعىنان سولتۇستىككە قاراي ءۇش شاقىرىم مولشەرىندە ورنالاسقان. بەلگى تاسقا «اباي جولى» ەپوپەياسىنىڭ باس كەيىپكەرىنىڭ ءبىرى سۇيىندىك قىزى توعجان (دوعال) نايمان كەلىنى، رۋى بوكەنشى، 1844–1928 ج.ج. ءومىر سۇرگەن. كەلەر ۇرپاق ءۇشىن ەسكەرتكىش. مۇحتاروۆ داۋلەت مۋباراك ۇلى. 2014 جىل» دەگەن جازۋلار جازىلعان. جۇمىس اياقتالعان سوڭ قۇران باعىشتالىپ، ارۋاقتار رۋحىنا ارنالىپ حاتىم ءتۇسىرىلدى. ءيا، توقتامىس اۋىلىنىڭ جەرىندە اباي، شاكارىم، م.اۋەزوۆتەردىڭ ءىزى قالعان ورىندار بارشىلىق. ءۇش الىبىمىز جۇرگەن جەرلەردىڭ ءارقايسىسى بولاشاقتا تاريحي ورىنعا، ال اباي اۋدانى تۋريستىك ايماققا اينالسا نۇر ۇستىنە نۇر بولماق. داۋلەتتىڭ اكەسى، اباي اۋدانىنىڭ اقبۇلاق، قىزىل تۋ سوۆحوزدارىندا باسشىلىق قىزمەت جاساعان مۇباراك مۇحتارۇلىنان وسى يگى ءىس جايلى ەستىپ، وقىرماندارمەن بولىسكەندى ءجون كوردىك. ەش تۋىستىعى جوق ادامنىڭ توعجان انامىزدىڭ ارۋاعىن سىيلاپ، بەلگى تاس قويىپ، قورشاۋىن جاساعان وسىنداي ىزگى نيەتتى ادامنىڭ جاناشىرلىعى كوپكە ۇلگى بولارلىق ءىس. داۋلەت مۇباراكۇلىنا سەمەيدىڭ وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى اتىنان كوپ راحمەتىمىزدى ايتىپ، جاقسى ىستەرىڭ جالعاسىن تابا بەرسىن دەمەكپىز.
سەمەيدىڭ وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى.
"قازاق ادەبيەتى" گازەتى
