ادام بالاسى - ءومىربويى بىردەڭەگە اسىعۋمەن جۇرەدى. نە نارسەگە، قانداي جاعدايعا دا اسىعۋمەن كەلەدى. تۋراسىن ايتقاندا، نەگە بولسا دا «جەتسەم» دەۋمەن بولادى.
بالا - انا قۇرساعىندا جاتىپ، «جارىق دۇنيەگە شىقسام» دەپ تىپىرشۋمەن بولادى. «ىڭگالاپ!» جارىق دۇنيەگە كەلەدى. ول بىرتىندەپ ەڭبەكتەي باستايدى، قاز-قاز باسىپ، ءوز اياعىنان تۇرادى. جۇرۋگە، جۇگىرۋگە اسىعادى. ءوزى دۇنيەگە كەلگەن ورتاعا بايلانىستى الدىنداعى ەرەسەكتەرگە ۇقساعىسى كەلەدى. ەسى كىرگەنشە، جاقسىعا دا، جامانعا دا اۋەس ءارى قۇمار كەلەدى.
قازىرگى زامانعا ساي، ول الدىنداعى ءوزى سياقتى قاتارلاستارىن، بالالاردى كورىپ، «سولار سياقتى بولسام، مەن دە سول جاققا بارسام» دەيدى. بارادى. ماسەلەن، ول ەل قاتارلى مەكتەپ تە بىتىرەدى، ەل قاتارلى تاڭداعان ماماندىعىنا وقۋعا دا تۇسەدى نەمەسە وقىماي قالادى. جىگىت بولادى، ءبىر قىزعا كوڭىلى اۋىپ، عاشىقتىق دەرتىن باستان كەشەدى. ۇيلەنەدى. ال، ۇيلەنگەن پەندە سوسىن «بالام بولسا»-دەيدى. بالا دا سۇيەدى. ەندى ول «نەمەرە سۇيسەم» دەۋمەن ەلەگىزەدى. نەمەرە دە كورەدى. نەمەرەدەن كەيىن «شوبەرە كورسەم» دەيدى. ءوستىپ، ءومىر جالعاسا بەرەدى...
وسىلايشا ۋاقىت ءوتىپ جاتادى. الۋان جۇمىستىڭ ءبىرىن تاڭدايدى. ەل قاتارلى ەڭبەك ەتەدى نەمەسە ەڭبەك ەتپەيدى، اراماتاماق بولادى. ال ەڭبەك ەتكەن - وسەدى، بايىيدى، اراماتاماعى – ءوز دەڭگەيى مەن دارەجەسىندە تىرشىلىك ەتەدى.
جاس تا ءبىرازعا تايايدى.ول بولسا، «ءالى دە ءومىر سۇرە بەرسەم» دەۋمەن كەلەدى.
اقىرى ءبىر كۇنى ءدامى تاۋسىلىپ، بۇ دۇنيەمەن حوشتاسادى...
بابالار ىزىمەن «كەلمەستىڭ كەرۋەنىنە» ىلەسىپ كەتە بارادى. مىنە، وسىلايشا ءبىر پەندەنىڭ عۇمىرى وتەدى. تومپايىپ، قالىڭ بەيىتتىڭ ىشىندە جاتادى. سوڭىندا ۇرپاعى، اعايىن-تۋىسى بولسا، سولار كەلىپ، مۇسىلمانى - قۇرانىن وقىتىپ، كاپىرى - كاپىرشە مازىرەتتەرىن جاساپ تۇرادى. بولماسا، وعان دا وكپە جوق. «جوققا- جۇيرىك جەتپەيدى». ولگەندەر - وكپەلەمەيدى. سەن جوقسىڭ، وسىمەن ءبارى دە ءبىتتى!
ەگەر بۇل ومىردە ۇلتىڭا ەڭبەگىڭ سىڭگەن ونەرلى نەمەسە تانىمال اسا دارىندى تۇلعا بولساڭ، ارتىڭدا قالعان ۇرپاق ءارتۇرلى يگى شارالار ارقىلى سەنى اسپەتتەپ، ەستەرىنە الىپ جاتۋ دا مۇمكىن. كەرىسىنشە بولۋى دا عاجاپ ەمەس.
ولگەن ادام سولاردىڭ جاقسىسىن دا، جامانىن دا بىلمەيدى. ول شارالار - ولگەندەر ءۇشىن ەمەس، تىرىلەر ءۇشىن جاسالادى. ەگەر وندايلاردىڭ قاتارىنا جاتپاساڭ، ءولدىڭ، سونىمەن ۇمىت بولاسىڭ.
جوقسىڭ!..
جالعىز قازاق قانا ەمەس، جەر بەتىندەگى بارشا ادام بالاسىنىڭ باسىنان كەشەتىنى، مىنە، وسىعان ۇقساس بولسا كەرەك. الگى اتام قازاقتىڭ: «ءولدىڭ ماماي، قور بولدىڭ» دەگەنىنىڭ كەبىن كيەسىڭ. «وزەكتى جانعا ءبىر ءولىم» دەپ ءبىزدىڭ قازاق باياعىدا-اق وسىلاي دەپ ايتىپ كەتكەن. ونى ەشقانداي پەندە جوققا شىعارا المايدى. ادام، ادامنان ارتىق تا ەمەس، كەم دە ەمەس. «ارتىقپىن» نەمەسە «كەممىن» دەيتىندەر - تۇقىمىنان ازعاندار.سورلى پەندە تاعدىردىڭ باسقا سالعانىن كورەدى، نە سالسا دا سوعان كونەدى. كونبەۋگە ونىڭ كۇشى دە، شاراسى دا جوق ەدى...
جوعارىداعى قاتارداعى قاراپايىم پەندەلەرگە ءتان شىندىق بولسا، ال، پاتشا، حان، پرەزيدەنت، ت.ب. بيلەۋشىلەردىڭ دە بارا جەرى – بىرەۋ. ونىڭ انا شەكسىز بايلىعى مەن شەكسىز بيلىگى دە ەشقاشان دا ونىڭ قۋ جانىن الىپ قالا المايدى!ونىڭ دا بارار جەرى - باۋىرى سۋىق قارا جەر، سۋىق كور عانا!
ونىڭ انا كوزى تىرىسىندە تۋعان حالقىن شىرىلداتىپ توناپ العان بايلىعى ونىمەن بىرگە قارا جەردىڭ قوينىنا بارمايدى. ونى ول پەندە وزىمەن بىرگە اكەتە دە المايدى. كوز قۇرتى بولعان ول بايلىق پەن بيلىك – سورلى پەندەنىڭ ارتىندا قالا بەرەدى، ولەر الدىندا ونىڭ كوز الدىندا قىردىڭ قىزىل تۇلكىسىندەي بۇلاڭ-بۇلاڭ قاعىپ...
تاۋ-تاۋ التىنىڭ دا، قولىڭداعى شەكسىز بيلىگىڭ دە، استىڭداعى التىن تاعىڭ دا، اينالاڭدى قورشاعان قالىڭ جاعىمپاز قولپاشتاۋشىلارىڭ دا، جاقسى نە جامان مىنەزىڭ دە، بارلىق ۇرلاعان-جىرلاعاندارىڭ دا - ءبىر عانا ساتتە عايىپ بولادى، كوزىڭنەن بۇلبۇل ۇشادى جوق بولىپ!..
مىنە، ادام بالاسىنىڭ عۇمىرى دەگەنىمىز - ارتىق، كەمى جوق، وسى عانا!
قانداي دانىشپان بولساڭ دا، عۇلاما بولساڭ دا، باي بولساڭ دا، كەدەي بولساڭ
دا، حان بولساڭ دا، قارا بولساڭ دا، بۇدان اسىرىپ ەشتەڭە ىستەي المايسىڭ!
شىندىق وسى!
ءومىر دە، ءولىم دە - شىندىق!
شىندىق تا سول پەندەسى سياقتى-
جالعىز!
قازاق: «بىرگە تۋماق بولعانمەن، بىرگە ولمەك جوق» دەپ، كەسىپ ايتقان. مەنىڭ
بۇعان الىپ، قوسارىم جوق. كەلىسپەسەم دە كەلىسەمىن. ءومىردىڭ قاتال زاڭى وسى.
«توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي تۇيىنىنە» كەلەتىن بولساق، «قىزىل شاقا شىندىق» دەگەنىمىز وسى عانا بولسا كەرەك!..
جۇماش كەنەباي
