اۋداندا مەملەكەتتىك ءتىل توڭىرەگىندەگى تۇيتكىلدەردى قاۋزاعان ايتۋلى باسقوسۋ ءوتتى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، بەلگىلى ساياساتتانۋشى دوسماحانبەت كوشىم، تانىمال جۋرناليست ابدراشيت ابدراحيموۆ، وبلىستىق تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى ج.ەرنازاروۆ پەن م.وتەمىسوۆ اتىنداعى بقمۋ وقىتۋشىسى، «ەۋرازيا الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق زەرتتەۋ ورتالىعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ءتوراعاسى ا.اقبولاتوۆتار قاتىسقان جيىندا مەملەكەتتىك ءتىل جايى، قازاق ءتىلىن لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ جانە وناماستيكا سىندى قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەر تالقىعا ءتۇستى.
ءتىل جاناشىرلارىنا قوش كەلدىڭ ايتقان اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى اسىلۇلان دوسجانوۆ ءسوز تىزگىنىن بەلگىلى ساياساتتانۋشى دوسماحانبەت قالماحانۇلىنا ۇسىندى. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قازىرگى جاي-كۇيى، بولاشاعى تۋرالى پىكىر بىلدىرگەن مەيمان وتكىر ۇسىنىستارى ارقىلى كوپشىلىككە وي تاستادى. – جيىرما سەگىز جىل بويى ءوز مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرىمىزدى وقىتۋمەن كەلەمىز. مويىنداماسقا بولمايتىن ءبىر شىندىق، ءبىزدىڭ قوعامدا ورىس ءتىلدى جانە قازاق ءتىلدى سيپات العان ەكى «الەم» پايدا بولدى. ءبىر شاڭىراق استىندا ءتاتۋ-تاتتى كۇن كەشكەن حالىققا مۇنداي سيپات ارينە جاراسپايدى. توقسانىنشى جىلدارى ەلىمىزدە وقۋشىلاردىڭ 65 پايىزى ورىسشا ءبىلىم السا، ءقازىر 70 پايىزدان استام وقۋشى قازاق تىلىندە وقيدى. وتكەن جىلى بۇلدىرشىندەردىڭ 89 پايىزى قازاقشا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپكە بارسا، بيىل ولاردىڭ سانى 90 پايىزعا جەتتى. ەندەشە الداعى 10-15 جىلدا ەلدەگى تىلدىك جاعداي مۇلدەم وزگەرەدى. سول ساتتە ءبىزدىڭ ورىس ءتىلدى باۋىرلار قيىندىققا تاپ بولارى انىق. بولاشاقتا لاۋازىمدى جۇمىسقا ورنالاسۋ ءۇشىن قازاق ءتىلىن جوعارى دەڭگەيدە ءبىلۋ تالاپ ەتىلەدى. مۇنى ءبىز ويلاپ تاپقان جوقپىز، بۇل الەم ەلدەرىندە بار قاعيدا. امەريكانىڭ، ۇلىبريتانيانىڭ، فرانسيانىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنان ءبىلىم الۋ ءۇشىن سول حالىقتىڭ ءتىلىن ءبىلۋ شارت. تۇرعىندار ەلدىڭ بولاشاعى تەك قازاق تىلىندە ەكەنىن ءتۇسىنۋى كەرەك، — قازاق ءالىپبيىن لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ جايىنا ويىستى. — كوپشىلىكتى ويلاندىراتىنى بىزگە بۇل نەگە كەرەك، نە ءۇشىن دەگەن ساۋال. بىلاي قاراعاندا، ءبارى دۇرىس ەدى، ءبىراق ەلباسى ءالىپبي اۋىستىرۋ تۋرالى باستاما كوتەردى. بۇل ءبىر كۇندە ويعا كەلگەن دۇنيە ەمەس. بۇعان دەيىن، 1950-1960 جىلدارى قازاق جازۋىن لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋ تۋرالى باستاما كوتەرىلىپ، 1991 جىلى بۇل سۇراقتى اكادەميكتەر كۇن تارتىبىنە شىعاردى. بۇل – تەك قانا قازاق ءتىلىنىڭ ماسەلەسى. ءباز بىرەۋلەر ايتىپ جۇرگەن ەشقانداي ءبولىنۋ ەمەس، بۇل – قازاق ءتىلى جۇيەسىنىڭ تالابى. قيىندىقتار بولادى، ءتىل رەفورماسى 5-6 جىلعا سوزىلاتىن ءۇردىس.
ەلباسى باستاما كوتەرگەن 2012 جىلدان بەرى ءبىز لاتىن گرافيكاسىن ەنگىزگەن ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن ابدەن زەرتتەپ كەلەمىز. قالاي وزگەرتۋ قاجەت، كوشۋ ءۇردىسىن ناقتى كەزەڭدەرگە قالاي بولەمىز دەگەن ماسەلەدە كوپ ويلانىپ، ءبىر توقتامعا كەلدىك. نەگە لاتىن گرافيكاسىن تاڭدادىق؟ بۇنىڭ جاۋابى بارىمىزگە بەلگىلى. الەم حالقىنىڭ جازۋ جۇيەسى لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلۋدە. گرافيكانىڭ ءبىرىنشى ۇسىنىلعان نۇسقاسى قوعامنان قولداۋ تاپپادى. ءقازىر ناقتىلاۋدى قاجەت ەتەتىن ەكىنشى نۇسقا تالقىعا ءتۇستى. ارنايى قۇرىلعان جۇمىس توبىنىڭ دا ۇسىنىپ وتىرعان نۇسقاسى بار. جۋىردا رەسپۋبليكالىق باسىلىمدا بارلىق نۇسقا جاريالانىپ، حالىققا ەگجەي-تەگجەي تانىستىرىلادى، — دەپ تۇيىندەدى. ءارى قاراي ونوماستيكا تاقىرىبىن ءسوز ەتكەن ءتىل جاناشىرى تۇرعىنداردىڭ ۇنەمى ەسكەرۋى قاجەت ءۇش تالاپتى العا تارتتى. – اۋدان، اۋىل، ەلدى مەكەن، كوشە اتاۋلارىن تالاپقا ساي اۋىستىرۋ ءۇردىسىن باقىلاۋ بارىسىندا ءبىز تۇسىنبەۋشىلىك، كەلىسپەۋشىلىك، ءتىپتى قارسىلىق ارەكەتتەردىڭ ورىن الىپ جاتقاندىعىن بايقاپ وتىرمىز. اتاۋ اۋىستىرۋدا ءبىز ءۇش باستى تالاپتى ەسكەرۋىمىز قاجەت. كەڭەس ۇكىمەتى قۇردىمعا كەتكەسىن، سونىڭ زامانىندا تاڭىلعان اتاۋلار دا ءمانىن جويۋى قاجەت ەدى. ءبىراق، ول اتاۋلار ءالى قولدانىستا. ءالى كۇنگە شىعىس قازاقستاندا 500-دەن استام كوشە لەنين اتىندا تۇر. كەز كەلگەن اتاۋ، ەسكەرتكىشتىڭ پاتريوتتىق تاربيە قۇرالى ەكەنىن ەسكەرسەك، لەنيننىڭ قانداي ماعىنا بەرەرىن ۇقپايمىز. ەكىنشىدەن، جاڭا اتاۋ بەرەر كەزدە ول اتاۋدىڭ ەل تاريحىنداعى ماڭىزدىلىعىن ەسكەرگەن ءجون. ول تۇلعانىڭ تاريحتاعى ورنى، ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگىنە ءۇڭىلۋىمىز كەرەك. ەگەر قازاقتىڭ تاريحىندا سۇبەلى ەڭبەگى بار وزگە ۇلتتىڭ تۋماسى بولسا، نەگە اتىن دارىپتەمەسكە. ۇشىنشىدەن، تاريحي اتاۋعا ورالۋ. كوشپەلى حالقىمىز ءار توبە، ءار ارناعا اتاۋ بەردى. ەگەر سول اتاۋلاردى تاۋىپ، ناقتىلىعىنا كوز جەتكىزگەن جاعدايدا ورالۋعا، قايتا جاڭعىرتۋعا بولادى. ەگەر حالىقتىڭ ءبارى قازاق ءتىلىن مەڭگەرگەن بولسا، وناماستيكا ماسەلەسى بولماس ەدى. ويتكەنى ءتىلدى بىلگەن جان سول حالىقتىڭ تاريحىن، مادەنيەتىن، تۇلعالارىن جاقسى ءبىلىپ، قۇرمەتتەيدى، — دەگەن ول ءار ماسەلەنى ورتاق مامىلەمەن، شەبەر بىتىمگەرلىكپەن ىسكە اسىرۋعا شاقىردى.
«مەملەكەت جانە ءتىل»، «ءتىل جانە ۇلت»، «ءتىل جانە تاريح»، «ءتىل جانە پاتريوتيزم» ۇعىمدارىنا كەڭىرەك توقتالعان تانىمال جۋرناليست ابدراشيت ابدراحيموۆ لاتىن قارپىنە كوشۋدىڭ تيىمدىلىگىن، تاريحي ماڭىزدىلىعىن ءسوز ەتتى. جيىن بارىسىندا ءتىل ماسەلەسىنە قاتىستى ماسەلە قوزعاپ، وي بولىسكەن ششاپوۆ اۋىلىنىڭ اكىمى ا.ءابجان، ءماسليحات دەپۋتاتى ن.ءدۇزباتىر، ۇلكەن شاعان مەكتەبىنىڭ ءمۇعالىمى د.شان اۋدان تۇرعاندارى اتىنان ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى.
