شەتەلدە وقىپ، ءبىلىمىن تولىقتىرىپ جاتقان قازاقستان ازاماتتارى كوپ. سونىڭ ءبىرى – ازات توكەن ۇلى. ول «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن ۇلىبريتانياداعى لوندون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەنەدجمەنت جانە ۇيىمدىق يننوۆاسيا بويىنشا ماگيستراتۋراسىن اياقتاعان. ازات نازاربايەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى دببۇ فيليالى «پەداگوگيكالىق ولشەۋلەر ورتالىعىنىڭ» اعا مەنەدجەرى بولىپ قىزمەت اتقارادى. جاس ماماننىڭ ايتۋىنشا، ەۋروپادا ستۋدەنت ءوز بەتىمەن ىزدەنىپ وقيدى.
ەۋروپا مەن قازاقستان
شەتەل كورگەن وتانداسىمىزدان ءبىرىنشى ەۋروپانىڭ ەمەس، قازاقستاننىڭ ەرەكشەلىگىن سۇرادىق.
- مەنىڭشە، بۇل – تىم اۋقىمدى سۇراق، سەبەبى ەرەكشەلىك كوپ. بۇل ەرەكشەلىكتەر ءبىزدى دۇنيەجۇزىنە تانىتىپ جۇرگەنى دە انىق. بۇعان يۋنەسكو-نىڭ بەيماتەريالدىق مادەني مۇرالار تىزىمىنە دومبىرادا كۇي تارتۋ ونەرى مەن كيىز ءۇيدىڭ ەنۋى دالەل بولا الادى، - دەيدى ازات.
«بولاشاقتان – باسشىلىققا»
«ەۋروپادا ءبىلىم العان قازاقستاندىقتار ەلگە ورالعان سوڭ ءبىر جەرگە باسشى بولىپ كەلگىسى كەلەدى» دەگەن پىكىر بار. ول قانشالىقتى راس؟
ازاتتىڭ ويىنشا، «بولاشاق» حالىقارالىق ستەپەندياسى بويىنشا وقىعاندار ەلىمىزدە جەتىستىككە جەتىپ ءجۇر. ءبىراق شەتەلدە ءبىلىم العاندار تەك باسشى بولعىسى كەلەدى دەۋ – قاتە تۇسىنىك.
«ءوز باسىم ءبىلىم سالاسىندا مەنەدجەر بولىپ جۇمىس ىستەيمىن»، - دەگەن ازات اتالمىش پىكىردى جوققا شىعاردى.
- ەگەر باسشى بولعىسى كەلەتىندەرگە توقتالساق، مەنىڭشە، ولار شەتەلدەن كورگەن نەمەسە ۇيرەنگەن جاڭا دۇنيەنى ءوز ەلىمىزگە ەنگىزگىسى كەلەدى. وسى جولدا ولار كوپ قيىندىقپەن بەتپە-بەت كەلەدى. ال باسشى بولسا، ويلارىن جۇزەگە اسىرۋ جەڭىلىرەك بولادى دەپ ويلايتىن شىعار، - دەيدى نزم دببۇ فيليالى «پەداگوگيكالىق ولشەۋلەر ورتالىعىندا» اعا مەنەدجەرى.
تەوريا ما، پراكتيكا ما؟
- بارلىق ەۋروپا ەلدەرى ءۇشىن جاۋاپ بەرە المايمىن، ال مەن وقىعان ۇلىبريتانيادا تەوريا مەن پراكتيكا قاتار جۇرەدى. مىسالى، ءبىز وقۋدىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە بىرنەشە كومپانيانىڭ ماماندارىمەن كەزدەسىپ، كەڭسەلەرىنە بارىپ، ولاردىڭ جۇمىسىمەن تانىستىق، - دەپ ءوز باسىنان وتكەن وقيعاسىن دا ايتىپ بەردى.
شەتەل جانە قيىندىق
- وتانداستارىمىز شەتەلگە وقۋعا تۇسۋدە ەمەس، وقۋ بارىسىندا قينالادى. وعان بىرنەشە سەبەپ بار. بىرىنشىدەن، شەتەلدىك وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋداعى تالاپتارى بولەك. بۇل تالاپتارعا ۇيرەنگەنشە ءبىرشاما ۋاقىت كەتەدى. سوندىقتان ماگيستراتۋرانى باستار الدىندا، جەرگىلىكتى ءتىلدى قانشالىقتى جاقسى بىلسە دە، كەمىندە ءبىر سەمەستر ءتىل كۋرستارىن وقىعان ابزال. وسى ۋاقىت ىشىندە جەرگىلىكتى ادامدارعا دا، مادەنيەتكە دە، وقۋ تالاپتارىنا دا بەيىمدەلۋگە مۇمكىندىك بولادى.
ەكىنشىدەن، اپتاسىنا 8-10 ساعات لەكسيانى ساناماعاندا، ۇلىبريتانيادا ستۋدەنت تولىعىمەن ءوز بەتىمەن وقيدى. بۇل ادامنان ءوزىنىڭ اپتالىق، ايلىق جانە جىلدىق جوسپارىن دۇرىس قۇرا ءبىلۋدى تالاپ ەتەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، «تايم مەنەدجمەنت» ساقتاماعان ستۋدەنت جاقسى باعادان ءۇمىتىن ۇزەدى.
ۇشىنشىدەن، شەتەلدىك وقۋ ورىندارى ستۋدەنتكە اقپارات جيناۋعا بارلىق مۇمكىندىگىن ۇسىنادى. مىسالى، كىتاپحانالارى كۇنىنە 24 ساعات جۇمىس ىستەيدى. سول سەبەپتى ولار ستۋدەنتتىڭ جۇمىسىنداعى اقپاراتتىڭ ساپاسىنا ۇلكەن كوڭىل بولەدى. كىشىگىرىم زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن كوپتەگەن كىتاپ مەن ماقالا وقۋعا تۋرا كەلگەندىكتەن، كىتاپحانادا تاڭعى 6-عا دەيىن وقۋ ۇيرەنشىكتى نارسەگە اينالادى، - دەيدى «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن ءبىلىم العان وتانداسىمىز.
ازاتتىڭ ايتۋىنشا، شەتەلدىك وقۋ جۇيەنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى بار، ول – پلاگياتقا قارسىلىق. سوندىقتان وقىعان اقپاراتىڭدى ويلانىپ، سارالاپ، قورىتىپ جەتكىزۋدى ۇيرەنەسىڭ. سونىمەن قاتار اقپارات العان دەرەككوزدى مىندەتتى تۇردە كورسەتۋىڭ قاجەت. بۇل تالاپتاردى ورىنداماساڭ، جۇمىسىڭ مۇلدەم قابىلدانبايدى. قىسقاسى، اۆتورلىق قۇقىق ساقتالعان.
«اعىلشىنشا ويلاۋ»
- «اعىلشىنشا ويلاۋ» دەگەندى ءوز باسىم كەز كەلگەن اقپاراتتى سىنعا الۋ دەپ تۇسىنەمىن. سەبەبى قازىرگى زاماندا جالعان اقپارات ءجيى كەزدەسەدى جانە ءبىر ويمەن شەكتەلمەگەن دۇرىس، - دەيدى ازات توكەن ۇلى.
ونىڭ سوزىنشە، شەتەلدە جۇرگەن ستۋدەنت داستۇردەن الىستامايدى. كەرىسىنشە، بارلىق قۇندىلىقتاردى مەيلىنشە قايتا سارالايدى وعان سەبەپ – قالىپتى ءومىردىڭ وزگەرۋى.
- ارينە، ءوزىمىز شىققان جەردىڭ مادەنيەتى مەن ءداستۇرىن بىلگەنىمىز ابزال، الايدا وتكەن عاسىردىڭ قۇندىلىقتارىمەن شەكتەلسەك، العا جىلجۋ بولمايدى. سوندىقتان كوش باسىندا بولعىمىز كەلسە، وتكەنگە بايلانىپ قالماۋىمىز قاجەت، - دەپ ويىن قورىتىندىلادى ازات توكەن ۇلى.
