عالىم قاليبەك ۇلى
ءبىزدىڭ اۋىل
ءى
يت بايلاسا تۇرمايتىن
ءبىزدىڭ ەلدىڭ جەرىنە.
اتتىڭ باسىن بۇرمايتىن
ادام تۇگىل پەرى دە.
قۇم قۇيىلسا اسپاننان،
كورىنبەيتىن اق سوردان.
ءار توبەدە تاس قورعان،
اينىمايتىن ماحشاردان.
كوشە دەيتىن كوشە مە!
ويلى-شۇڭقىر نوبايى.
تاسقا تەرەك وسە مە،
«بەساعاشى» – توعايى.
قىرىق ءۇيى – قالاسى،
ءدارياسى – ارىعى.
جابىلاتىن بالاسى –
بىلتە شامنىڭ جارىعى.
جالعىز سيىر – ءشايلىعى،
ءۇيىرلى جان قارايدى.
جاۋىر اتى – بايلىعى،
قىدىرعانعا جارايدى.
ءىى
ءبىزدىڭ اۋىل وسىنداي،
قۇتى بار دا، باعى بار.
جاۋىڭدى دا دوسىنداي،
سىيلايتىنى تاعى بار.
تاس جاۋسا دا توبەدەن،
ءبىر ءۇي كوشىپ كورمەپتى.
كونپىس ەدى نەدەگەن،
ولەر جەردە ولمەپتى.
سور تاتىعان سۋى دا،
بال تاتيتىن ىشكەندە.
ماس بولاسىڭ بۋىنا،
باعلان ەتى پىسكەندە.
شاي-سۋىمەن قامدايدى،
اعايىن-دوس، باۋىرىن.
ايىرباستاي المايدى،
استاناڭا اۋىلىن.
تاس شايناپ، قۇم تۇكىرسىن،
وسى – باۋىر باسقانىڭ.
جوق نارسەگە شۇكىرسىڭ،
مەنىڭ اۋىلداستارىم.
ەرتەگى
تاقىمىندا تويپاڭ تورى بيەسى،
باقاش دەيتىن ءبىر شال بولدى – تۇيەشى.
جار دەگەندە جالعىز ۇلى توقتاربەك،
اۋىلداعى تاس ديىرمەننىڭ يەسى.
كۇرەڭىتىپ كۇن قىرقادان اساتىن،
يت ۇلىسا بايعىز ءۇنىن قوساتىن.
دومبىراسىن قولىنا الىپ توقتاربەك،
عاجايىپ ءبىر مۇڭلى اۋەنگە باساتىن.
تۇسىنبەيمىز زارلى جىردىڭ سەبەبىن،
«ديىرمەنشىگە ءان نە كەرەك!» دەمەگىن.
شاڭتاستاردىڭ كومەيىنەن ۇن الىپ،
قاپقا سالىپ جاتاتۇعىن كەبەگىن.
ەكى جاققا جەلپ-جەلپ ەتىپ ەتەگى،
مەنى كورسە، كۇلمىڭ قاعىپ كەتەدى.
– ۇي-ىشتەرىڭ امان با، ءاي، بالاقاي؟
– امان!.. امان!..
– امان بولسا، جەتەدى...
– جەڭگەڭ قالاي؟ – دەيتىن سوسىن ىرجىڭداپ،
ىرجىڭداۋى تۇسىنىكسىز ءبىر جۇمباق.
– جەڭگەم جاقسى.
– جاقسى... جاقسى... جاقسى... – دەپ،
جۇمىسىنا كىرىسەتىن قۇنجىڭداپ.
«قايران قايشا-اي! شىركىن، شىركىن، شىركىن...» – دەپ،
جانارىنىڭ وتى وشەتىن بىرتىندەپ.
كەبىنىمەن كوردەن شىعىپ كەلگەندەي،
ءتۇرىن كورىپ وتىرامىن كۇلكىم كەپ.
مىقشىڭ قاعىپ تاۋدان تۇسكەن ەشكىشە،
ۇن ارقالاپ قايتاتىنبىز كەش تۇسە.
قايشا جەڭگەم بايىز تاپپاي كەتەتىن،
توقتاربەكتىڭ اڭگىمەسىن ەستىسە.
...توقاڭ دا ءوتتى جارق ەتكەن ءبىر جاسىنداي،
جەڭگەم دە ءوتتى جاس جەلىگى باسىلماي.
قايران ۋاقىت بارا جاتتى زىمىراپ،
شىر اينالعان تاس ديىرمەننىڭ تاسىنداي...
ءبىزدىڭ ەلدىڭ ەرتەگىسى وسىنداي.
ۇركەر اۋىپ بارادى...
ۇركەر اۋىپ بارادى، ۇركەر اۋىپ،
اق ساعىمدى جۇزىنە بۇركەپ الىپ.
قارا جولعا قارايدى قاتپا جىگىت،
اقبوزىنىڭ تىزگىنىن ىركە قالىپ.
قىر استىندا قالعانى قارا لاشىق،
اي استىندا قالعانى بالا عاشىق.
بەلدەن اسىپ بارادى جەلدەي ەسىپ،
اق مۇنارمەن اقبوزى ارالاسىپ.
مۇنار دالا، مۇنار شىڭ، مۇنار اسپان،
ءتۇن قاتادى جاس جىگىت قۇمارى اسقان.
ءبىز دە عاشىق بولعانبىز ءوز كەزىندە،
نە وتپەدى دەيسىزدەر مىنا باستان؟!
بويجەتكەن قىز قۇشاقتا تۇنشىقپايدى،
بوزبالانىڭ كوڭىلىن تىنشىتپايدى.
ايلى دالا،
اقبوز ات،
قىز اۋىلى –
وسى سۋرەت ميىمنان ءبىر شىقپايدى...
***
قانداي سۇلۋ الماتىنىڭ كوكتەمى،
كولبەپ جاتىر كوكتوبەنىڭ كوك بەلى.
قانداي عاجاپ الاتاۋدان ەسكەن جەل،
اق نوسەردىڭ شەلەكتەپ كەپ توككەنى.
قالاي شىداپ ءجۇر ەكەنسىڭ ءبىر كەلمەي،
ساعىنامىز بۇل شاھاردى كۇن كورمەي.
الماتىدا – الماباقتىڭ ىشىندە،
سەزىنەسىڭ جۇماقتا جۇرگەندەي.
سارى كۇزى سارى التىنعا كومىلگەن،
كۇزىم ءوتىپ بارا جاتىر ومىردەن.
الماتىنى اڭساماۋىڭ مۇمكىن بە،
جۇرەگىڭىز جارالماسا تەمىردەن.
مىنە تاعى كەرەمەت تاڭ اتىپتى،
بىزدەن اسقان بار ما ءسىرا، باقىتتى.
قورقىنىشتى ءتۇس كوردىم مەن،
تۇسىمدە :
قارا جۇڭگو قاپتاپ كەلە جاتىپتى!
يت ءومىر
(ت.زاكەنۇلىنا)
سەن دە كەلدىڭ، مەن دە كەلدىم ەلۋگە،
ەلۋ دەگەن – جەرورتاعا كەلۋ مە؟!
الاتىنىن تەز الادى سۇم تاعدىر،
تىم ساراڭداۋ بولادى ەكەن بەرۋگە.
ارمان بولعان، اسىق بولعان مەڭدى قىز،
سىزدەرگە دە، بىزدەرگە دە كەلدى كۇز.
باياعىداي شاراپ ءىشۋ قالدى عوي،
باياعىداي جەلىكپەيمىز ەندى ءبىز.
سەرى دە ەمەس، پەرى دە ەمەس، پاقىرمىز،
ساناسى ساۋ ساڭىراۋمىز، سوقىرمىز.
باياعىدا بايلاسا دا تۇرماۋشى ەك،
قۋالاسا ۇيدەن شىقپاي وتىرمىز.
«تۇكە» بولىپ، «عالەكە» بوپ وتەرمىز،
ءدام بىتكەندە جەتەر جەرگە جەتەرمىز.
ەكى يىعىن جۇلىپ جەگەن جاس ەدىك،
جىنىن العان باقسىدان دا بەتەرمىز...
نە ەتەرمىز؟!
«ساپ-ساپ كوڭىل»
سىركىرەگەن اق جاۋىن كوتەرتپەگەن ەڭسەنى،
قىركۇيەكتىڭ سوڭىندا كورىپ ەدىم مەن سەنى...
ءوزىڭ بە ەكەن دەپ قالدىم تاعدىرىمنىڭ بولشەگى،
مىنا قۇيتتاي جۇرەگىم دەگەنىمە كونسە ەدى!
دەگەنىمە كونبەۋى – ءتۇن ۇيقىمدى بولگەنى،
عاشىق بولماي قالعانى – اقىن ءۇشىن ولگەنى.
كوز الدىمنان كولبەدىڭ اققۋ قۇستاي كولدەگى،
قۇدىرەتىڭ بار قانداي جىندى قىلعان پەندەنى؟
كوك اسپاننان ءبىر ساۋلە جارق ەتتى دە جوعالدى،
كۇرسىنىسىم كوبەيدى، سابىر-تاقات تونالدى.
ءبىر كەرەمەت سۋرەت تۇر جاسقا مالىپ جامالدى،
ەندى ءقايتىپ كورەم بە ءاپپاق قارداي جامالدى؟!
سەنى كورۋ قايتادان ءتاڭىرىمنىڭ قولىندا،
سارقىلمايتىن ساعىنىش ويناقتايدى قانىمدا.
«ورالىڭنىڭ بارىندا ويناساڭشى، ساۋلەم-اۋ!..»
ساداعاسى كەتسەم بە سول قالقانىڭ جولىندا؟!
«ساپ-ساپ كوڭىل، ساپ كوڭىل»، تۇسە بەرمە جالىنعا،
ويلاماسىن مىنا جۇرت: «نە جەتكەن دەپ عالىمعا»...
مۇزتاۋدىڭ مۇزبالاعى
ورالمادى
(و.بوكەيگە)
التايدىڭ تاۋى دا التىن، تاسى دا التىن،
كەرمارال كۇرەڭ بەلدە قاسىناتىن.
كۇرەڭ كۇن قۇز باسىنا اسىلاتىن،
بۇقتىرما قارا ەرتىسكە اسىعاتىن،
قارا ەرتىس بۇرق-سارق قايناپ باسىلاتىن.
قارا ءسوز قارا ولەڭشە ورىلمەدى،
جۇرتى تۇر شىڭعىستايدىڭ ورىندەگى.
مۇزتاۋدىڭ مۇزبالاعى ورالمادى،
التايدىڭ كەربۇعىسى كورىنبەدى.
قايدا ءجۇر قۇلدىراڭداپ «قاسقا قۇلىن»،
جەمىنە اينالدى ما اش تاعىنىڭ.
«جەسىرلەر» كوز جاستارىن اعىزادى،
قۇشاقتاپ بوزداقتاردىڭ جاس ءقابىرىن.
شىڭعىستاي – جەر بيىگى، سايران مەكەن،
بۇقتىرما – ساۋمال ما ەكەن، ايران با ەكەن؟
بەس كۇندىك بايانى جوق دۇنيەگە،
شەكەدەن قارايتۇعىن قايران كوكەم!
سىمباتى سىمعا تارتقان بولەك ەدى،
جول قالسىن قىزجىبەكتىڭ تولەگەنى.
جارتاسقا جالعىز بىتكەن قاراعايداي،
قاسقايىپ تۇرعانى دا ەرەك ەدى.
شىعىستىڭ توپىراعىنا قۇرىق كوكتەر،
وسى ەلدە قىرىق «حان» مەن قىرىق «بەكتەر».
ۇلىلار سۇرلەۋىمەن كەلە جاتىر،
ورالحان، قاليحان مەن ۇلىقبەكتەر.
«ءور التاي مەن قايتەيىن بيىگىڭدى»،
سۇرمەرگەن اتىپ الدى كيىگىڭدى.
تاعدىردىڭ سالعانىنا شارا بار ما،
شىڭعىستاي، كىم باسادى كۇيىگىڭدى؟!
كۇنشىلدەر مۇز جالادى، تۇز جالادى،
وتىز قىز ودان بەتەر قىزعانادى.
قانشا جىل وتسەداعى ورالمادى،
التايدىڭ اقيىعى – مۇزبالاعى!
اقتوتى
(ا.رايىمقۇلوۆاعا)
ۇشادى قاراتورعاي قانات قاعىپ، استىنا قاناتىنىڭ مارجان تاعىپ...
اقان سەرى.
اي قوناقتاپ جۇزىنە اراي قونعان،
قاناتىن الاتاۋعا قاراي جايعان.
قاردان اپپاق ديدارى، قاراعىم-اۋ،
اتىڭدى «اقتوتى» دەپ قالاي قويعان؟!
اقتوتى – كوك اسپاننىڭ ەركەسى مە،
كۇن بە ەدىڭ كورىك بەرگەن جەر توسىنە؟!
ءانىڭنىڭ الەمىنە جەتەلەشى،
باستايىن قاراولەڭنىڭ ولكەسىنە.
سامساعان بايتەرەكتىڭ ماۋەلىسى ەڭ،
مەن-داعى ەر جىگىتتىڭ دامەلىسى ەم.
سەن جايلى جازىلاتىن ءبىر ءان بولسا،
سول ءاننىڭ ولەڭى – مەن، اۋەنى – سەن.
اندەرىڭ كەشكە سالعان تاڭ اسادى،
اۋەزىڭ اسقار شىڭمەن تالاسادى.
ادامعا قانات بىتسە، ساعان ءبىتسىن،
قۇس بولۋ ساعان عانا جاراسادى!
اقتوتى، قولدامىسىڭ، توردامىسىڭ،
باقشادا، باۋدامىسىڭ، تاۋدامىسىڭ؟!
استىنا قاناتىڭنىڭ مارجان تاقتىم،
سامعاپ ۇش بيىكتەرگە، اردا قۇسىم!
«قۇداي بەرگەن بالا»
ۇلۋ جىلى جۇت بولدى،
جاۋىن تامباي وڭىرگە.
شاڭىراققا قۇت قوندى –
ۇلىم كەلدى ومىرگە.
باقىتتان باس زەڭگىدى،
كۇن سىيلادى اناسى.
ەرمەگىمىز ەندىگى –
«قۇداي بەرگەن بالاسى».
مال قىرىلدى سول قىستا،
جەم-شوپ جەتپەي وتاردا.
بولعانىمەن قول قىسقا،
كۇندە دۋمان وتاۋدا.
«قۇداي بەرگەن بالانىڭ»
قىزىعىنا تويمايمىز.
سىيقىن كورىپ دالانىڭ،
ەلدىڭ قامىن ويلايمىز.
ۇيىمىزدە كوگەن جوق،
بايلىعىمىز – بالامىز.
مالدىڭ قامىن جەگەن بوپ،
«وي، احاۋ...» -عا سالامىز.
اۋىلىمىز شالعاي جەر،
قۇم بوراعان دالاسى.
ءومىرىمدى جالعاي بەر،
«قۇداي بەرگەن بالاسى»!
"قازاق ادەبيەتى" گازەتى
