باسباي شولاق ۇلى – 1889 جىلى قحر شاعانتوعاي اۋدانى، بارلىق تاۋى بوكتەرىندەگى جيەك اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. باسباي ات جالىن تارتىپ، ازامات بولعان سوڭ اكەسى ەنشىگە 150 قوي، ءبىر ايعىر ءۇيىر جىلقى بەرەدى. ەستى ازامات ءبىر مالىن ەكەۋ قىلۋدىڭ جولىن قاراستىرىپ، العاشقى قادامىن ەتتى مول بەرەتىن كۇرەڭ قاسقا قوي تۇقىمىن جەتىلدىرۋدەن باستايدى. تىنىمسىز ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا بايلىعى لىقسىعان باسەكەڭ كەيىن كەلە ەلىنىڭ قورعانى، جۇرتىنىڭ باسشىسى بولادى. باسەكەڭنىڭ بۇكىل قىتايعا اتى ءماشھۇر بولۋىنداعى ءبىر اڭگىمە مىناۋ بولاتىن. ول كەز جۇڭگو مەن جاپوننىڭ سوعىسىپ جاتقان كەزەڭى ەدى. الاقان جايىپ كەلگەن ۇكىمەت وكىلدەرىنە 500 اتتى ەر-تۇرمانىمەن جەتەكتەتىپ جىبەرگەن قازاق بايىنا ءبارى تاڭعالعان. ءتىپتى بۇكىل قىتايلىق «امەركياعا قارسى تۇرىپ، كورەياعا كومەك بەرۋ» ناۋقانىندا، ءبىر ۇشاقتى جىلۋعا اتاي سالعان باسەكەڭنىڭ جومارتتىعى بۇكىل قىتايدى ءدۇر سىلكىنتكەن. ويتكەنى ول كەزدە ءبىر ۇشاقتىڭ قۇنى مولشەرمەن 100 ات، 100 سيىر، 4 مىڭ قوي، 100 ءسارى التىنعا تەڭ كورىنەدى. باسباي ٴءوزى مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاپ، تاربيە الماعانىمەن، وقۋ– اعارتۋ ىسىنە كوپ كوڭىل بولگەن ەكەن. 1936 جىلى ول اتامەكەنىنىڭ وقۋ-اعارتۋ ءىسىن دامىتۋ ءۇشىن شاعانتوعاي ۇرشي (ورتالاۋ) مەكتەبىن سالۋعا 500 قوي اتاپ، قارا سيراق بالالاردىڭ مال سوڭىندا ەمەس، ءبىلىم قۋىپ، ەل تىرەگى بولۋىنا جاعداي جاساعان. باسەكەڭىنڭ جۇرت قامى ءۇشىن ىستەگەن جۇمىستارىنىڭ تاعى ءبىرى – 1941جىلى 5500 يۋان (سول كەزدەگى اقشا قۇنىمەن ون مىڭ قويعا تەڭ) قارجى شىعارىپ، شاۋەشەك، شاعانتوعاي تاس جولىنداعى ەمىل وزەنىنە كوپىر سالعىزۋى ەدى. كوپىر سالىنعان سوڭ تارباعاتاي اكىمشىلىك مەكەمەسىنىڭ ءۋاليى بۇل كوپىرگە "باسباي كوپىرى" دەگەن ات بەرىپتى. اتىمتاي بابامىز ۇلت ازاتتىعى ءۇشىن دە قولىنداعىسىن ايانباعان ەكەن. ىلە، التاي، تارباعاتاي قازاقتارىنىڭ "ءۇش ايماق" توڭكەرىسىنە 1000 قوي، 100 سيىر، 250 ات تارتۋ ەتكەنىن بۇگىنگى ۇرپاق ۇمىتقان جوق. باسباي شولاق ۇلى – "ءۇش ايماق" توڭكەرىسى كەزىندە جانە جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاننان كەيىن 1952 جىلعا دەيىن تارباعاتاي ايماعىنىڭ ءۋاليى بولدى. «باسباي قويى» اتالعان ءتورت ءمۇيىزدى شوپان اتا تۇقىمى دا وسى باسەكەڭ ەڭبەگىنىڭ جەمىسى ەدى. جالپى، باسباي اتامىزدىڭ جومارتتىعى جايىندا ايتىلار اڭگىمە كوپ. بەلگىلى ەتنوگراف زەينوللا سانىكتىڭ «باسباي» اتتى زەرتتەۋ ەڭبەگىنىڭ دە بەرەرى مول. بۇل تۋراسىندا الداعى كۇندەردە كەڭىنەن توقتالاتىن بولامىز.

BAQ.KZ