ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالاردان ءسال بۇرىن، كەڭەستىك سودىرلار قازاق جەرىندە «اسىرا سىلتەۋ بولماسىن، اشا تۇياق قالماسىن» دەگەن ساياسات ويرانىمەن ميلليونداعان مال باسىن قىرعانى بەلگىلى. ءبىراق، كوپ وتپەي قازاقتىڭ سول تۇلىگىنە وزدەرى دە قايتا كىرىپتار بولدى. ءتورت تۇلىك مال تۋرالى «جەسەڭ تاماق، ىشسەڭ سۋسىن، كيسەڭ كيىم، مىنسەڭ كولىك» دەگەن ءسوز تۋرالىعىن سۇراپىل سوعىس دەرتى دالەلدەپ بەردى. كوزدەرىن ءبىراز نارسەگە جەتكىزدى. قىل اياعى ۇلتىمىزدىڭ اتام زاماننان تۇرمىسىنا جاراعان ۇرشىعى قيىن قىستاۋ كەزەڭدە ءوندىرىس ستانوگىنا اينالعان ەكەن. مالىمەتكە سۇيەنسەك، 1941-45 جىلدارى قازاقستاننان مايدانعا قاراي 2 ملن. استام جىلى كيىم جونەلتىلگەن ەكەن. كادىمگى مال جۇنىنەن توقىلعان جىلى كيىمدەر. ەل باسىنا كۇن تۋعان تار زاماندا، قازاق جەرىندە ەڭكەيگەن قاريادان، ەس بىلگەن بالاعا دەيىن تىلدا ەڭبەكتەنگەن. جانە، بۇل جۇمىستى كوبىندە بۇعاناسى قاتپاعان ۇل، قىزدار اتقارعان ەكەن. ۇلدار جازدا قوزى كوگەندەپ، مال باعىپ، ءشوپ شاۋىپ، قىرىقتىقپەن اينالىسسا، قىزدار ءجۇن جۋىپ تازارتۋمەن، ءتۇتىپ، شيراتۋمەن، ۇرشىقپەن ءيىرىپ دايىن ءجىپتى توقۋعا جىبەرىپ وتىرعان. اقمولا وبلىسىنداعى، نۇرا وزەنى بويىنداعى اۋىلداردىڭ بىرىندە تۇلىمشاعى جەلبىرەپ ءوسىپ كەلە جاتقان جاس شاماسى 8 دەردەگى كىشكەنە قىز ورىنباساردىڭ تاعدىرى وزگەلەردەن بولەك ەمەس. بۇل كۇنى سەكسەننىڭ سەڭگىرىنەن اسىپ، توقساندى القىمداعان ورىنباسار اپا بالقىبەكوۆا: «مايدانعا جىلى كيىمدەر دايىنداۋ قازان ايىنان باستالاتىن. سودان قۇدايدىڭ قۇتتى كۇنى ءساۋىر ايىنا دەيىن سوزىلاتىن» دەپ ەسكە الادى. ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن ەرتەڭگى كۇنگە ءجۇن جۋىپ دايىندايمىز. انداي جەردە ايەلدەر ۇرشىقپەن ءجۇن ءيىرىپ بەرىپ وتىرادى. ال، ءارقايسىمىز كۇنىنە 5-6 پار بيالاي، شۇلىق، مويىنوراعىش، باس كيىم، جاۋىنگەرلەردىڭ قارۋ ۇستاۋىنا يكەمدەپ ءۇش ساۋساقتى قولعاپ توقيتىنبىز. ال، جازدا سيىر، قوي ساۋىپ پرەزەندەپ سوعىسقا جىبەرەتىنبىز» دەيدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن دە تىلداعى ەڭبەك جايلى ايتىلىپ، جازىلاتىن. ءبىراق، قازاق اۋىلدارىنداعى قارشاداي قازاق قىزدارىنىڭ، ۇلدارىنىڭ تىلداعى ەرلىككە پارا پار ەڭبەكتەرى تۋرالى اۋىز اشپاۋ نەگە دەگەن كوكەيدە سۇراق تۋدىرادى. اقپارات از دەسەم ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ءبىراق، سول بالعىن جەتكىنشەكتەردىڭ اتىن ارداق تۇتۋمەن قاتار، قازاقتىڭ تىلداعى ەرلىگىن ەندىگى جەردە كورسەتۋ ءلازىم. سەبەبى، سۇم سوعىس ولاردىڭ بالالىعىن ۇرلاعان. كوكتەم شىعا اۋلاداعى ارىققا، قاعاز قايىق اعىزىپ، قىزىعىپ بالا بولىپ، اسىر سالىپ، الاقايلاپ شاتتانباعان. ولاردىڭ كوكەيىندە ءبىر عانا ارمان، تىلەك بولدى. ول الىس مايدانداعى اعاسى مەن كوكەسىنىڭ امان ەسەن ورالۋى ەدى. ولار بۇگىنگى بەيبىت ءومىردىڭ ءار ءساتىن وزدەرىنىڭ نازىك ساۋساقتارىمەن شاقىرعانىن بىلمەگەن ەدى.

ءزۇبايرا اكيموۆا