زاۋرە ششەلل ەسىمدى قازاق قىزى وسىدان 15 جىل بۇرىن نورۆەگ جىگىتىنە تۇرمىسقا شىعىپ، نورۆەگياعا كوشىپ كەتتى. ەكەۋىنىڭ اللان، ەدۆارد ەسىمدى ەكى بالاسى بار. بالالاردىڭ جاسى 12-دە. وتباسىمەن قازاقستانعا قوناققا كەلىپ تۇرادى. جاقىندا زاۋرە قايىن جۇرتىمەن اكەسىنىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتۋ ءۇشىن قازاقستانعا كەلدى. زاۋرەنىڭ قازىرگى جاعدايىن، نورۆەگياداعى ءومىرىمى جانە وتباسىلىق كۇيى جايلى ءبىلۋ ءۇشىن ونى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.

الماتى قالاسىندا دۇنيەگە كەلدىم. اتا-انام ول ۋاقىتتا الماتىدا جۇمىس ىستەيتىن. ودان كەيىن الماتى وبلىسىنا كوشتىك. ورتا مەكتەپپەن قاتار مۋزىكالىق مەكتەپتە وقىدىم. فورتەپيانودا ويناعاندى، ءان ايتقاندى جاقسى كورەتىنمىن. مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن مۋزىكالىق ۋچيليششيگە ءتۇستىم. الماتىداعى چايكوۆسكيي اتىنداعى مەكتەپتە جۇمىس ىستەدىم. اكەم ينجەنەر، انام اكۋشەر-گينەكولوگ. ءۇيدىڭ ۇلكەنىمىن. ەكى ءسىڭلىم مەن ەكى ءىنىم بار. ارى قاراي ءۇي، جۇمىس، جۇمىس، ءۇي. قاتارلاستارىم تۇرمىسقا شىعىپ جاتتى. ساعان دا وتباسىن قۇرۋ كەرەك ەكەنىن تۇسىنەسىڭ. تۋىستارىڭ دا قىسىم كورسەتە باستايدى. «كارى قىز بولىپ قالاسىڭ» دەپ ۇنەمى ەسكەرتۋ جاسايدى. مۇنداي قىسىمنان كەيىن دەپرەسسياعا تۇسە باستايسىڭ. دەرەۋ ءوزىمدى قولعا الىپ، ءوزىمدى دامىتۋمەن اينالىستىم. وسىدان كەيىن تۇرمىسقا شىعۋ ماسەلەسى بۇرىنعىداي قاتتى تولعاندىرمايتىن بولدى. سول كەزدە جاقسى ادامدى كەزدەستىردىم.

كۇيەۋىممەن ينتەرنەت ارقىلى تانىستىق. ول ۋاقىتتا مۇنداي تانىستىق ءتۇرى ەندى-ەندى پايدا بولا باستاعان. باستاپقى كەزدە مۇنداي قارىم-قاتىناس تۇرىنە سىني كوزقاراسپەن قارادىم. ءبىراق ويلانا كەلە، بۇدان نە جوعالتامىن دەگەن وي كەلدى. قازاقستانعا كەلگىسى كەلسە كەلسىن، تانىسىپ كورەيىك، بەتپە-بەت كەزدەسكەننەن كەيىن كورە جاتارمىز، دەپ ويلادىم. بىر-بىرىمىزگە ساي كەلەمىز بە، جوق پا، سوندا بەلگىلى بولادى.

ءبىر كورگەننەن ۇناتىپ قالدىم. ءوزىن جاقسى ۇستايدى، وتە تاربيەلى. ارتىق ءسوزى جوق. ءوز جاسى ءۇشىن وتە سالماقتى. بىردەن وتباسىن قۇرامىز دەگەن وي بولمادى.

جاسىم 31-دە دەگەندە سەنىڭكىرەمەدى. ءوز جاسىمنان جاس كورىنەتىنمىن. ەكەۋىمىز قۇرداس بولدىق. ەۋروپانىڭ ستاندارتى بويىنشا 31 جاس وتباسىن قۇرۋ ءۇشىن ەرتە بولىپ ەسەپتەلەدى.

ول دا مەنى ءوز ەلىنە قوناققا شاقىردى. «قالاي تۇراتىنىمىدى كورەسىڭ، اتا-اناممەن تانىساسىڭ» دەدى. مەن كەلىستىم. ەكى اپتا نورۆەگيادا بولدىم. بىردەن اتا-اناسىمەن، تۋعان-تۋىستارىمەن تانىستىم. سول كەزدە ونىڭ بارلىق جاقىنىمەن تانىستىم. نورۆەگيانىڭ كورىكتى جەرلەرىن ارالاتتى. ەكى اپتا وسىلاي ءوتىپ كەتتى. قايتاتىن ۋاقىت كەلگەندە ول ماعان تۇرمىسقا شىعۋعا ۇسىنىس جاسادى. ول ماعان قاتتى ۇناعاندىقتان ۇسىنىس جاساعاندا كوپ ويلانبادىم.

قازاقستانعا كەلىپ بىردەن ۆيزا جاساتۋمەن اينالىستىم. ءبارى دايىن بولعاندا نورۆەگياعا كەتىپ قالدىم. 31 جاسىمدا تۇرمىسقا شىقتىم.

اتا-انام وتە زاماناۋي ادامدار. شەتەلدىككە تۇرمىسقا شىققانىما قارسى بولعان جوق. «تەك قازاققا عانا تۇرمىسقا شىعاسىڭ» دەگەن بۇيرىقتار بولمادى. ولار تەك مەنىڭ باقىتتى بولعانىمدى قالادى. جۇبايىم مەنى شىن سۇيسە، سىيلاپ، باعالاسا بولعانى.

ال كۇيەۋىمنىڭ اتا-اناسى مۇنداي نەكەگە سىني كوزبەن قارادى. اسىرەسە اناسى. ولار قازاقستاندى رەسەيمەن بايلانىستىرادى. ونىڭ ۇستىنە ورىسشا سويلەسەڭ بىردەن ولاردىڭ كوزىنە رەسەيلىك سەكىلدى كورىنەسىڭ. ولاردىڭ رەسەيلىكتەر تۋرالى ويى تومەن. سوعان قاتىستى جاعدايلار بولعان. مەن بۇگە-شۇگەسىنە ءمان بەرمەدىم. ءبىراق ول كورەگەن ايەل. جاقسى قارسى الدى، جىلى قابىلدادى. بالاسىنىڭ تاڭداۋىنا سىيلاستىقپەن قارادى.

قازاق قوعامى تاراپىنان نەگاتيۆتى پىكىرلەر مەن كىنالاۋلار بولمادى. تۋىستارىم مەن دوستارىم تاراپىنان ەشقانداي سىني كوزقاراستى بايقامادىم. قالاي بولعاندا دا جەكە ءوز باسىم ەستىمەدىم دە، سەزبەدىم دە.

كۇيەۋىم، ول ۋاقىتتا جىگىتىم سۇرادى «توي بولعانىن قالايسىڭ با؟» دەدى. «مەن ۇلكەن توي وتكىزۋدىڭ قاجەت جوق. تەك زاڭدى تۇردە نەكەمىز قيىلسا بولدى» دەدىم.  ول قاتتى تاڭعالدى، ءبىراق مەنىڭ شەشىمىمە قارسى بولمادى. دەسەك تە وزىنە دە ماعان دا توي كيىمىن ساتىپ الدى. «ەكەۋىمىز تەك قول قويۋعا بارساق تا، دوستارىڭدى، تۋىستارىڭدى شاقىر. قالاي دەگەنمەن دە بۇل سالتاناتتى شارا عوي» دەدى. وسىلايشا نەكەمىزدى قيدىق.

كۇيەۋىم قازاقستانداعى تويلارعا كوپ كەلمەيتىن. تەك ءبىزدى قوناقتارعا شاقىراتىن. سولارعا باردىق. ەندى وسى جولى اكەمنىڭ 70 جىلدىعىن اتاپ وتكەندىكتەن بارلىق وتباسىمىزبەن كەلدىك. ول بارلىق تۋعان-تۋىستاردى ايتۋلى شاراعا شاقىردى. ونىڭ ىشىندە قۇدالار دا بار. مەن قايىن جۇرتىما اكەمنىڭ دۇعاي سالەمى مەن شاقىرۋىن جەتكىزدىم. ولار ەۋروپادان شىقپاعان. سوندىقتان قازاقستانداعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى قاتتى تولعاندىردى. «قازاقستان تىنىش ەل مە؟»، «وندا ءقاۋىپسىز بە؟» دەگەن سەكىلدى ساۋالدار بولعانى راس. قازاقستاندا تۇراتىن باسىم حالىق مۇسىلمان ەكەنىنە دە ءبىراز سەسكەنىپ، شەتەلدىكتەرگە قىرىن قارماي ما دەگەن ءقاۋىپ بولدى. قازاقستان ءقاۋىپسىز ەل ەكەنىن جانە ەش قورىقپاستان ەلگە قوناق رەتىندە كەلۋگە بولاتىنىن ءتۇسىندىردىم. ولار قازاقستانعا كەلىپ، اكەمنىڭ 70 جاسقا تولۋىن ءبارىمىز بىرگە تويلادىق. كۇيەۋىم، ونىڭ اعالارى بالا-شاعاسىمەن، اتا-ەنەم تويعا كەلدى. قازاق تويشىل حالىق قوي ءارى تۋعان-تۋىستار بىر-بىرىمەن ەتەنە جاقىن ارالاسادى. ولارعا بۇل ءۇردىس قاتتى ۇنادى. قايىن جۇرتىم قاتتى تاڭعالدى. سەبەبى ەۋروپادا تۋىستار بىر-بىرىمەن ءدال ءبىز سەكىلدى جاقىن ارالاسپايدى. ءتىپتى تۋعان باۋىرلار دا بىر-بىرىنە سۋىقتاۋ.

قازاقستانعا كەلىپ قازاقتاردىڭ تۋىستىق قاتىناسقا ۇلكەن ءمان بەرەتىنىن، بىر-بىرىمەن جىلى قارىم-قاتىناس ورناتىپ، بالا-شاعاسىنىڭ بارلىعىن تانيتىنىمىزدى، وتباسىلىق، تۋىستىق قۇندىلىقتاردى جوعارى باعالايتىنىمىزدى ءتانتى بولدى. وسى كەزدە جەڭگەمنىڭ ايتقانى ەسىمە ءتۇسىپ وتىر. «بىلەسىڭ بە، بىزدە ادامدار بىر-بىرىنە سۋىقتاۋ. قازاقستاندا ادامدار اشىق، مەيىرىمدى، قوناقجاي ەكەن» دەگەن ەدى. مەنىڭ ويىمشا ولارعا قازاقستان ۇنادى.

قازاقستاندا ون كۇندەي بولدىق. مۇندا تىنىش، ءقاۋىپسىز ەكەنىنە كوز جەتكىزدى. ءبىر ەلدە كوپتەگەن ۇلت، ءدىن وكىلدەرى مەن مادەنيەت ءبىر قازاندا بىتە قايناسىپ جاتقانىنا تاڭعالدى. ءبىزدىڭ مەنتاليتەت مەنىڭ سولتۇستىكتە تۋىپ-وسكەن كۇيەۋىمدى جۇمسارتقانداي بولدى. ناعىز قازاقتىڭ كۇيەۋ بالاسىنا اينالدى. تويدا جۇگىرىپ ءجۇردى، بارلىق شارۋاعا قولعابىس ەتتى، كومەكتەستى. قوناقتاردىڭ ءتىلىن تابۋعا تىرىستى. ونىمەن سالىستىرعاندا قازاق كۇيەۋ بالالار ءدال بۇلاي كوپ شاپقىلامادى. بالالارىم دا قازاق پەن ورىس ءتىلىن ۇيرەنۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر ۋاقىت قازاقستاندا تۇرعىسى كەلەتىنىن ايتتى. ولار ەكى ءتىلدى دە جەتىك مەڭگەرگىسى كەلەدى. قازاقستاندا تىلگە جەتىك ءمان بەرەتىن جاقسى مەكتەپ تاۋىپ، تۇرۋعا بولادى. بۇل تۇستا ەشقانداي ماسەلە جوق. 

ەگىز بالام بار. جاستارى 12-دە. ەسىمدەرى اللان مەن ەدۆارد. ولاردى قازاقشا ماحابباتپەن تاربيەلەيمىن. ولاردى قازاقشا ەركەلەتەمىن. «اينالايىن»، «جانىم» دەگەن سەكىلدى جىلى سوزدەردى ەستىپ ءوسىپ كەلەدى. بالالارىم بولاشاقتا ءوز بالالارىن دا ءدال وسىلاي تاربيەلەگىسى كەلەتىنىن ايتادى. وتباسىمىزبەن نورۆەگ تىلىندە سويلەسەمىز.

قازاقتىڭ ءسالت-داستۇرىن ۇستانامىن. بالالارىمدى پىشتىرمەسەم دە، ولاردىڭ تۇساۋى كەسىلدى. انام جيەندەرىنىڭ تۇساۋىن ءوزى كەستى. انام اتا-ەنەمە وسىنداي ءداستۇر بار ەكەنىن كورسەتكىسى كەلدى.

مەن قازاقتىڭ ۇلتتىق تاعامدارىنان باستاپ، قازاقستاندا دايىندايتىن بارلىق استى جاسايمىن. ەت اسامىن، پالاۋ باسامىن، مانتى تۇيەمىن، لاعمان سوزامىن. وتباسىم بۇل تاماقتاردى ءسۇيسىنىپ جەيدى. نورۆەگيادا ازىق-تۇلىكتىڭ ءدامى كىشكەنە باسقاشا. سوندىقتان تاماقتار ءدال قازاقستانداعىداي بولمايدى ءبارىبىر. قازاقستاندا كەلگەندە ءوزىمىزدىڭ ازىق-تۇلىكپەن نورۆەگيادا دايىنداپ جۇرگەن ءوزىمىزدىڭ تاماقتاردى بابىمەن ءپىسىرىم بەرىپ ەدىم، قايىن جۇرتىما وتە قاتتى ۇنادى.

قازاققا ءتان ۇلكەنگە قۇرمەت، كىشىگە ىزەت كورسەتۋ سەكىلدى ادەپتى قاتاڭ ساقتايمىن. ولاردا بۇل جاعى وسالداۋ. سوندىقتان اتا-ەنەمنىڭ سۇيىكتى كەلىنىمىن.

ءقازىر تۇرىپ جاتقان نورۆەگيا تۋرالى قىسقاشا ايتىپ وتەر بولسام، سكانديناۆيالىق تۇبەك بۇرىن كسرو قۇرامىندا بولعان. قازاقستان دا بۇرىن كسرو-نىڭ قۇرامىندا بولعاندىقتان شەت-جاعاسىن بىلەدى. نورۆەگيا – دەموكراتيالىق ەل. ۇكىمەت حالىقتىڭ پىكىرىنە ۇنەمى قۇلاق اسادى. ولاردا ءسالت-داستۇر بىزدىكى سەكىلدى كوپ ەمەس. ەگدە كىسىلەر بولماسا جاستار ءقازىر سالتقا ونشا ءمان بەرمەيدى. ۇلكەندەردى قۇرمەتتەۋ، تۋعان-تۋىسپەن ارالاسۋ جاعى اقسايدى.

مەن تۇرمىسقا شىققاندا نورۆەگ ءتىلىن بىلمەدىم. نورۆەگياعا كوشكەننەن كەيىن ءتىلدى ۇيرەنە باستادىم. ءتىل ۇيرەنۋدە ەشقانداي قيىندىق بولمادى. ءتىلدى تەز ۇيرەنىپ الدىم. سەبەبى بىزدە ۇقساس سوزدەر مەن ارىپتەر كوپ. نورۆەگيادا تۇراتىن قازاقستاندىقتاردان ەستىپ، بىلگەنىم بويىنشا، ولار نورۆەگ ءتىلىن ۇيرەنىپ ءدال نورۆەگ سەكىلدى سويلەيتىن دارەجەگە جەتكەندەر بار.