«قازاقفيلمدەگى» جەر داۋىنا بايلانىستى ماسەلە ءبىرىنشى رەت ءسوز بولىپ وتىرعان جوق. كەشە وسى ماسەلەگە بايلانىستى ارنايى باسپا ءسوز ءماسليحاتى بولادى دەگەن سوڭ، شاكەن ايمانوۆ، ءماجيت بەگالين، سۇلتان قوجىقوۆ سىندى قازاق كينوونەرىنىڭ قارا نار، قاس شەبەرلەرىنىڭ تابانى تيگەن كينو اۋىلىنىڭ قاقپاسىنان يمەنە كىردىك. وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن ءبىر شارۋامەن كەلگەندە ستۋديانىڭ سۇرى قاشىپ كەتكەندىگىنە جانىمىز اۋىرىپ قايتقان ەدى، بۇگىن دە سول كورنىس الدىمىزدان شىققاندا «اتتەڭ-اي» دەگەن ءسوز تاعى دا كومەيىمىزگە كەپتەلە كەتتى.
عيماراتتىڭ سىرتقى كورنىسى دە كوزى بار ادام كورەتىندەي ەسكىرىپ، سوناۋ كەڭەس داۋىرىنەن بەرى قۇرىلىسشىنىڭ قولىن كورمەگەنىن اڭعارتىپ تۇر. بۇل باسقا تاقىرىپقا تۇرتكى بولاتىن ماسەلە دەسەك، ءبىزدىڭ مۇندا كەلۋدەگى ەڭ باستى ماقساتىمىز جەر داۋىنا بايلانىستى بولعاندىقتان، كوپ ءجايتتارعا كوڭىل اۋدارا قويعان جوقپىز. سوندا دا بولسا، مۇنداعى كوڭىلسىز جاعدايلاردى باسپا ءسوز وكىلدەرىنىڭ بايقاعانى انىق. سونىمەن «قازاقفيلم» ۇجىمىنىڭ دۇرگىگۋىنە بۇل جولى نە سەبەپ بولدى ەكەن؟
ماسەلەنىڭ مانىسىنە ۇڭىلسەك، وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن جيىندا «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا ستۋديانىڭ اۋماعىنان ەتنواۋىل سالۋ ماسەلەسى كوتەرىلگەن بولاتىن. وعان كينوستۋديانىڭ باسشىلارى دا ەكى قولىن كوتەرىپ كەلىسىم بەرگەنى بەلگىلى. ول ءۇشىن ستۋدياعا تيەسىلى جەر تەلىمىنەن 5،5 گەكتار جەر تەلىمى ەلىمىزدىڭ وتكەنى مەن بۇگىنگى تاريحىن كەلەشەك ۇرپاققا جەتكىزەر سول ەتنواۋىلدى سالۋ ءۇشىن «قازاقفيلم» اق-نا قىرىق توعىز جىلعا جالعا الىپ وتىرعان جەر تەلىمىنەن الىنۋى ءتيىس بولدى. داۋدىڭ باسى وسى 5،5 گەكتار جەردەن شىققانى انىق... اۋەل باستا ەتنواۋىل سالۋعا، ونى بىرلەسىپ پايدالانۋعا كەلىسىم بەرگەن اق باسشىلارى اياق استى بۇل پىكىرلەرىنەن اينىپ شىعىپ، «اكىمدىك جەرىمىزدى تارتىپ العالى جاتىر، جەر قاتىناستارىنا بايلانىستى زاڭ تالاپتارىن بۇزدى» دەگەندى جەلەۋ ەتىپ، سوتقا ارىزدانعان. ءبىراق زاڭ ورىندارى كينوگەرلەرىمىزدىڭ بۇل تالابىنىڭ ورىنسىز ەكەندىگىن ەكى رەت دالەلدەپ، جەر مەملەكەتتىكى بولعاندىقتان، ونى قاجەتتىلىككە وراي كەز كەلگەن ۋاقىتتا ءوز پايداسىنا الۋىنا بولاتىندىعىن دالەلدەپ بەرگەن. دەيتۇرعانمەن، قورىققان ءبىرىنشى جۇدىرىقتايدىنىڭ كەبىن كەلتىرىپ وتىرعان قازاقفيلمدىك باسشىلار اكىمدىككە العاشقىدا بەرگەن ۋادەلەرىنەن تايقىپ شىعىپ، بايبالام سالىپ وتىر. بايبالامنىڭ بايىبىنا بارساق، «قازاقفيلم» اق باسشىلىعى اكىمدىكتىڭ تۇپكى ماقساتىنا وي بويلاتا الماعان سىڭايلى. بولماسا، باسپا ءسوز ءماسليحاتىنان دۇرلىگىپ، بايبالام سالاتىنداي سەبەپ تابا المادىق ەگەردە كينوستۋديا اۋماعىنان ۇلتىمىزدىڭ بۇكىل بولمىسىن اشار ەتنواۋىل بوي كوتەرسە، ونى ورتاق يگىلىككە نەگە پايدالانباسقا؟ دايىن دۇنيەنى بولاشاقتا تۇسىرىلەتىن كينولارىمىزعا نەگە پايدالانباسقا دەيسىڭ ؟
ءقازىردىڭ وزىندە مۇندا جاسالعان «قازاق حاندىعى» كينوسىنىڭ جانە بيىلعى جىلى ءتۇسىرىلىم جوسپارلانىپ وتىرعان «توميريس» ءفيلمى ءۇشىن جاسالعان دەكوراسيالار سول ەتنواۋىلعا سۇرانىپ تۇرعانى دۇنيەلەر ەكەنى انىق. «قالا اكىمدىگى جەرىمىزدى تارتىپ العالى جاتىر» دەپ بايبالام سالعاندارىمەن، قازاقستان كينوموتوگرافيستەر وداعىنىڭ ءتوراعاسى ەرمەك تۇرسىنوۆ مىرزا قالا اكىمدىگى تاراپىنان كينو ونەرىنە ۇدايى قولداۋ كورسەتىلىپ وتىراتىندىعىن جاسىرمادى.
كينوگەرلەر ۇجىمى جەتەكشىسى ءسوزىنىڭ جانى بار، شىن مانىندە قالا اكىمدىگى «الماس قىلىش» كينوسىن ءتۇسىرۋ ءۇشىن دەمەۋشىلەر ارقىلى 200 ميلليون تەڭگە كولەمىندە قاراجات قاراستىرىپ بەرگەنىن كينوعا جاناشىر جۇرت بىلەر دەگەن ويدامىز. ال ەندى وسى قامقورلىقتى مويىنداي تۇرا، ستۋديا باسشىلارى سۋ جوق جەردەن سۋ شىعارىپ، سۋ ىشىندە تۇرعان قامىستى ورتكە شالدىرعاننان گورى، ۇلت ءۇشىن ورتاق دۇنيەنى بىرلەسىپ جاساۋ جولىندا مامىلەگە كەلەر دەگەن ۇمىتتەمىز. قاشاندا «كەلىسىپ پىسكەن توننىڭ كەلتە بولمايتىندىعىن» حالىق ءپالساپاسى جوققا شىعارمايدى.
نۇرجامال بايساقال
