19-ناۋرىز كۇنى دارىلىك زاتتار مەن مەديسينالىق بۇيىمداردىڭ ۇلتتىق ساراپتامالىق ورتالىعىندا دۇنيەجۇزىلىك تۋبەركۋلەزگە قارسى كۇرەس كۇنىنە وراي كونفەرەنسيا ءوتتى. جيىندى تۋبەركۋلەز پروبلەمالارى ۇلتتىق ورتالىعى مەن ق ر دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى ۇيىمداستىرعان.
24-ناۋرىز – الەم ەلدەرىنىڭ تۋبەركۋلەزگە قارسى كۇرەس كۇنى. كونفەرەنسياعا كەلگەن ماماندار وسى اتاۋلى داتا اياسىندا تۋبەركۋلەزگە قاتىستى ماڭىزدى ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى. تۋبەركۋلەز پروبلەمالارى ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى تىلەۋحان ابىلدايەۆ 2014-2020 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسىنىڭ تۋبەركۋلەزبەن قارسى كۇرەس باعدارلاماسى بويىنشا جاسالعان، جاسالىپ جاتقان جۇمىستارىنا توقتالىپ ءوتتى. كونفەرەنسيا بارىسىندا الماتى قالاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ ماماندارى، سانيتارلىق-ەپيدەميالىق ساراپتاما مەن مونيتورينگ عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ءالىم مازعۇت ۇلى، سالاۋاتتى ءومىر ءسۇرۋ سالتىن قالىپتاستىرۋ پروبلەمالارىنىڭ ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ءجاميلا ەركىن قىزى، ورتالىق ازياداعى USAID كومپانياسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ديەۆيد براۋن جانە وزگە دە بىلىكتى ماماندار ءتۇرلى تاقىرىپتا بايانداما وقىدى.
سوڭعى 10 جىلداعى تۋبەركۋلەزگە قارسى ارنايى باعىتتاعى جانە ۇزدىكسىز شارالار ەلىمىزدەگى تۇرعىنداردىڭ تۋبەركۋلەزگە شالدىعۋ كورسەتكىشىن 54،9%-عا، ال ءولىم-جىتىم كورسەتكىشىن 77،4%-عا تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. 2014 جىلى 2013 جىلمەن سالىستىرعاندا، اۋرۋعا شالدىعۋ ىقتيمالدىلىعى 9،5%-عا ازايىپ، كورسەتكىشتەر 73،4-تەن 66،4-كە دەيىن قىسقاردى. ال ءولىم-جىتىم كورسەتكىشى 16،1%-عا تەڭ بولدى. 100 ادامعا شاققانداعى كورسەتكىش بۇرىن 5،6 بولسا، ول 4،7-كە دەيىن تومەندەدى.
جالپى ءبىر اي بويى تۋبەركۋلەزگە قارسى اشىق ەسىك كۇنى وتكىزىلدى. تۇرعىندار كەز كەلگەن ۋاقىتتا مامانداردان كەڭەس الىپ، دەنساۋلىعىن تەگىن تەكسەرتۋگە مۇمكىندىك الدى. جانە «سالاماتتى قازاقستان» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە دە اتقارىلعان جۇمىستار بويىنشا ەسەپ بەرىلدى. رەسمي ستاستيكاعا سۇيەنسەك، دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ سوڭعى مالىمەتى بويىنشا جىل سايىن 8 ميلليون 600 مىڭ ادام تۋبەركۋلەزگە شالدىعادى. بۇل ەسەپكە كوپدارىگە ءتوزىمدى جارتى ميلليون ادامدى قوسىپ وتىر. جانە 1 ميلليون 300 مىڭ ادام جىل سايىن وسى دەرتتىڭ سەبەبىنەن كوز جۇمادى.
«دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى تۋبەركۋلەزبەن كۇرەستى الەمدىك ماسەلە دەپ تانىپ وتىر. وسىعان وراي ءبىز ءبىر اي بويى اشىق ەسىك كۇنىن وتكىزدىك. حالىققا تۋبەركۋلەز ماسەلەسىن جەتكىزۋدى ماقسات ەتتىك. حالىقاراالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى مەن ءوزىمىزدىڭ ارىپتەستەر اتسالىستى. قانداي شارالار قولجەتىمدى، بۇگىنگى دياگنوستيكا مەن ەمدەنۋ مۇمكىندىكتەرىن حالىققا كورسەتكىمىز كەلدى. كەشەندى شارالار ارقىلى ءولىم-جىتىم كورسەتكىشىن 70 پايىزعا دەيىن تومەندەتتىك. بۇل – مەملەكتتىك ساياساتتىڭ جەمىسى. دارىمەن قامتۋ مەملەكەت بيۋدجەتىنىڭ ەسەبىنەن. بىزدە سوڭعى دياگنوستكالىق جاڭالىقتاردىڭ ءبارى ءىس جۇزىندە قولدانىستا بار. تەك الماتى قالاسىندا عانا ەمەس، بارلىق وبلىستاردا دا قولجەتىمدى. حالىقارالىق ۇيىمدارمەن دە تىعىز بايلانىستامىز»، - دەيدى تۋبەركۋلەز پروبلەمالارى ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى تىلەۋحان ابىلدايەۆ.
ق ر پرەزيدەنتى مەن ۇكىمەتىنىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا تۋبەركۋلەزبەن كۇرەس شارالارىنا بولىنەتىن بيۋدجەت قارجىسى جىل ساناپ كوبەيۋدە. 2014 جىلى بۇل سالاعا
36244،5
ملن تەڭگە، ال 2013 جىلى35472،2
ملن. تەڭگە بولىنگەن. ال سوڭعى ءۇش جىلداعى قىزمەت بيۋدجەتىنىڭ ءوسىمى 12%-عا ارتتى. وسى ورايدا ورتالىق ازياداعى USAID كومپانياسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ديەۆيد براۋن تۋبەركۋلەزبەن كۇرەستە قازاقستان بيلىگىنىڭ بەلسەندىلىگىن ايتتى. قازاقستان جەر كولەمى وتە ۇلكەن ەل بولسا دا تۋبەركۋلەزگە قارسى كۇرەستە بارلىق ايماقتاردى قامتي الىپ وتىر. جالپى بۇل دەرتكە كوپ بولىپ، بىرلەسە قارسى تۇرۋىمىز قاجەت. سوندىقتان، ءبىز الداعى ۋاقىتتا دا ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتۋعا نيەتتىمىز»، - دەدى ديەۆيد براۋن. «قازاقستانعا – تۋبەركۋلەزسىز بولاشاق». بۇل بيىلعى جىلدىڭ باستى ۇستانىمى. دامىعان ەلدەردەگىدەي قازاقستاندا دا تۋبەركۋلەزگە شالدىعۋ دەڭگەيىن تومەندەتۋ نەگىزگى ماقساتقا اينالىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى تاڭدا تۋبەركۋلەزبەن كۇرەس بارىسىندا اتقارىپ جاتقان شارۋاسىنا ددسۇ ماماندارى دا وڭ باعاسىن بەردى. ەسكە سالا كەتەيىك، اقپاننىڭ 17-19-ى كۇندەرى ق ر دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگىنىڭ باستاماسىمەن قازاقستانداعى تۋبەركۋلەزدى ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋدا ۇستاۋ باعاسى بويىنشا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ساراپشىلارى ارنايى تالداۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. ولار وتاندىق تۋبەركۋلەز سالاسىنداعى اقپاراتتىق جۇيە مەن وزگە دە ەسەپتەردى سەنىمدى دەپ باعالادى. جانە تۋبەركۋلەز بويىنشا اقپاراتتار مەن ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەردىڭ راستىعىنا كوز جەتكىزدى. سونداي-اق، الماتى قالاسىنىڭ باس فتيزياترى، مەديسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى نۇرلان مۇقىشيەۆ «تۋبەركۋلەزگە شالدىعۋ دەڭگەيى جىل ساناپ ازايىپ كەلەدى. بيىلعى جىلدىڭ ەكى ايداعى قورىتىندىسىن ايتسام، تۋبەركۋلەزگە شالدىققان بالالار مۇلدەم كەزدەسپەدى. ادامداردىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا قاراۋعا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگى دە جوعارىلادى. ءبىراق ەشبىر جەردە تىركەلمەگەن ميگرانتتار اراسىنداعى تۋبەركۋلەز ماسەلەسى ءالى تولىق شەشىمىن تاپپادى. تۋبەركۋلەزگە ۇشىراعان ميگرانتتار ەمدەلەيىن دەسە، نە قۇجاتى، نە وزە انىقتامالارى جوق» دەگەن ويىمەن ءبولىستى. وزگە دە سۇراقتار بويىنشا تۋبەركۋلەز پروبلەمالارىنىڭ ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ باسپا ءسوز ورتالىعىنا حابارلاسۋعا بولادى:
