ءشۇي شيۋ لي – قىتايدىڭ قازىرگى زامان جازۋشىسى. ونىڭ تۋىندىلارى كوبىنە لاقاپ اتپەن جاريالانىپ تۇرادى. دجى جياڭ شين – جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى. «كوشە كورىنىسى»، «ءۇيدىڭ ءىشى، ءۇيدىڭ سىرتى»، «ۋاقىتتىڭ قارا تۇت اعاشى» سەكىلدى كوپ تالقىلانعان، كەڭ تارالعان اڭگىمە، نوۆەللا جيناقتارى جارىق كورگەن.
ءبىر وقيعا مەنىڭ جۇرەگىمدە ماڭگىگە قالدى. تىپتەن سول وقيعانىڭ وتكەنىنە ءبىراز ۋاقىت بولسا دا، مەن ءالى ۇمىتا الار ەمەسپىن. ول وقيعا ەسىمە تۇسسە بولدى، قيانات ءىس ىستەگەندەي ازاپتانامىن.
سول كۇنى تۋىستارىمنىڭ ۇيىنە جۇمىس بابىمەن بارۋعا اۆتوبۋسقا وتىرعانمىن. اۆتوبۋس جۇرە باستاعاندا، بىرەۋدى جازعىرىپ، ايعايلاپ جاتقان داۋىس ەستىدىم: «تەز، ءتۇس اۆتوبۋستان! تەز! تەز!». مەن بۇرىلىپ، داۋىس شىعىپ جاتقان جاققا قاراسام، كوندۋكتور ءتۇرىن بۇزىپ، ءبىر جاس بالاعا ۇرسىپ تۇر ەكەن. ول بالانىڭ تۇر-الپەتىنەن جات جەرلىك ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى. ۇستىندە ۇساق گۇلدەرى بار ەسكىلەۋ جاتار كيىمى، قولىندا ماتادان تىگىلگەن سومكەسى بار، مەنىڭشە، كۇندەلىكتى تۇرمىستا قولداناتىن زاتتارى بولۋى كەرەك. ءتۇرى بوزارىپ كەتكەن، اۋرۋ ادامعا ۇقسايدى. كوندۋكتور قاتال داۋسىمەن بالانىڭ اۆتوبۋستان ءتۇسۋىن تالاپ ەتكەندە، بالا السىرەگەن، شاراسىز داۋسىمەن: «كەشىرىڭىز، مەندە راسىمەن دە اقشا جوق. ەكى ايالدامادان كەيىن ءتۇسىپ قالامىن. جاڭا عانا اۋرۋحانادان ينە سالدىرىپ كەلەمىن، تاڭعى اسىمدى دا ءالى ىشپەدىم، ءسال عانا مەيىرىمدىلىك تانىتىڭىزشى؟...»، - دەپ سۇرادى. «بوس ءسوز سويلەمە! اقشاڭ جوق بولسا، نەگە مىنەسىڭ؟ ءبىرازدان كەيىن تەكسەرسە، ءبىزدىڭ وبالىمىزعا قالاسىڭ جانە بىزگە ايىپپۇل تولەتۋى مۇمكىن... ەندى اۆتوبۋستان ءتۇس! ويتپەگەن جاعدايدا، كوپشىلىكتى جولدان قالدىراسىڭ»، - دەپ كوندۋكتور كەسىپ ايتتى.
ونىڭ ءتۇرى ودان ارى تۇنەرىپ كەتتى. اۆتوبۋس ىشىندەگى ادامدار وزىنە كومەكتەسەدى دەگەن ۇمىتپەن، كومەك سۇراعان جالىنىشتى كوزدەرىمەن اۆتوبۋستىڭ ىشىندەگى جولاۋشىلاردى شولىپ شىقتى. ءبىراق ەشكىمنىڭ ەشقانداي دا جانى اشىمادى. كەيبىرەۋلەر مەنسىنبەي، ونى مازاق ەتىپ: «ءتۇھ، اقشاسى جوق بولسا، نەگە جولعا شىعادى ەكەن؟»، «تەز، اۆتوبۋستان ءتۇس، ءبىزدىڭ ۋاقىتتى الدىڭ»، «جات جەرلىكتەر ىلعي وزدەرىن كەدەي ادامدارشا كورسەتەدى. كىم بىلەدى، مۇمكىن بۇل بالا وتىرىك بەيشاراعا ۇقساپ، ەلدىڭ ساداقاسىن الماقشى شىعار...»، «كىم بىلەدى؟..»... - دەدى.
بالا كوپشىلىكتىڭ ءوزى جايلى ايتقان بوس سوزدەرىن ءتۇسىندى مە، جوق پا، قايدام؟ ول باسقا ادامداردىڭ بەت-الپەتىنەن وزىنە كومەكتەسۋدى قالايتىن ادام جوقتىعىن بايقادى. ەش امالسىز، اۆتوبۋستان ۇندەمەي ءتۇسىپ كەتتى.
اۆتوبۋس ءجۇرىپ كەتتى. تۇك تە بولماعانداي. ءبىراق اياق استىنان، نە سەبەپتى ءوزىمنىڭ سونشالىقتى «تاس جۇرەك» بولعانىما تاڭ قالدىم. سەبەبى، سول بالا كومەك سۇراپ، جاۋدىرەگەن كوزدەرىمەن ماعان دا قارادى عوي... مەن سول كوزدەرگە قاراعاندا، راسىندا، ول ءۇشىن بيلەت الىپ بەرۋدى ويلادىم. بار بولعانى بىر-ەكى يۋان ەمەس پە؟ ءبىز ءۇشىن ەكى يۋان اقشا بولىپ پا؟ ايتسە دە، مەن بۇل ويىمنان تەز باس تارتتىم.
بۇل ءبىر ساتتىك وقيعاعا ەش قاتىسىم جوقتاي، ەشتەڭەنى دە، ەشكىمدى دە ەلەمەگەندەي وتىرا بەردىم. شىندىعىن ايتقاندا، مەن سول بىر-ەكى يۋاندى قيمادىم ەمەس، الدىمەن، ءوزىمنىڭ «جەكە باسىمنىڭ پايداسىن» ويلادىم: بىرىنشىدەن، كوندۋكتوردى رەنجىتەمىن بە دەپ. ول «قارا بەت»، ياعني جامان ادامنىڭ ءرولىن وينادى، ال ەگەر مەن «قىزىل بەت»، ياعني جاقسى ادامنىڭ ءرولىن ويناسام، كوندۋكتور مەن جايلى نە ويلايدى؟ ەكىنشىدەن، اۆتوبۋستاعى جولاۋشىلار مەن تۋرالى نە دەيدى: «جاقسى ادام بولعىڭ كەلدى مە؟»، «كومەككە ءزارۋ جاندار كوپ، سەن سولاردىڭ بارىنە كومەكتەسە الاسىڭ با؟»...
ءبارىبىر، مەن از ۋاقىت ىشىندە كوپ دۇنيە ويلادىم، قايتا-قايتا وقتالدىم. ءبىراق سوڭىندا، مەن «تاس جۇرەك» وبرازىن ويناعانىمدى ءتۇسىندىم. وڭاي-اق كومەكتەسۋگە بولاتىن ىستەن باس تارتتىم. بۇگىندە وزىمە قالدىرعانىم ماڭگىلىك وكىنىش پەن مازاسىزدىق.
مۇمكىن، كەيبىر ادامدار ماعان وز-وزىنە اۋرەشىلدىك تاپتى، تۇيمەدەيدى تۇيەدەي ەتتى، دەپ كۇلەتىن شىعار. الايدا، مەنىڭ ويىم: ەگەر مەن جات جۇرتتىق بولسام، باسقا ادامنىڭ كومەگىنە ءزارۋ بولعاندا، ونىڭ ۇستىنە، باسقالاردىڭ كىنالاۋىنا، كەلەمەجدەۋىنە ۇشىراسام، قانداي سەزىمدە بولار ەدىم، مەن قالاي ويلار ەدىم؟ ونىمەن قوسا، بۇل ءتۇرلى كومەك، اسىلىندە، وتە ماردىمسىز كومەك. كەز كەلگەن ادامنىڭ قولىنان كەلەتىن كومەك. سونى ىستەۋدى ەشكىم دە قالامايدى جانە ىستەۋگە باتىلى بارمايدى.
ادامدار اراسىنداعى سۇيىسپەنشىلىك قايدا كەتكەن؟ سول تاعى كوندۋكتوردى ايتساق، بيلەت الماساڭ، اۆتوبۋسقا وتىرماۋىڭ كەرەك بولسا دا، سونشاما ويلانۋدىڭ ەش قاجەتى جوق ەدى. سەنىڭ بيلەت الماعان ادامدى اۆتوبۋسقا وتىرعىزباۋىڭدا ەش قاتەلىك جوق. ەگەر سەندە ازعانتاي عانا مەيىرباندىلىق بولعاندا، جولاۋشىلاردى ۇگىتتەپ، بۇل جات جەرلىككە بيلەت الۋعا جەتەرلىكتەي اقشا جيناپ بەرۋلەرىن سۇراعانىڭدا، جاعداي باسقاشا بولۋشى ەدى... ءبىز، ۆەندجوۋلىقتاردىڭ كوبى باۋىرمال، باسقالاردان كومەگىن ايامايتىن جاندارمىز. گازەت جانە باسقا اقپارات قۇرالدارى كوپشىلىكتى اقشالاي كومەك بەرۋگە ۇگىتتەگەندە، اتتارىن قالدىرماي كەتكەن سان مىڭداعان مەيىربان جاندار دا بولىپ ەدى عوي؟
تاقىرىپتان الىستاپ كەتتىك، قىسقاسى، مەنىڭ ءبىر ساتتىك وزىمشىلدىگىم ومىرىمە ەشقاشان دا ورنى تولماس وكىنىش قالدىردى.
اۋدارعان: ماقپال سەمباي
