پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س.) «كاھف» سۇرەسىن («ۇڭگىر») نەلىكتەن ءار جۇما سايىن وقۋدى ناسيحاتتادى دەپ ويلادىڭىز با؟! «ۇڭگىر» سۇرەسىنىڭ قۇپياسى نەدە جاتىر؟
بۇل سۇرەدە بىرنەشە وقيعالار سىرى كورىنىس تابادى. اتالمىش سۇرەنىڭ قۇپياسىنا وي جۇگىرتە وتىرىپ، ايتىلمىش قۇپيادان قانداي ساباق الاتىندىعىمىزدى قاراستىرايىق.
1. ۇڭگىردەگى ادامدار
بۇل – قۇدايسىزدار قاۋىمىنداعى اللاعا سەنەتىن جاس جىگىتتەر جايىندا. ولار اللاعا سەنەتىن ادامدار بولعاندىقتان، سول قالاداعى يمانسىزداردىڭ زۇلىمدىعىنان دىندەرىن ساقتاۋ ماقساتىندا اللانىڭ رازىلىعى ءۇشىن قاشىپ شىعىپ، ۇڭگىردى پانالايدى. اللا جاستارعا راقىمىن توگىپ، ولاردى ۇڭگىردە كۇننىڭ ساۋلەسىنەن جاسىرادى. ۇلى جاراتۋشىعا سەنىم بىلدىرگەن يماندى جاستار 300 جىل وتكەننەن سوڭ عانا ۇيقىدان ويانىپ، دىنسىزدەر تۇرعان ءوز قالاسىنا قايتا ورالادى.
وسىدان الىناتىن ساباق: ءبىزدىڭ يمانىمىز سىناقتار ارقىلى سىنعا تۇسەدى.
2. ەكى باقشانىڭ يەسى
اتالمىش وقيعادا اللا تاعالا ەكى تاماشا باقشا سىيلاپ، نىعمەتكە بولەگەن ادام جايىندا وربىگەن. وسىنشاما يگىلىككە بولەنسە دە، ول ادام ۇلى جاراتۋشىعا العىس ايتىپ، شۇكىرشىلىك ەتۋدىڭ ورنىنا، ولىمنەن كەيىنگى سۇراققا تارتىلۋدىڭ، ەسەپتىڭ بارلىعىنا ءشۇبا كەلتىرىپ، جاراتۋشىعا قارسىلىق بىلدىرەدى. مۇنىڭ جازاسى رەتىندە اللانىڭ امىرىمەن شۇكىرسىز پەندەنىڭ باقشاسى تاس-تالقان بولادى. ول ادام ارتىنان وكىنىشكە ۇرىنادى، دەگەنمەن، ونىڭ وكىنىشى ەشقانداي پايدا اكەلمەيدى.
وسىدان الىناتىن ساباق: ادامدار بايلىقپەن دە سىنالادى.
3. مۇسا (ع.س.) مەن قىدىردىڭ (ع.س.) وقيعاسى
بىردە مۇسا پايعامباردان «جەردەگى ادامداردىڭ ىشىندەگى ەڭ ءبىلىمدىسى كىم؟» دەپ سۇراعاندا، ول ءوزىن الەمدەگى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ەڭ ءبىلىمدى پايعامبارمىن دەپ سانايدى. اللا تاعالا وعان مۇسادان (ع.س.) دا ارتىق بىلىمگە يە باسقا ءبىر ادامنىڭ (قىدىردىڭ) بار ەكەندىگىن حابارلادى. مۇسا پايعامبار (ع.س.) اللا مەڭزەگەن ادامدى كورىپ، ونىمەن تانىسۋ ءۇشىن ساپارعا اتتانادى. جاي ادامدار سىرت كوزگە بايقاي بەرمەيتىن ءارى ناشار دەپ سانايتىن كەيبىر ىستەردە اللانىڭ حيكمەتىنىڭ جاسىرىن جاتقاندىعىنا كوزىن جەتكىزەدى.
بۇدان الىناتىن ساباق: ادامدار ءبىلىم ارقىلى سىنالادى.
4. زۇلقارنايىننىڭ وقيعاسى
ۇلى اللا تاعالا ءبىلىم مەن بيلىك بەرگەن ايگىلى پاتشانىڭ وقيعاسى تۋرالى باياندايدى. ول كۇللى الەمدى ساياحاتتاپ، ادامدارعا كومەكتەسەدى، قوعامدا اقيقات مەن مەيىرىمدىلىكتىڭ تارالۋىنا كۇشىن سالادى. زۇلقارنايىن ياجۋج بەن ماجۋجدىڭ تۇتقىنىنان ادامداردى قورعاپ، بوگەت جاسايدى، بەرىك قورعان ورناتادى. زۇلقارنايىن مىزعىماس قورعاندى ءتىپتى ولاردىڭ ءتىلىن دە تۇسىنبەيتىن ادامدارمەن بىرلەسە وتىرىپ جاسادى.
بۇدان الىناتىن ساباق: ادامدار بيلىكپەن دە سىنالادى.
سۇرەنىڭ ورتاسىندا اللا ءىبىلىستى مىسالعا كەلتىرىپ، بۇل سىناقتى كىمنىڭ قالاي قابىلدايتىنىن كورسەتەدى. (مۇحاممەد س.ع.س.) سول ۋاقىتتا پەرىشتەلەرگە: «ادامعا ساجدە قىلىڭدار!» دەگەن ەدىك. ىبىلىستەن باسقا بۇكىل پەرىشتەلەر ساجدە قىلعان ەدى. جىننان بولعان ول، راببىنىڭ امىرىنەن باس تارتتى. سوندا دا مەنەن وزگە ونى جانە ۇرپاقتارىن دوس ەتىپ، الاسىڭدار ما؟ ولار بولسا، سەندەرگە دۇشپان. زالىمدار ءۇشىن نەندەي جامان وزگەرىس!»[1]
اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.) كوپتەگەن حاديستەرىندە: «كىمدە-كىم «كاھف» سۇرەسىنىڭ اياتىن وقيتىن نەمەسە جاتتاپ الاتىن بولسا، ءداججالدان قورعالىنادى»، – دەلىنگەن. ءابۋ ءداردا (ر.ا) جەتكىزگەن پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) حاديسىندە بىلاي باياندالعان: «ەگەر كىمدە-كىم «كاھف» سۇرەسىنىڭ العاشقى 10 اياتىن جاتتاپ السا، ءداججالدان قورعالىنادى». ال، ءمۋسليمنىڭ جەتكىزگەن باسقا ريۋاياتىندا سوڭعى 10 اياتى جايلى ايتىلعان. بارلىعىن اللا ءبىلۋشى!
ەندى «كاھف» سۇرەسى مەن ءداججالدىڭ ءوزارا بايلانىسىن قاراستىرايىق. ءداججال قيامەت كۇنىنە دەيىن پايدا بولىپ، ادامداردى 4 ءتۇرلى سىنعا الادى:
ا) ءداججال ادامداردى اللاعا ەمەس وزىنە تابىنۋعا شاقىرادى. بۇل – يماننىڭ سىنعا ءتۇسۋى.
ب) ول وراسان زور بيلىككە يەگەر بولادى: ءتىپتى جاڭبىردى دا توقتاتا الادى ءارى ونى جاۋدىرا الۋ مۇمكىندىگىنە دە يە. ءداججال كوپشىلىكتى ءوزىنىڭ بايلىعىمەن قىزىقتىرادى. بۇل – بايلىقپەن سىنالۋ.
ۆ) ول ادامداردى وزىندەگى جاڭا بىلىممەن ەلىكتىرەدى. بۇل – بىلىممەن سىنالۋ.
گ) ءداججال بۇكىل جەر الەمىندە ۇلانعايىر ايماقتى باسقارۋ بيلىگىن قولىنا الادى. بۇل – بيلىكپەن سىنالۋ. ءبىز وسى سىناقتاردى قالاي جەڭەمىز؟!
سوندىقتان بۇل سۇرەدە وتە ماڭىزدى بەلگىلەر بار. ءداججال ونى ۇنەمى وقىپ، ويلاناتىن ادامدى اداستىرا المايدى. اللا ايتىلمىش سۇرەدە وسى ايتىلعان سىنداردى قالاي جەڭۋ قاجەتتىلىگىن دە تۇسىندىرگەن.
5. تۋرا جولداعى، ىزگى جانداردىڭ اينالاسىندا بولۋ
«(مۇحاممەد س.ع.س.) تاڭەرتەڭ، كەشكە راببىلارىنا، ونىڭ ديدارىن ىزدەپ، جالبارىنعاندارمەن بىرگە ءوزىڭ دە سابىر ەت. دۇنيە تىرشىلىگىنىڭ ءسانىن قالاپ كوزىڭدى باسقاعا اۋدارما. سونداي-اق ءبىز، جۇرەگىن، ءبىزدى ەسكە الۋدان كاپەرسىزدەنگەن، اۋەسىنە ەرگەن جانە ءىسى شەكتەن اسقان بىرەۋلەرگە باعىنبا»[2].
6. بۇل الەم تۋرالى شىندىقتى ءبىلۋ
«(مۇحاممەد س.ع.س.) ولارعا دۇنيە تىرلىگىنەن مىسال بەر: (دۇنيە تىرلىگى) كوكتەن ءبىز جاۋدىرعان جاڭبىر ارقىلى جەردىڭ وسىمدىكتەرى بىر-بىرىنە ارالاسىپ، قۇلپىرىپ، ودان قۇرعاق ۇگىندىگە اينالىپ، ونى جەلدەر ۇشىرىپ كەتكەن ءتارىزدى. سونداي-اق، اللا، ءار نارسەدەن ۇستەم كۇش يەسى»[3].
7. كىشىپەيىل بولۋ
(مۇسا ع.س.): «اللا قالاسا، مەنى سابىرلى تابارسىڭ. سونداي-اق ساعان ەشبىر ىستە قارسى كەلمەيمىن»، – دەدى[4].
8. شىنايى بولۋ
«شىنىندا، مەن دە سەندەر سياقتى اداممىن. ماعان تاڭىرلەرىڭ ءبىر-اق ءتاڭىر ەكەندىگى ۋاحي ەتىلۋدە. سونداي-اق، كىم راببىنا جولىعۋدى ءۇمىت ەتسە، سوندا ءتۇزۋ ءىس ىستەپ، راببىنا ىستەگەن قۇلشىلىعىندا، وعان ەشكىمدى ورتاق ەتپەسىن»، – دە[5].
9. اللاعا عانا بەت بۇرۋ
«راببىڭنىڭ كىتابىنان ساعان ۋاحي ەتىلگەندى وقى. ونىڭ سوزدەرىن ەشبىر اۋىستىرۋشى جوق. ءارى ودان وزگە پانالايتىن ورىن دا تابا المايسىڭ»[6].
10. الداعى كۇندى ەسكە الۋ، اقىرعى كۇنگە دايىندىق
«قيامەت كۇنى، تاۋلاردى جۇرگىزەمىز دە جەردى جاپ-جازىق كورەسىڭ. جانە دە ادام بالاسىن ولاردان ەشكىمدى تاستاماي جينايمىز. ولار، راببىڭنىڭ قۇزىرىنا قاتارلانىپ كەلتىرىلەدى. ولارعا: «باستاپقىدا جاراتقانىمىز تارىزدە كەلدىڭدەر، ءتىپتى سەندەرگە ءبىر ۋادەلى مەرزىم بەلگىلەمەدىك دەپ، ويلادىڭدار» (دەلىنەدى). امال داپتەرى الدارىنا قويىلادى. سوندا كۇناكارلاردىڭ ودان قورىققانىن كورەسىڭ. ولار: «اپىرىم-اي! بىزگە نەندەي وكىنىش! مىنا كىتاپتا كىشكەنەنى دە، ۇلكەندى دە تاستاماي-اق تۇگەندەپتى»،- دەيدى. سونداي-اق، ولار ىستەگەندەرىن دايىن تۇردە تابادى. راببىڭ ەشكىمگە ادىلەتسىزدىك قىلمايدى»[7].
ەندەشە، اللا ەلشىسى (س.ع.س.) بايانداعان «كاھف» سۇرەسىنىڭ ءبىز بىلمەيتىن حيكمەتتەرى تىم تەرەڭدە جاتىر ەكەن. سوندىقتان ءاربىر جۇما كۇنى بۇل سۇرەگە نەمقۇرايلى قاراماي، جۇرەگىمىزدى اشىپ، اياتتاردى كوڭىلىمىزگە توقىپ، اللانىڭ رازىلىعى ءۇشىن وقىساق، يمانىمىز كەمەلدەنە تۇسەتىنى اقيقات.
