توبىلعى ساپتى ءومىرى تەككە ءوتتى-اۋ. نە تاپتى؟ نە بەردى؟ جاۋاپسىز قالعان سۇراق. تاعى دا ۇنسىزدىك. الاساپىران زاماننىڭ اعىسىمەن جۇزەم دەپ باسىن بىلاي دا، بىلاي دا سوقتى. اياعىندا، قارا جەرگە كۇنالى دەنەسىن تاپسىردى ماڭگىلىككە...
اقباقىت بۇگىن كۇندەگىسىنەن ەرتە تۇردى. ۇستىنە ەشتەڭە ىلمەستەن، تۇندەگى جىنويناقتان قالعان سىرانى قىلقىلداتتى-اۋ كەلىپ. ءسويتىپ، جاقىنداپ بالكونعا شىعىپ، ىشتەگى وتتى تەمەكىنىڭ تۇتىنىمەن ودان ءارى لاۋلاتتى، ول وشىرمەك ويى ەدى. سىرتتان ءبىر نۇكتەگە كوپ قارادى. كۇيگەن تىرشىلىك، جان باعۋدىڭ قامى. اۋزىنا جينالىپ قالعان قاقىرىقتى جيناپ، جەرگە قاراي شىرت ەتكىزدى. ۇيگە قايتادان كىرىپ قىز ەكەنى ەسىنە ءتۇستى مە، اۋزىن ىسقىلاپ، بەتىن سالقىن سۋمەن قايتا-قايتا شايدى. ايناعا قاراپ ەدى، بەتىندەگى سۋمەن بىرگە وكىنىش، كۇيىنىش كوز جاسى تامشىلاي كەتتى، ەكى تىزەسىن قۇشاقتاپ بۇرىشتا وكسىپ جىلادى. شىنتۋايتىندا، اقباقىت قويۋ قارا شاشتى، قارا كوزدى، وڭ جاق بەتىندە تۋىلعالى قۇداي سالىپ بەرگەن كىشكەنتاي عانا مەڭى بار، ەكى انارى ۇرپيگەن، ارىقشا كەلگەن، سۇلۋلىعىنا كوز سۇرىنەتىندەي كەرەمەت تۇلعالى ارۋ. كىشكەنتاي كەزىندە بارلىعى «مەڭدى قىز» دەپ اتايتىن. اتتەگەن-اي، كۇندەگى ءومىرى بىر-بىرىنەن اينىمايدى. بار تاپقانى ءومىر سۇرۋىنە، جان باعۋىنا ازەر جەتەتىن. ءبىر كەزدە انەۋ كۇنى ەسىمى ەسىندە جوق ءبىر جىگىت اپەرگەن ۇيالى تەلەفونى شىر ەتە ءتۇستى.
- اللو؟
- اللو، زدراستۆۋيتە، ەتو باحا؟
- دا…
- ەتو سەرگەي، سەگودنيا ۆەچەركوم سۆوبودنا؟
- نۋ، كاك بى، دا.
- توگدا نا ۆەچەر پلانى نە ستروي.
- حوروشو تولكو، پرەدوپلاتۋ سرازۋ، چەرەز چاس ۆ حان شاتىر پرينەسەش، وك؟
- ۆسە، دو ۆسترەچي.
كۇنىگە كەلىپ تۇسەتىن قوڭىراۋلار جاۋابى وسىلاي. ۇستىنە وتىرىك جىلتىرىن، بارىن ءىلىپ الىپ قالا ورتالىعىنا تارتتى. ادام سياقتى قاشان ىستىق اس ىشكەنى ەسىندە جوق. تاماقتانايىن دەپ ءبىر اسحاناعا كىرسە، ىشىندە ادامدار از كورىنەدى. تاماققا تاپسىرىس بەردى دە، سوڭعى ورىندا وتىرعان جاس جىگىت قاراپ وتىرعاندىعىن ەلەمەگەن بولىپ، ۇيالى تەلەفونىن شۇقىلاپ وتىر. ءبىر كەزدە جىگىت بار نامىسىن جيناعان بولۋى كەرەك، كەلىپ قىزدىڭ قاسىنا وتىردى.
- تانىسىپ قويمادىق پا، قارىنداس؟
- ............(ۇنسىزدىك)
- مەنىڭ ەسىمىم تالعات، اۋىلدان كەلدىم. استانانىڭ سۇلۋلىعى كەرەمەت ەكەن، ءيا؟
- كەرەمەت بولسا، سونىمەن تانىسپايسىڭ با؟
- جو-وق، ءسىز ءوزى تىك مىنەزدى ەكەنسىز عوي. اۋىلدا اساۋ تايلاردى ۇيرەتكەنگە ءبىرىنشى مەنى سالاتىن. حا حا حا
قىز دا كۇلىپ جىبەردى...
ەكەۋى ءبىراز اڭگىمەلەستى. اقباقىت ءوزى دە اۋىلدىڭ قىزى ەدى، اڭگىمەلەرى جاراسا كەتتى. جاستاردىڭ قالاسى – استانانى ارالاپ، ۋاقىتتىڭ قالاي وتكەنىن باعامداي الماي قالدى. ەسىنە بىردەڭە تۇسكەندەي سەلك ەتە ءتۇستى، باعاناعى كليەنت ەسىنەن شىعىپ كەتىپتى. تەلەفونىن قاراسا قانشاما قوڭىراۋ، سمس حابارلامالار. اسىعىس «مەنىڭ كەتۋىم كەرەك» دەپ جۇگىرىپ كەتتى. «اۋرۋ قالسا دا ادەت قالا ما»، اۋىلدا تالاي سىرتتان كەلەتىن قىزداردى اڭدىپ ۇيرەنگەن تالعات قىزدىڭ سوڭىنا ءتۇستى. بار ويى مەكەن-جايىن ءبىلىپ الۋ ەدى. ءبىر كەزدە قىمبات كولىكتەن، كوزىنە قارا كوزىلدىرىك تاققان ەر جىگىت كۇتىپ الىپ ماشيناسىنا وتىرعىزدى. مۇنى كورىپ باعاناعى لاۋلاپ وتالعان سەزىم وتىنا بىرەۋ مۇزداي سۋ سەپكەندەي اسەردە قالدى. ساناسىن ۋلاپ، باسىنا كەلگەن سانسىز اڭگۇدىك ويلار تالعاتتى سوناۋ سەزىم تۇمانىندا اداستىرىپ بارا جاتقانداي ەدى. «مۇمكىن، بۇل اقباقىتتىڭ اعاسى بولار؟ ءيا، ءيا، جىگىتى بولسا باعانا مەنىمەن تانىسپاۋشى ەدى عوي؟!»
مۇمكىن جىگىتى...
ءبىر ساتتە لاۋلاعان سەزىم الاۋىن جاي عانا وشىرگىسى كەلمەگەن-تىن. «ءيا، اعاسى» دەپ كوشەنىڭ بويىمەن قۇلديلاي بەردى. ەرتەڭگى كۇنى اقباقىت ءۇشىن ەرەكشە كۇن بولدى. تاڭسارىدە تۇرسا ۇيالى تەلەفونىنا سمس حابارلاما كەلگەن ەكەن. قاراسا كۇندەگىسىنەن وزگەشە سويلەمدەر. بار جازىلعانى «تەرەزە جاقتاۋىنا قاراشى» دەگەن جازۋ ەكەن. ونىڭ ءوزى قاتە-قاتە جازىلعان، بار ورىسشاسىن سالعان-اۋ، ءسىرا، تالعات. تەرەزە جاققا شىعىپ قاراسا، «اقباقىت مەن سەنى سۇيەم» دەپ، بوياپ تۇرىپ جازىپ كەتىپتى. مۇنى كورگەن اقباقىتتىڭ جۇرەگى بىردە سوعىپ، بىردە توقتاعانداي، مۇنداي ءسات بۇل كۇنالى پەرىشتەدە بۇرىن سوڭدى بولماعان ەدى. تالعات پەن اقباقىت سول ساتتەن باستاپ قىز بەن جىگىت سياقتى قول ۇستاسىپ بىرگە جۇرەتىن بولدى. بىرگە وتكىزگەن ءاربىر كۇندەرىن ومىرلەرىنىڭ سوڭعى ساتتەرىندەي وتكىزەتىن ەدى، عاشىقتار جۇرەكتەرى ءبىر ارناعا توعىستى. كۇندەر ءبىر توقتاماق ەمەس. باياعى قارالى تەلەفونىنا قوڭىراۋ كەلدى. اقباقىت سول ءتورتبۇرىشتى قوراپشا ىزىلداعان سايىن، تالعاتقا دەگەن ايانىش سەزىمى، ۇدەي ءتۇسىپ، جاۋاپ بەرگەسى كەلمەيتىن سوڭعى كەزدەرى. قايتا-قايتا جالعاعان سوڭ، اقىرىندا تالعاتتان الشاققا بارىپ ۇيالى تەلەفونعا ءۇن قاتتى.
- اللو
- اللو، قۇلىنىم، سەنبىسىڭ؟ مەن سەنىڭ اناڭمىن عوي، قالىڭ قالاي، حابارسىز كەتكەنىڭ نە؟ انا جۇرەگىم سەنى ويلاۋدان، ءوز ءدۇرسىلىن توقتاتقانداي. جاۋاپ بەرشى بوتام.
- ماام (جىلاپ جىبەردى) مەندە ءبارى جاقسى، ماماشىم. وزدەرىڭ قالايسىڭدار؟ قايسار، كاۋسار قالاي؟
- بالام... (ۇنسىزدىك)
- نە بولىپ قالدى اناشىم؟
- قارىنداسىڭنىڭ... جۇرەگىنە كۇردەلى وتا جاسالۋى كەرەك. ءقازىر سول جايتپەن استاناعا كەلە جاتىرمىز، جەتكەن سوڭ حابارلاسارمىز.
- جاقسى اناشىم، كەلگەن سوڭ كۇتىپ الامىن.
اقباقىت نە ايتىپ، نە قويعانىن ءوزى اڭعارماي «كۇتىپ الارمىن، كۇتىپ الارمىن» دەپ قايتالاي بەردى.
اقباقىت اناسىن كۇتىپ الا سالىسىمەن، ۇيىنە، نەگىزىندە توزاق مەكەنىنە اينالعان قاپاسقا اكەلدى. تالاي جىنويناق بولعان ورىنعا ءوزىنىڭ اق سۇتىمەن اۋىزداندىرعان اق پەرىشتەسىن اكەلىپ ورنالاستىرۋ – وعان بۇل پانيدەگى جازانىڭ ەڭ اۋىرى ەدى. «اناشىم انا جەرگە وتىرما، مىندا وتىرما» دەگەن سوزدەرگە ءجيى اۋىزى بارىپ قويادى.
- اناشىم، اق مامام سول، قاتتى ساعىندىم سەنى، ءيسىڭدى ساعىندىم. بارلىق جاساعان قاتەلىكتەرىم ءۇشىن كەشىرشى مەنى. (جىلاپ جىبەردى)
- قوي، جىلاما بوتام، سەن امان جۇرسەڭ بولعانى. مەن قالاي ءوز قولىمدى ءوزىم كەسەيىن.
- كاۋساردىڭ جاعدايى قالاي؟ ارىقتاپ كەتكەن بە؟ كەلشى قاسىما، جانىم سول. نەشىنشى سىنىپتا وقيسىڭ؟
- جەتىنشى سىنىپتى بىتىرەم بيىل.
- وي، بوي جەتىپ قالىپتى عوي!
- ءيا، وسى كاۋسار تۋىلعانىنان ءالجۋاز بولىپ دۇنيەگە كەلدى. اكەڭ دۇنيەدەن قايتقاننان كەيىن، قايعىدان مەنىڭ ومىراۋىمدا ءسۇت جوق، ايىنان قولدان اۋىزداندىرىپ ءجۇردىم. مىنە اياعىندا اللا وسىنداي سىناق بەردى. قايتەمىز، كونەمىز دە. (جىلاپ جىبەردى)
- جىلاماشى، اناشىم، ەمدەلۋگە قانشا كەتسە دە، مەن تابامىن. ءالى-اق، ساۋىعىپ، ۇزاتۋ تويىندا جىلاپ تۇراتىن بولامىز. اناشىم مەنىڭ...
اناسى مەن اقباقىت ەكەۋى ءتۇنى بويى بار سىرلارىن ءبولىسىپ، تاڭنىڭ قالاي اتقانىن اڭعارماي قالدى. اناسىنىڭ جولدان شارشاپ كەلگەن سوڭ «مىزعىپ الىڭىز» دەپ اناسىن ۇيقتاتىپ، ءوزى تاڭعا دەيىن كوز ىلگەن جوق. قارالى ويدىڭ تۇڭعيىعىنا سۇڭگي بەردى، سۇڭگي بەردى. شەتى جوق، شەگى جوق سىڭايلى. بار ويى كوك قاعاز. قالانىڭ ادامدى جەيتىن تىرلىگىندە قالاي اقشا تاپسام ەكەن دەگەن وي مازالاي بەردى، جەگىدەي جەدى.
تاڭەرتەڭگىسىن اناسى مەن قارىنداسىن اۋرۋحاناعا جاتقىزىپ، ءوزى تالعاتپەن كەزدەسۋگە كەتتى. قازىرگى ساتتە ساۋلاعان شەشۋى قيىن ماسەلەلەر تالاپ-جەگىسى كەلىپ تۇرعان اقباياندى تۇسىنەتىن جالعىز جان تالعات. جىگىتكە ءسىڭلىسى تۋرالى وقيعانى بايانداپ بەرگەن سوڭ، اقباقىت ۇيىنە قايتتى.
وسىدان ەكى جىل بۇرىن اقباقىتتىڭ ءبىرىنشى قىز كەيپىنەن ايىرعان ءبىر اۋقاتتى ازامات بار ەدى. باسقا امالى جوق سونىڭ ەسىگىن تەلمىرۋگە تۋرا كەلەدى. تەلەفونىن قوپارىپ، ءنومىرىن تاۋىپ الدى. كەزدەسۋ ورنىن دايىنداپ، اسقار ەسىمدى بيزنەسمەن كەزدەسۋگە كەلدى.
اسقاردىڭ بۇرىن اقباقىتتان كوڭىلى بار بولاتىن، انانداي اقشا باسكە تىگىلىپ تۇرعان سوڭ، ول اۋزىنا كەلگەنىن ايتىپ، قالاعان بۇيىمتايىن سۇرادى. سونداعىسى اپتاسىنا ەكى رەت مەندىك بولاسىڭ جانە بۇل قارعىستى كۇندەر ءبىر جىلعا سوزىلۋى ءتيىس. باسقا جولدى كورمەگەن اقباقىت امالسىز كەلىسۋگە تۋرا كەلدى.
- بۇگىن كەشكە كەلەرسىز، – دەگەن ۇنمەن كەتە باردى.
- وبيازاتەلنو. توت جە دوم؟
- دا
اقبايان كەشكە دەيىن قاڭسىراعان ۇيىنە بارۋعا قورىقتى. جالعىزسىرادى. تالعاتقا قوڭىراۋ شالۋعا باتىلى بارمادى. ۇياتى جىبەرمەدى. كەشكە تامان اسقار ەكەۋى ءبىر جەردەن اششى سۋعا تويىپ الىپ، تۇندە ويناق سالۋعا ۇيگە كەلدى. كىرە بەرىستەن باستاپ ايمالاسىپ، ءىبىلىستىڭ ويىنشىعىنا اينالعان ەكى قۋىرشاق، ءناپسىنىڭ جەتەگىندە كەتە باردى. ءبىر كەزدە اسقار:
- ءۇيىڭ وزگەرىپ كەتىپتى عوي. قىز ەكەنىڭدى سەزىنە باستاعانسىڭ با؟ – دەپ كەكەتە ءتۇستى.
- جوق، انام كەلگەن، سول جيناستىرىپ كەتكەن عوي. ادەتى ەمەس پە، – دەپ ءمان بەرگەن جوق.
اقبايان اششى سۋدىڭ جەتەگىمەن، اسقاردىڭ قۇشاعىندا، كۇرسىنە بەردى، ايعايلاي ءتۇستى. ەكەۋى تار توسەكتە ءبىراز ايقاستى. بىتكەن سوڭ اقبايان ادەتىنشە، تەمەكىسىن تۇتاتپاق بولىپ. وتتىق ىزدەپ، جارىقتى قوسىپ قالعان ەدى. جان جاعى جەرگە جايىلعان گۇلدەر، بەينە ءبىر ماحاببات ارالى سىندى قۇلپىرىپ تۇر ەكەن. اس ۇيگە كىرگەن ەدى. جۇرەگى سول ساتتە سوعۋىن توقتاتتى. تالعاتتىڭ ءدال جۇرەگىنە قادالعان پىشاقتى كورگەن ساتتە، ول بۇل الەمدى قارعاعانداي جەرگە وتىرا كەتتى. بەيكۇنا بوزبالا سول كۇنى، بولمەنى ارلەپ، تۋىسقاندارىنان اقشا سۇراپ، اقبايانعا ومىرلىك ەستەن كەتپەس سىي جاساعىسى كەلگەن ەدى. اتتەڭ-اي! «ماعان تۇرمىسقا شىقشى» دەگەن ءسوزدى ايتۋعا ءالى جەتپەدى. بۇيىرمادى.
اقبايان دا جانىپ بىتكەن تەمەكى قالدىعىمەن بىرگە، جوعارىدان قۇلاي ءتۇستى. ءوز كۇناسىن الىپ كەتتى ماڭگىلىككە!..
اۆتورى: ۋاتحان قابىلتاي
