ەۋروپا كارى قۇرلىعىندا جەر كولەمى جونىنەن كىشكەنتاي مەملەكەتتەر – وتە كوپ. الايدا سولاردىڭ  ىشىندەگى تەرريتورياسى شاعىن بولعانىمەن، ەكونوميكاسى مەن يندۋسترياسى ارقىلى   الەمنىڭ جەتەكشى ەلدەرىنەن قالىسپاي كەلە جاتقان ەلدەر  بارشىلىق.  ەندى سولاردىڭ ءبىرازىنا  توقتالساق.

1. ۆاتيكان

ۆاتيكان – يتاليانىڭ ريم قالاسىندا  ورنالاسقان حريستيان دىنىندەگى كاتوليك اعىمىنىڭ باسقارۋ ورتالىعى جانە الەمدەگى ەڭ كىشكەنتاي مەملەكەت.  جەر كولەمى 0،440 شارشى شاقىرىم. الەمدە 279 –ورىن. حالىق سانى 842 ادام (2014 ج ساناق).  رەسمي ءتىلى- يتاليانشا،  لاتىنشا.  اقشاسى – ەۆرو.  ۆاتيكان – ءابسوليۋتتى تەوكراتيالىق مونارحيا.  مەملەكەت باسشىسى - ريم پاپاسى.  پاپا كاتوليك اعىمىنىڭ رۋحاني كوشباسشىسى ءارى پرەزيدەنت ءرولىن اتقارادى. سونىمەن قاتار جەر كولەمى شاعىن بولعانىمەن ۆاتيكان الەمدەگى  اسا باي مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. (التىن قورى – 13 ميلليارد دوللار)  ۆاتيكان – تابىس كوزىنىڭ  كوپ بولىگى دۇنيەجۇزىندەگى  كاتوليكتەرگە جۇمسالادى.  ال بۇل ەلگە اقشا پوچتا ماركالارىن ساتۋدان، ۆاتيكاندىق ەۋرو مونەتالاردان، كادەسىيلاردان ت.ب تۇسەدى. ەڭ كوپ تابىس تۋريزم سالاسىنان جينالادى. ۆاتيكان اۋماعىندا پاپا رەزيدەنسياسى، اۋليە پەتر سوبورى، اپوستول سارايى، سيكستين كاپەللاسى سەكىلدى جىلىنا ميليونداعان تۋريستەر تارتاتىن، الەمدەگى ەڭ ادەمى عيماراتتار ورنالاسقان.

2. موناكو

ۆاتيكاننان  كەيىنگى ەڭ كىشكەنتاي تاۋەلسىز ەل – موناكو كنيازدىگى. استاناسى – موناكو. ءدىنى – كاتوليك.  جەر كولەمى 2،02 شارشى شاقىرىم.   وندا دا تەڭىزدىڭ قۇرعاۋى سالدارىنان ۇلكەيگەن  دۇنيەجۇزىندەگى حالىق تىعىزدىعى جاعىنان الدىڭعى قاتاردا. شەكاراسى فرانسيانىڭ ىشىندە ورنالاسقان. رەسمي ءتىلى – فرانسۋزشا.  حالىق سانى – 37 420 (2015ج ساناق)  نەگىزگى كىرىس تۋريزم سالاسىنان تۇسەدى. مۇندا وتە كونە ءارى اتى اڭىزعا اينالعان مونتە-كارلو كازينوسى بار. كازينو بارلىق قۇمار ويىنشىلارعا ويىن بارىسىندا كەز كەلگەن الاياقتىقتىڭ ءتۇرىنىڭ ورىن المايتىندىعىنا ءجۇز پايىز  كەپىلدىك بەرەدى.   موناكو - اتاقتى  « فورمۋلا-1»  گونكاسىنىڭ باستالاتىن جەرى

3. سان- مارينو

ەۋروپانىڭ  مايدا ولكەسىنىڭ ءبىرى – سان-مارينو رەسپۋبليكاسى. وڭتۇستىك ەۋروپادا ورنالاسقان.  يتاليا شەكاراسىمەن  قاپتالداس. ەۆروپاداعى ەڭ ەسكى ەلدەردىڭ ءبىرى.   حالىق سانى – 32 075  (2011ج)، رەسمي  ءتىلى يتاليانشا. ءدىنى – كاتوليك. جەر كولەمى جونىنەن – 190 – ورىندا.  استاناسى – سان-مارينو. رەسمي ءتىلى – يتاليانشا.  اقشاسى – ەۆرو. جەرىنىڭ تابيعاتى تاۋلى.  جەر كولەمى 61،2 شارشى شاقىرىم. الەمدە  – 190 – ورىندا. ەۋروپالىق كەڭەسكە مۇشە ەلدەردىڭ اراسىنداعى ەڭ حالقى از ەل. سان-مارينو الەمدەگى ەڭ ەجەلگى مەملەكەتتىڭ ءبىرى، ول 301 جىلدىڭ 3 قىركۇيەگىندە قۇرىلعان. سونىمەن قاتار، ەل الەمدەگى ەڭ باي مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى، مۇندا كىرىس شىعىننان بىرنەشە ەسەگە كوپ.

4. ليحتەنشتەين

شۆەيساريا  مەن اۆستريانىڭ اراسىندا ورنالاسقان.   جەر كولەمى 160 شارشى  شاقىرىم،  حالىق سانى  36 838 ادام  (2012ج) .  رەسمي ءتىلى - نەمىس ءتىلى. ءدىنى –كاتوليك.  كونستيتۋسيالىق مونارحيالى ەل. مەملەكەت باسشىسى -  كنياز حانس- ادام II. استاناسى – ۆادۋس.   جەر كولەمى جونىننەن الەمدە 189- شى ورىندا. ليحتەنشتەين ءتىس پروتەزدەرىن ەڭ ءىرى ەكسپورتتاۋشىسى مەملەكەت  بولىپ تابىلادى. بۇل ەل تەڭىزگە شىعا المايدى. شۆەيساريا، اۆستريا سەكىلدى اسا باي ەلدەرمەن شەكارالاس جاتقاندىقتان  مۇندا  تۇراتىن  حالىقتان گورى مۇندا كومپانيالار كوبىرەك تىركەلگەن.جالپى ىشكى ءونىم قورىتىندىسى  3،545 ملرد دوللار. ال جان باسىنا شاققاندا 98 432 دوللار.

5. مالتا

مالتا  — جەرورتا تەڭىزىندەگى مالتا توپارالىندا ورنالاسقان مەملەكەت. جەر اۋماعى 316 كم². حالقى — 452 515  ادام (2011). نەگىزىنەن مالتالىقتار (90%) تۇرادى. استاناسى —  ۆاللەتتا قالاسى. رەسمي تىلدەرى —مالتا، اعىلشىن تىلدەرى. بريتان دوستاستىعىنىڭ قۇرامىنداعى ەل. كونستيتۋسياسى بويىنشا ەلدى پرەزيدەنت باسقارادى. جوعارعى زاڭ شىعارۋشى ورگانى — ءبىر پالاتالى پارلامەنت. حريستيان ءدىنىنىڭ كاتوليك تارماعىن ۇستانادى. ۇلتتىق مەرەكەسى — 21 قىركۇيەك — تاۋەلسىزدىك كۇنى (1964). اقشا بىرلىگى — بۇرىن مالتا ليراسى بولعان. الايدا  2008جىلى 1 قاڭتاردا اقشا بىرلىگى بولىپ ەۋرو ەنگىزىلدى.  مالتا ەكونوميكاسىنىڭ باستى سالاسى ترانزيتتىك-ترانسپورت وپەراسيالارىن جۇرگىزۋ جانە شەتەلدىك تۋريزم. كەمە جاساۋ جانە جوندەۋ، تروپيكالىق جەمىستەر مەن ءجۇزىم شارۋاشىلىعى جاقسى دامىعان. ەلدە توقىما كيىم، اياق كيىم تىگۋ، ماشينا جاساۋ جانە حيميا سالاسى دامىعان، ەلەكتروندىق اسپاپتار شىعاراتىن كاسىپورىندار بار. اۋىل شارۋاشىلىعى ماڭىزدى ءرول اتقارمايدى، ازىق-تۇلىك تاۋارلارىنىڭ كوبى شەتتەن اكەلىنەدى. نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەستەرى: گەرمانيا، يتاليا، ۇلىبريتانيا، ت.ب

6. اندوررا

اندوررا كنيازدىگى وڭتۇستىك باتىس ەۋروپادا پيرەن  تاۋلارىندا، فرانسيا مەن يسپانيانىڭ اراسىندا ورنالاسقان كىشكەنتاي ەل. جەر كولەمى – 468 شارشى شاقىرىم، الەمدە 178-ورىن. رەسمي ءتىلى – كاتالانشا. ءدىنى – كاتوليك. حالىق سانى – 69 966 ادام (2013ج). ولاردىڭ ىشىندە بايىرعى حالقىنىڭ (اندوررالىقتار) سانى — 19 مىڭ شاماسىندا، قالعاندارى — پورتۋگالدىقتار، يسپاندىقتار، فرانسۋزدار. ۇلتتىق مەيرامى — 8 قىركۇيەك، بوگوروديسا مەريتكسەلسكايا كۇنى (اندوررانىڭ جەلەپ-جەبەۋشىسى). ەكونوميكاسىنىڭ ماڭىزدى سالاسى — تەمەكى ءوسىرۋ جانە وڭدەۋ. جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبى كاسىپورىندارى بار. تاۋلى وڭىرلەرىندە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. تەگىن جانە مىندەتتى باستاۋىش ءبىلىم بەرۋ ەنگىزىلگەن. ەلدەگى ساۋاتتىلىق دەڭگەيى 100%-عا جۋىق.

7. ليۋكسەمبۋرگ

ليۋكسەمبۋرگ ۇلى گەرسوگتىگى — باتىس ەۋروپاداعى  مەملەكەت. جەر اۋماعى 2586،4 كم²، الەمدە 167-ورىندا.  حالقى 549 680 ادام(2010ج)، ونىڭ 63%-ىن ليۋكسەمبۋرگتىڭ بايىرعى تۇرعىندارى، 15%-ىن پورتۋگالدار، 5%-ىن يتاليالىقتار، ت.ب. قۇرايدى. استاناسى — ليۋكسەمبۋرگ قالاسى.  اكىمشىلىك جاعىنان 3 وكرۋگكە بولىنەدى. رەسمي  تىلدەرى — فرانسۋز، نەمىس، ليۋكسەمبۋرگ  تىلدەرى. حالقىنىڭ كوپشىلىگى حريستيان — كاتوليكتەر. ليۋكسەمبۋرگ — كونستيتۋسيالى-مونارحيالى مەملەكەت. مەملەكەت باسشىسى — ليۋكسەمبۋرگ ۇلى گەرسوگى. جوعارعى زاڭ شىعارۋشى ورگانى — پارلامەنت (دەپۋتاتتار پالاتاسى). اقشا بىرلىگى — ەۆرو. ليۋكسەمبۋرگ — ونەركاسىبى دامىعان ەل. ەلەكترونيكا ءوندىرىسى، حيميا ونەركاسىبى، سەمەنت، توقىما كاسىپورىندارى بار. ەكسپورتقا حيميا، مەتاللۋرگيا ونىمدەرىن، تاعامدار مەن كيىم-كەشەك شىعارادى، سىرتتان استىق، مەتالل، مۇناي، كومىر، ت.ب. اكەلەدى. تۋريزم دامىعان. مال، ەگىن، ءجۇزىم ش.، شاراپ جاساۋ جاقسى دامىعان. ليۋكسەمبۋرگ بۇۇ-نا (1945)، ەۋروپالىق  وداققا (1957)، ت.ب. حالىقارالىق ۇيىمدارعا مۇشە. جالپى ىشكى ءونىمى -64،306 ملرد دوللار (2010ج) جان باسىنا شاققاندا 128 806 دوللار.

كيپر

8. كيپر - باتىس ازيادا، جەرورتا تەڭىزىنىڭ  شىعىس بولىگىندە ءوزى اتتاس ارالدا قۇرىلعان مەملەكەت.  جالپى جەر كولەمى – 9251 كم² ،الەمدە 162- ورىندا. اقشاسى – ەۆرو.  باسقارۋ جۇيەسى – رەسپۋبليكا. حالقى – 1 142 575 ادام (2012ج). ونىڭ 180 مىڭنان استامى سولتۇستىك كيپر تۇرىك رەسپۋبليكاسىندا تۇرادى. جالپى ارال تۇرعىندارىنىڭ 78%-ى – گرەكتەر، 18%-ى – تۇرىكتەر، قالعاندارى باسقا حالىقتار.  رەسمي تىلدەرى: گرەك جانە تۇرىك تىلدەرى. حالقى يسلام ءدىنىن جانە حريستيان ءدىنىنىڭ پراۆوسلاۆيە تارماعىن ۇستانادى. استاناسى – نيكوسيا قالاسى.  كيپردىڭ ونەركاسىپتىك  ورتالىقتارىنىڭ باسىم بولىگى تۇرىك اۋماعىندا ورنالاسقان. ەل ەكونوميكاسىنىڭ  باستى تابىس كوزى – تۋريزم سالاسى. جالپى ىشكى ءونىم قورىتىندىسى 15،76 ملرد دوللار. جان باسىنا شاققاندا – 20 428 دوللار.
9. كوسوۆو

كوسوۆو رەسپۋبليكاسى —  وڭتۇستىك –شىعىس ەۋروپادا، بالقان تۇبەگڭندە ورنالاسقان ەل. اۋماعى — 10 887 شار­شى شاقىرىم، الەمدە 166- ورىن. رەسمي تىلدەرى – البان جانە سەرب تىلدەرى. استاناسى – پيريشتينا. باسقارۋ جۇيەسى- پارلامەنتتىك رەسپۋبليكا. حالقى 1 733 872 ادام. (2011ج)   يۋگوسلاۆيا ىدىراۋىنىڭ سوڭعى وقيعاسىندا سەربيادان ءبولىنىپ شىققان ەل. وسىعان بايلانىستى كوسوۆا تاۋەلسىزدىگىن مويىنداۋ  مەملەكەتتەر اراسىندا بىركەلكى ەمەس. اقش،  جاپونيا، بەلگيا، فرانسيا،ۇلىبريتانيا  يتاليا  حورۆاتيا اۋستراليا تۇركيا   ءتارىزدى ەلدەر كوسوۆو تاۋەلسىزدىگىن مويىندادى. سونىمەن قاتار  اۆستريا، پولشا، فينليانديا، دانيا، شۆەسيا، چەحيا، ۋكراينا، ەستونيا   كوسوۆونىڭ تاۋەل­سىزدىگىن تانيتىنىن ءبىلدىردى. ال ەۋرووداق ىشىندە يسپانيا، رۋمىنيا، سلوۆاكيا، كيپر، گرەكيا، بولگاريا كوسوۆونىڭ تاۋەلسىزدىگىنە قارسىلىق ءبىلدىردى. كوسوۆوعا ءاۋ باستان قارسى جۇڭگو مەن رەسەيدىڭ قاتارىنا ۆەتنام، ليۆيا جانە يندونەزيا  قوسىلدى. .

10. چەرنوگوريا

چەرنوگوريا رەسپۋبليكاسى — وڭتۇستىك-شىعىس ەۋروپاداعى، بالكان  تۇبەگىنىڭ  ادريا تەڭىزى جاعالاۋىنداعى مەملەكەت. وڭت.-باتىسىندا حورۆاتيامەن، سولت.-باتىسىندا بوسنيا جانە گەرسوگوۆينامەن،  شىعىسىندا سەربيامەن،  وڭت.-شىعىسىندا البانيامەن  شەكتەسەدى. اۋماعى. 13،8 مىڭ كم².الەمدە – 155-ورىن.  استاناسى — پودگوريسا  قالاسى. حالقى 621  518 ادام (2014)، ونىڭ 43،1%-ىن — چەرنوگورلىقتار، 32%-ىن — سەربتەر، 7،8%-ىن — بوسنيالىقتار، 5%-ىن —الباندار، حورۆاتتار، سىگاندار ت.ب. قۇرايدى.  دىنگە سەنۋشىلەردىڭ 74،2%-ى پراۆوسلاۆيەلىك حريستياندار، 17،7%-ى — مۇسىلماندار، 3،6%-ى — كاتوليكتەر. رەسمي ءتىلى — چەرنوگور ءتىلى.  كونستيتۋسياسى بويىنشا مەملەكەت باسشىسى — پرەزيدەنت. جوع. زاڭ شىعارۋشى ورگانى — پارلامەنت (سكۋپششينا)  چەرنوگوريا ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزىن قارا مەتەلۋرگيا، قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبى، جەڭىل ونەركاسىپ  جانە تاماق ونەركاسىبى دە قۇرايدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە چەرنوگوريا ەكونوميكاسى سوڭعى 10 جىلدىقتى قارقىندى وسۋدە. وعان اسەر ەتۋشى كۇشتەردىڭ ءبىرى ەلدە تۋريزم سالاسى قارقىندى دامىپ كەلە جاتىر.2014 ج تۋريزم سالاسىنان تۇسكەن تابىس جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 20%- ىن قۇراعان.

قانيا تابىس