«داعدارىس» دەپ داعدارعان وكىمەتكە سالساق، ساتۋعا كەلەتىن دۇنيەنىڭ ءبارىن ساۋداعا سالار ءتۇرىمىز بار. اۋە كەڭىستىگىن، بىرنەشە وبلىستىڭ اۋماعىن رەسەي زىمىراندارىنىڭ «يگىلىگىنە» بەردىك، قىمبات كەن ورىندارى دا شەتەلدىكتەردىڭ يگىلىگىندە. بيلىك باسىنداعىلار اندا-مىندا بارىپ، بالەنباي ميلليارد قارىز ارقالاپ كەلۋدى دە سانگە اينالدىردى. ۇكىمەت باسىنداعىلار قازىنا قورجىنىن تولتىرۋدىڭ باسقا جولى قالماعانداي ەلدىڭ تىرنەكتەپ جيناعان زەينەتاقى قورلارىنا كوز الارتا باستادى. ەندى، مىنە... ەلىمىز شەتەلگە بالا ساتۋدان الەمدە 3-ورىنعا شىعىپتى.

ال، كاملەتتىك جاسقا تولماعان بالالاردى ساتىپ الۋدان اقش كوش باستاپ وتىر. مۇندا ناۋقاس بالالاردى ساتىپ الۋ 15-20 مىڭ اقش دوللارى تۇرسا، ساۋ بالالار 25-30 مىڭنىڭ اينالاسىندا ساۋدالاناتىن كورىنەدى. وسى كۇنگە دەيىن قازاقستاننان 6 مىڭنان استام بالا امەريكا اسقان. اقش-تان كەيىنگى ورىنداردى يسپانيا (600)، بەلگيا (343)، گەرمانيا (173)، كانادا (167)، يرلانديا (140) مەن فرانسيا (131) يەلەنىپ وتىر. بالا ساتۋشى ەلدەردىڭ ۇزدىك بەستىگىن بىزدەن باسقا ەففيوپيا، رەسەي، جۇڭگو، ۋكراينا باستاپ تۇر.

سويتە تۇرا بالا ساتۋدى بيلىكتەگىلەردىڭ مورالدىق تۇرعىدا ايىپتاپ تا قوياتىنى بار.

«بالانى ساۋداعا سالۋ، ايەلدى ساۋداعا سالۋ -بارىپ تۇرعان قىلمىس، ادامنىڭ قۇقىعىن تاپتاۋ. پراكتيكادا مۇنداي قىلمىستار كەزدەسىپ تۇرادى. جىلىنا 2011 جىلدان باستاپ ەسەپتەگەندە زاڭسىز ادام ساتقان 20-21 قىلمىس تىركەلەدى»،- دەيدى قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ادام قۇقىعى بويىنشا كوميسسيانىڭ حاتشىسى تاستەمىر ابىشيەۆ.

ستاتيستيكاعا جۇگىنسەك، تاۋەلسىزدىك العان 25 جىلدىڭ ىشىندە قازاقتىڭ بوبەكتەرى 30 ەلگە ساتىلعان، بەرىلگەن. ابىروي بولعاندا، كوپتەگەن ەلگە موراتوريي جاريالاعاندىقتان، قازاقستان بۇگىندە تەك «تۇراقتى» 8 ەلگە بالانى اسىراپ الۋعا بەرە الادى.

نەگىزى، حالىقارالىق بالا اسىراپ الۋ تاجىريبەسىندە ەكونوميكالىق احۋالى ناشار نەمەسە دەموگرافيالىق جارىلىس جاعدايىندا ءومىر ءسۇرىپ جتقان ەلدەر دونور مەملەكەتتەر قاتارىندا. كسرو ىدىراعان سوڭ، ولاردىڭ قاتارىن پوستكەڭەستىك ەلدەر تولىقتىردى. كسرو-عا جاقىن سوسياليستىك رەجيمدەگى ەلدەر دە ۇزاپ كەتە المادى. ۋاقىت وتە كەلە ەتەك-جەڭىن جيناعان كەيبىر ەلدەر شەتەلگە بالا ساتۋدى زاڭمەن شەكتەۋگە كىرىستى. سولاردىڭ ءبىرى رەتىندە رۋمىنيانى ايتۋعا بولادى. 2000 جىلعا دەيىن بۇل ەل امەريكاعا 1100 بالانى ساتقان. كەيىن زاڭ بويىنشا شەكتەۋلەر قويىلىپ، بالالاردى تەك شەتەلدەردە تۇراتىن گەنەتيكالىق تۇرعىدا تۋىستىق قاتىناسى بار ادامدارعا عانا اسىراپ الۋ قۇقىعى بەرىلدى.

انشەيىندە، تەك پوستكەڭەستىك ەلدەر اراسىندا عانا ەمەس، الەمدىك دەڭگەيدە ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك باعىتتا ءساتتى قادامدار جاساپ، قارىشتاپ دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا ءتۇسىپ العان ەلمىز دەپ ماقتاناتىن قازاقستاندىق بيلىك بۇل ماسەلەدە جەرگە قارايتىنى انىق. ەندى ەكونوميكالىق-قارجىلىق قيىندىقتار قوس بۇيىردەن قىسىپ تۇرعان مىنا شاقتا وكىمەتكە «بالا تۇگىل باس قايعى» بولىپ كەتكەن دە شىعار.  

دارحان مۇقان

«قامشى» سىلتەيدى